📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.57 সুন্দরকাণ্ড - সপ্তপঞ্চাশ সর্গঃ
5.57 Sundarakanda - Saptapanchasha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।
অথ সপ্তপঞ্চাশস্সর্গঃ ।
স চন্দ্রকুমুদং রম্যং সার্ককারণ্ডবং শুভম্ ।
তিষ্যশ্রবণকাদম্বমভ্রশৈবালশাদ্বলম্ ॥ 1 ॥
পুনর্বসুমহামীনং লোহিতাঙ্গমহাগ্রহম্ ।
ঐরাবতমহাদ্বীপং স্বাতিহংসবিলোলিতম্ ॥ 2 ॥
বাতসঙ্ঘাতজাতোর্মি চন্দ্রাংশুশিশিরাম্বুমত্ ।
ভুজঙ্গযক্ষগন্ধর্বপ্রবুদ্ধকমলোত্পলম্ ॥ 3 ॥
হনুমান্মারুতগতির্মহানৌরিব সাগরম্ ।
অপারমপরিশ্রান্তঃ পুপ্লুবে গগনার্ণবম্ ॥ 4 ॥
গ্রসমান ইবাকাশং তারাধিপমিবোল্লিখন্ ।
হরন্নিব সনক্ষত্রং গগনং সার্কমণ্ডলম্ ॥ 5 ॥
মারুতস্যাত্মজঃ শ্রীমান্কপির্ব্যোমচরো মহান্ ।
হনুমান্মেঘজালানি বিকর্ষন্নিব গচ্ছতি ॥ 6 ॥
পাণ্ডুরারুণবর্ণানি নীলমাঞ্জিষ্ঠকানি চ ।
হরিতারুণবর্ণানি মহাভ্রাণি চকাশিরে ॥ 7 ॥
প্রবিশন্নভ্রজালানি নিষ্পতংশ্চ পুনঃ পুনঃ ।
প্রচ্ছন্নশ্চ প্রকাশশ্চ চন্দ্রমা ইব লক্ষ্যতে ॥ 8 ॥
বিবিধাভ্রঘনাপন্নগোচরো ধবলাম্বরঃ ।
দৃশ্যাদৃশ্যতনুর্বীরস্তদা চন্দ্রাযতেঽম্বরে ॥ 9 ॥
তার্ক্ষ্যাযমাণো গগনে বভাসে বাযুনন্দনঃ ।
দারযন্মেঘবৃন্দানি নিষ্পতংশ্চ পুনঃ পুনঃ ॥ 10 ॥
নদন্নাদেন মহতা মেঘস্বনমহাস্বনঃ ।
প্রবরান্রাক্ষসান্ হত্বা নাম বিশ্রাব্য চাত্মনঃ ॥ 11 ॥
আকুলাং নগরীং কৃত্বা ব্যথযিত্বা চ রাবণম্ ।
অর্দযিত্বা বলং ঘোরং বৈদেহীমভিবাদ্য চ ॥ 12 ॥
আজগাম মহাতেজাঃ পুনর্মধ্যেন সাগরম্ ।
পর্বতেন্দ্রং সুনাভং চ সমুপস্পৃশ্য বীর্যবান্ ॥ 13 ॥
জ্যামুক্ত ইব নারাচো মহাবেগোঽভ্যুপাগতঃ ।
স কিঞ্চিদনুসম্প্রাপ্তঃ সমালোক্য মহাগিরিম্ ॥ 14 ॥
মহেন্দ্রং মেঘসঙ্কাশং ননাদ হরিপুঙ্গবঃ ।
স পূরযামাস কপির্দিশো দশ সমন্ততঃ ॥ 15 ॥
নদন্নাদেন মহতা মেঘস্বনমহাস্বনঃ ।
স তং দেশমনুপ্রাপ্তঃ সুহৃদ্ধর্শনলালসঃ ॥ 16 ॥
ননাদ হরিশার্দূলো লাঙ্গূলং চাপ্যকম্পযত্ ।
তস্য নানদ্যমানস্য সুপর্ণচরিতে পথি ॥ 17 ॥
ফলতীবাস্য ঘোষেণ গগনং সার্কমণ্ডলম্ ।
যে তু তত্রোত্তরে তীরে সমুদ্রস্য মহাবলাঃ ॥ 18 ॥
পূর্বং সংবিষ্ঠিতাশ্শূরা বাযুপুত্রদিদৃক্ষবঃ ।
মহতো বাতনুন্নস্য তোযদস্যেব গর্জিতম্ ॥ 19 ॥
শুশ্রুবুস্তে তদা ঘোষমূরুবেগং হনূমতঃ ।
তে দীনমনসস্সর্বে শুশ্রুবুঃ কাননৌকসঃ ॥ 20 ॥
বানরেন্দ্রস্য নির্ঘোষং পর্জন্যনিনদোপমম্ ।
নিশম্য নদতো নাদং বানরাস্তে সমন্ততঃ ॥ 21 ॥
