📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
4.32 কিষ্কিন্ধাকাণ্ড - দ্বাত্রিংশ সর্গঃ
4.32 Kishkindhakanda - Dvatrimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডম্ ।
অথ দ্বাত্রিংশস্সর্গঃ ।
অঙ্গদস্য বচশ্শ্রুত্বা সুগ্রীবস্সচিবৈস্সহ ।
লক্ষ্মণং কুপিতং শ্রুত্বা মুমোচাসনমাত্মবান্ ॥ 1 ॥
সচিবানব্রবীদ্বাক্যং নিশ্চিত্য গুরুলাঘবম্ ।
মন্ত্রজ্ঞান্মন্ত্রকুশলো মন্ত্রেষু পরিনিষ্ঠিতান্ ॥ 2 ॥
ন মে দুর্ব্যাহৃতং কিঞ্চিন্নাপি মে দুরনুষ্ঠিতম্ ।
লক্ষ্মণো রাঘবভ্রাতা ক্রুদ্ধঃ কিমিতি চিন্তযে ॥ 3 ॥
অসুহৃদ্ভির্মমামিত্রৈর্নিত্যমন্তরদর্শিভিঃ ।
মম দোষানসম্ভূতান্ শ্রাবিতো রাঘবানুজঃ ॥ 4 ॥
অত্র তাবদ্যথাবুদ্ধি সর্বৈরেব যথাবিধি ।
ভাবস্য নিশ্চযস্তাবদ্বিজ্ঞেযো নিপুণং শনৈঃ ॥ 5 ॥
ন খল্বস্তি মম ত্রাসো লক্ষ্মণান্নাপি রাঘবাত্ ।
মিত্রং ত্বস্থানকুপিতং জনযত্যেব সম্ভ্রমম্ ॥ 6 ॥
সর্বথা সুকরং মিত্রং দুষ্করং পরিপালনম্ ।
অনিত্যত্বাচ্ছ চিত্তানাং প্রীতিরল্পেপি ভিদ্যতে ॥ 7 ॥
অতো নিমিত্তং ত্রস্তোহং রামেণ তু মহাত্মনা ।
যন্মযোপকৃতং শক্যং প্রতিকর্তুং ন তন্মযা ॥ 8 ॥
সুগ্রীবেণৈবমুক্তস্তু হনুমান্হরিপুঙ্গবঃ ।
উবাচ স্বেন তর্কেণ মধ্যে বানরমন্ত্রিণাম্ ॥ 9 ॥
সর্বথা নৈতদাশ্চর্যং যস্ত্বং হরিগণেশ্বর ।
ন বিস্মরসি সুস্নিগ্ধমুপকার কৃতং শুভম্ ॥ 10 ॥
রাঘবেণ তু বীরেণ ভযমুত্সৃজ্য দূরতঃ ।
ত্বত্প্রিযার্থং হতো বালী শক্রতুল্যপরাক্রমঃ ॥ 11 ॥
সর্বথা প্রণযাত্কৃদ্ধো রাঘবো নাত্র সংশযঃ ।
ভ্রাতরং সম্প্রহিতবান্লক্ষ্মণং লক্ষ্মিবর্ধনম্ ॥ 12 ॥
ত্বং প্রমত্তো ন জানীষে কালং কালবিদাং বর ।
ফুল্লসপ্তচ্ছদশ্যামা প্রবৃত্তা তু শরচ্ছিবা ॥ 13 ॥
নির্মলগ্রহনক্ষত্রা দ্যৌঃ প্রনষ্টবলাহকা ।
প্রসন্নাশ্চ দিশস্সর্বাস্সরিতশ্চ সরাংসি চ ॥ 14 ॥
প্রাপ্তমুদ্যোগকালং তু নাবৈষি হরিপুঙ্গব ।
ত্বং প্রমত্ত ইতি ব্যক্তং লক্ষ্মণোঽযমিহাগতঃ ॥ 15 ॥
আর্তস্য হৃতদারস্য পুরুষং পুরুষান্তরাত্ ।
বচনং মর্ষণীযং তে রাঘবস্য মহাত্মনঃ ॥ 16 ॥
কৃতাপরাধস্য হি তে নান্যত্পশ্যাম্যহং ক্ষমম্ ।
অন্তরেণাঞ্জলিং বদ্ধ্বা লক্ষ্মণস্য প্রসাদনাত্ ॥ 17 ॥
নিযুক্তৈর্মন্ত্রিভির্বাচ্যো হ্যবশ্যং পার্থিবো হিতম্ ।
অত এব ভযং ত্যক্ত্বা ব্রবীম্যবধৃতং বচঃ ॥ 18 ॥
অভিক্রুদ্ধস্সমর্থো হি চাপমুদ্যম্য রাঘবঃ ।
সদেবাসুরগন্ধর্বং বশে স্থাপযিতুং জগত্ ॥ 19 ॥
ন স ক্ষমঃ কোপযিতুং যঃ প্রসাদ্যঃ পুনর্ভবেত্ ।
পূর্বোপকারং স্মরতা কৃতজ্ঞেন বিশেষতঃ ॥ 20 ॥
তস্য মূর্ধ্না প্রণম্য ত্বং সপুত্রস্সসুহৃজ্জনঃ ।
রাজংস্তিষ্ঠস্ব সমযে ভর্তুর্ভার্যেব তদ্বশঃ ॥ 21 ॥
ন রামরামানুজশাসনং ত্বযা কপীন্দ্র যুক্তং মনসাঽপ্যপোহিতুম্ ।
মনো হি তে জ্ঞাস্যতি মানুষং বলং স রাঘবস্যাস্য সুরেন্দ্রবর্চসঃ ॥ 22 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে দ্বাত্রিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvātriṃśassargaḥ |
aṅgadasya vacaśśrutvā sugrīvassacivaissaha |
lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanamātmavān || 1 ||
sacivānabravīdvākyaṃ niścitya gurulāghavam |
mantrajñānmantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitān || 2 ||
na me durvyāhṛtaṃ kiñcinnāpi me duranuṣṭhitam |
lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kimiti cintaye || 3 ||
asuhṛdbhirmamāmitrairnityamantaradarśibhiḥ |
mama doṣānasambhūtān śrāvito rāghavānujaḥ || 4 ||
atra tāvadyathābuddhi sarvaireva yathāvidhi |
bhāvasya niścayastāvadvijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ || 5 ||
na khalvasti mama trāso lakṣmaṇānnāpi rāghavāt |
mitraṃ tvasthānakupitaṃ janayatyeva sambhramam || 6 ||
sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam |
anityatvāccha cittānāṃ prītiralpepi bhidyate || 7 ||
ato nimittaṃ trastohaṃ rāmeṇa tu mahātmanā |
yanmayopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tanmayā || 8 ||
sugrīveṇaivamuktastu hanumānharipuṅgavaḥ |
uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām || 9 ||
sarvathā naitadāścaryaṃ yastvaṃ harigaṇeśvara |
na vismarasi susnigdhamupakāra kṛtaṃ śubham || 10 ||
rāghaveṇa tu vīreṇa bhayamutsṛjya dūrataḥ |
tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ || 11 ||
sarvathā praṇayātkṛddho rāghavo nātra saṃśayaḥ |
bhrātaraṃ samprahitavānlakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 12 ||
tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kālavidāṃ vara |
phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śaracchivā || 13 ||
nirmalagrahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭavalāhakā |
prasannāśca diśassarvāssaritaśca sarāṃsi ca || 14 ||
prāptamudyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṅgava |
tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo'yamihāgataḥ || 15 