বভূবুরুত্সুকাস্সর্বে সুহৃদ্ধর্শনকাঙ্ক্ষিণঃ ।
জাম্ববান্ স হরিশ্রেষ্ঠঃ প্রীতিসংহৃষ্টমানসঃ ॥ 22 ॥
উপামন্ত্র্য হরীন্ সর্বানিদং বচনমব্রবীত্ ।
সর্বথা কৃতকার্যোঽসৌ হনুমান্নাত্র সংশযঃ ॥ 23 ॥
ন হ্যস্যাকৃতকার্যস্য নাদ এবংবিধো ভবেত্ ।
তস্য বাহূরুবেগং চ নিনাদং চ মহাত্মনঃ ॥ 24 ॥
নিশম্য হরযো হৃষ্টাঃ সমুত্পেতুস্ততস্ততঃ ।
তে নগাগ্রান্নগাগ্রাণি শিখরাচ্ছিখরাণি চ ॥ 25 ॥
প্রহৃষ্টাঃ সমপদ্যন্ত হনূমন্তং দিদৃক্ষবঃ ।
তে প্রীতাঃ পাদপাগ্রেষু গৃহ্য শাখাঃ সুবিষ্ঠিতাঃ ॥ 26 ॥
বাসাংসীব প্রশাখাশ্চ সমাবিধ্যন্ত বানরাঃ ।
গিরিগহ্বরসংলীনো যথা গর্জতি মারুতঃ ॥ 27 ॥
এবং জগর্জ বলবান্ হনুমান্মারুতাত্মজঃ ।
তমভ্রঘনসঙ্কাশমাপতন্তং মহাকপিম্ ॥ 28 ॥
দৃষ্ট্বা তে বানরাস্সর্বে তস্থুঃ প্রাঞ্জলযস্তদা ।
ততস্তু বেগবাংস্তস্য গিরের্গিরিনিভঃ কপিঃ ॥ 29 ॥
নিপপাত মহেন্দ্রস্য শিখরে পাদপাকুলে ।
হর্ষেণাপূর্যমাণোঽসৌ রম্যে পর্বতনির্ঝরে ॥ 30 ॥
ছিন্নপক্ষ ইবাঽকাশাত্পপাত ধরণীধরঃ ।
ততস্তে প্রীতমনসস্সর্বে বানরপুঙ্গবাঃ ॥ 31 ॥
হনুমন্তং মহাত্মানং পরিবার্যোপতস্থিরে ।
পরিবার্য চ তে সর্বে পরাং প্রীতিমুপাগতাঃ ॥ 32 ॥
প্রহৃষ্টবদনা স্সর্বে তমরোগমুপাগতম্ ।
উপাযনানি চাদায মূলানি চ ফলানি চ ॥ 33 ॥
প্রত্যর্চযন্ হরিশ্রেষ্ঠং হরযো মারুতাত্মজম্ ।
হনুমাংস্তু গুরূন্ বৃদ্ধাঞ্জাম্ববত্প্রমুখাংস্তদা ॥ 34 ॥
কুমারমঙ্গদং চৈব সোঽবন্দত মহাকপিঃ ।
স তাভ্যাং পূজিতঃ পূজ্যঃ কপিভিশ্চ প্রসাদিতঃ ॥ 35 ॥
দৃষ্টা সীতেতি বিক্রান্ত স্সঙ্ক্ষেপেণ ন্যবেদযত্ ।
নিষসাদ চ হস্তেন গৃহীত্বা বালিনস্সুতম্ ॥ 36 ॥
রমণীযে বনোদ্দেশে মহেন্দ্রস্য গিরেস্তদা ।
হনুমানব্রবীদ্ধৃষ্টস্তদা তান্বানরর্ষভান্ ॥ 37 ॥
অশোকবনিকাসংস্থা দৃষ্টা সা জনকাত্মজা ।
রক্ষমাণা সুঘোরাভী রাক্ষসীভিরনিন্দিতা ॥ 38 ॥
একবেণীধরা বালা রামদর্শনলালসা ।
উপবাসপরিশ্রান্তা জটিলা মলিনা কৃশা ॥ 39 ॥
ততো দৃষ্টেতি বচনং মহার্থমমৃতোপমম্ ।
নিশম্য মারুতেস্সর্বে মুদিতা বানরাভবন্ ॥ 40 ॥
ক্ষ্বেলন্ত্যন্যে নদন্ত্যন্যে গর্জন্ত্যন্যে মহাবলাঃ ।
চক্রুঃ কিলকিলামন্যে প্রতিগর্জন্তি চাপরে ॥ 41 ॥
কেচিদুচ্ছ্রিতলাঙ্গূলাঃ প্রহৃষ্টাঃ কপিকুঞ্জরাঃ ।
আযতাঞ্চিতদীর্ঘাণি লাঙ্গূলানি প্রবিব্যধুঃ ॥ 42 ॥
অপরে চ হনূমন্তং বানরা বারণোপমম্ ।
আপ্লুত্য গিরিশৃঙ্গেভ্যস্সংস্পৃশন্তি স্ম হর্ষিতাঃ ॥ 43 ॥
উক্তবাক্যং হনূমন্তমঙ্গদস্তমথাব্রবীত্ ।
সর্বেষাং হরিবীরাণাং মধ্যে বচনমুত্তমম্ ॥ 44 ॥
সত্ত্বে বীর্যে ন তে কশ্চিত্সমো বানর বিদ্যতে ।
যদবপ্লুত্য বিস্তীর্ণং সাগরং পুনরাগতঃ ॥ 45 ॥
অহো স্বামিনি তে ভক্তিরহো বীর্যমহো ধৃতিঃ ।
দিষ্ট্যা দৃষ্টা ত্বযা দেবী রামপত্নী যশস্বিনী ॥ 46 ॥
দিষ্ট্যা ত্যক্ষ্যতি কাকুত্স্থ শ্শোকং সীতাবিযোগজম্ ।
ততোঽঙ্গদং হনূমন্তং জাম্ববন্তং চ বানরাঃ ॥ 47 ॥
পরিবার্য প্রমুদিতা ভেজিরে বিপুলাশ্শিলাঃ ।
শ্রোতুকামাস্সমুদ্রস্য লঙ্ঘনং বানরোত্তমাঃ ॥ 48 ॥
দর্শনং চাপি লঙ্কাযাস্সীতাযা রাবণস্য চ ।
তস্থুঃ প্রাঞ্জলযস্সর্বে হনুমদ্বচনোন্মুখাঃ ॥ 49 ॥
তস্থৌ তত্রাঙ্গদঃ শ্রীমান্ বানরৈর্বহুভির্বৃতঃ ।
উপাস্যমানো বিবুধৈর্দিবি দেবপতির্যথা ॥ 50 ॥
হনূমতা কীর্তিমতা যশস্বিনা তথাঙ্গদেনাঙ্গদবদ্ধবাহুনা ।
মুদা তদাঽধ্যাসিতমুন্নতং মহন্মহীধরাগ্রং জ্বলিতং শ্রিযাভবত্ ॥ 51 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে সপ্তপঞ্চাশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha saptapañcāśassargaḥ |
sa candrakumudaṃ ramyaṃ sārkakāraṇḍavaṃ śubham |
tiṣyaśravaṇakādambamabhraśaivālaśādvalam || 1 ||
punarvasumahāmīnaṃ lohitāṅgamahāgraham |
airāvatamahādvīpaṃ svātihaṃsavilolitam || 2 ||
vātasaṅghātajātormi candrāṃśuśiśirāmbumat |
bhujaṅgayakṣagandharvaprabuddhakamalotpalam || 3 ||
hanumānmārutagatirmahānauriva sāgaram |
apāramapariśrāntaḥ pupluve gaganārṇavam || 4 ||
grasamāna ivākāśaṃ tārādhipamivollikhan |
haranniva sanakṣatraṃ gaganaṃ sārkamaṇḍalam || 5 ||
mārutasyātmajaḥ śrīmānkapirvyomacaro mahān |
hanumānmeghajālāni vikarṣanniva gacchati || 6 ||
pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni ca |
haritāruṇavarṇāni mahābhrāṇi cakāśire || 7 ||
praviśannabhrajālāni niṣpataṃśca punaḥ punaḥ |
pracchannaśca prakāśaśca candramā iva lakṣyate || 8 ||
vividhābhraghanāpannagocaro dhavalāmbaraḥ |
dṛśyādṛśyatanurvīrastadā candrāyate'mbare || 9 ||
tārkṣyāyamāṇo gagane babhāse vāyunandanaḥ |
dārayanmeghabṛndāni niṣpataṃśca punaḥ punaḥ || 10 ||
nadannādena mahatā meghasvanamahāsvanaḥ |
pravarānrākṣasān hatvā nāma viśrāvya cātmanaḥ || 11 ||
ākulāṃ nagarīṃ kṛtvā vyathayitvā ca rāvaṇam |
ardayitvā balaṃ ghoraṃ vaidehīmabhivādya ca || 12 ||
ājagāma mahātejāḥ punarmadhyena sāgaram |
parvatendraṃ sunābhaṃ ca samupaspṛśya vīryavān || 13 ||
jyāmukta iva nārāco mahāvego'bhyupāgataḥ |
sa kiñcidanusamprāptaḥ samālokya mahāgirim || 14 ||
mahendraṃ meghasaṅkāśaṃ nanāda haripuṅgavaḥ |
sa pūrayāmāsa kapirdiśo daśa samantataḥ || 15 ||
nadannādena mahatā meghasvanamahāsvanaḥ |
sa taṃ deśamanuprāptaḥ suhṛddharśanalālasaḥ || 16 ||
nanāda hariśārdūlo lāṅgūlaṃ cāpyakampayat |
tasya nānadyamānasya suparṇacarite pathi || 17 ||
phalatīvāsya ghoṣeṇa gaganaṃ sārkamaṇḍalam |
ye tu tatrottare tīre samudrasya mahābalāḥ || 18 ||
pūrvaṃ saṃviṣṭhitāśśūrā vāyuputradidṛkṣavaḥ |
mahato vātanunnasya toyadasyeva garjitam || 19 ||
śuśruvuste tadā ghoṣamūruvegaṃ hanūmataḥ |
te dīnamanasassarve śuśruvuḥ kānanaukasaḥ || 20 ||
vānarendrasya nirghoṣaṃ parjanyaninadopamam |
niśamya nadato nādaṃ vānarāste samantataḥ || 21 ||
babhūvurutsukāssarve suhṛddharśanakāṅkṣiṇaḥ |
jāmbavān sa hariśreṣṭhaḥ prītisaṃhṛṣṭamānasaḥ || 22 ||
upāmantrya harīn sarvānidaṃ vacanamabravīt |
sarvathā kṛtakāryo'sau hanumānnātra saṃśayaḥ || 23 ||
na hyasyākṛtakāryasya nāda evaṃvidho bhavet |
tasya bāhūruvegaṃ ca ninādaṃ ca mahātmanaḥ || 24 ||
niśamya harayo hṛṣṭāḥ samutpetustatastataḥ |
te nagāgrānnagāgrāṇi śikharācchikharāṇi ca || 25 ||
prahṛṣṭāḥ samapadyanta hanūmantaṃ didṛkṣavaḥ |
te prītāḥ pādapāgreṣu gṛhya śākhāḥ suviṣṭhitāḥ || 26 ||
vāsāṃsīva praśākhāśca samāvidhyanta vānarāḥ |
girigahvarasaṃlīno yathā garjati mārutaḥ || 27 ||
evaṃ jagarja balavān hanumānmārutātmajaḥ |
tamabhraghanasaṅkāśamāpatantaṃ mahākapim || 28 ||
dṛṣṭvā te vānarāssarve tasthuḥ prāñjalayastadā |
tatastu vegavāṃstasya girergirinibhaḥ kapiḥ || 29 ||
nipapāta mahendrasya śikhare pādapākule |
harṣeṇāpūryamāṇo'sau ramye parvatanirjhare || 30 ||
chinnapakṣa ivā'kāśātpapāta dharaṇīdharaḥ |
tataste prītamanasassarve vānarapuṅgavāḥ || 31 ||
hanumantaṃ mahātmānaṃ parivāryopatasthire |
parivārya ca te sarve parāṃ prītimupāgatāḥ || 32 ||
prahṛṣṭavadanā ssarve tamarogamupāgatam |
upāyanāni cādāya mūlāni ca phalāni ca || 33 ||
pratyarcayan hariśreṣṭhaṃ harayo mārutātmajam |
hanumāṃstu gurūn vṛddhāñjāmbavatpramukhāṃstadā || 34 ||
kumāramaṅgadaṃ caiva so'vandata mahākapiḥ |
sa tābhyāṃ pūjitaḥ pūjyaḥ kapibhiśca prasāditaḥ || 35 ||
dṛṣṭā sīteti vikrānta ssaṅkṣepeṇa nyavedayat |
niṣasāda ca hastena gṛhītvā vālinassutam || 36 ||
ramaṇīye vanoddeśe mahendrasya girestadā |
hanumānabravīddhṛṣṭastadā tānvānararṣabhān || 37 ||
aśokavanikāsaṃsthā dṛṣṭā sā janakātmajā |
rakṣamāṇā sughorābhī rākṣasībhiraninditā || 38 ||
ekaveṇīdharā bālā rāmadarśanalālasā |
upavāsapariśrāntā jaṭilā malinā kṛśā || 39 ||
tato dṛṣṭeti vacanaṃ mahārthamamṛtopamam |
niśamya mārutessarve muditā vānarābhavan || 40 ||
kṣvelantyanye nadantyanye garjantyanye mahābalāḥ |
cakruḥ kilakilāmanye pratigarjanti cāpare || 41 ||
keciducchritalāṅgūlāḥ prahṛṣṭāḥ kapikuñjarāḥ |
āyatāñcitadīrghāṇi lāṅgūlāni pravivyadhuḥ || 42 ||
apare ca hanūmantaṃ vānarā vāraṇopamam |
āplutya giriśṛṅgebhyassaṃspṛśanti sma harṣitāḥ || 43 ||
uktavākyaṃ hanūmantamaṅgadastamathābravīt |
sarveṣāṃ harivīrāṇāṃ madhye vacanamuttamam || 44 ||
sattve vīrye na te kaścitsamo vānara vidyate |
yadavaplutya vistīrṇaṃ sāgaraṃ punarāgataḥ || 45 ||
aho svāmini te bhaktiraho vīryamaho dhṛtiḥ |
diṣṭyā dṛṣṭā tvayā devī rāmapatnī yaśasvinī || 46 ||
diṣṭyā tyakṣyati kākutstha śśokaṃ sītāviyogajam |
tato'ṅgadaṃ hanūmantaṃ jāmbavantaṃ ca vānarāḥ || 47 ||
parivārya pramuditā bhejire vipulāśśilāḥ |
śrotukāmāssamudrasya laṅghanaṃ vānarottamāḥ || 48 ||
darśanaṃ cāpi laṅkāyāssītāyā rāvaṇasya ca |
tasthuḥ prāñjalayassarve hanumadvacanonmukhāḥ || 49 ||
tasthau tatrāṅgadaḥ śrīmān vānarairbahubhirvṛtaḥ |
upāsyamāno vibudhairdivi devapatiryathā || 50 ||
hanūmatā kīrtimatā yaśasvinā tathāṅgadenāṅgadabaddhabāhunā |
mudā tadā'dhyāsitamunnataṃ mahanmahīdharāgraṃ jvalitaṃ śriyābhavat || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptapañcāśassargaḥ ||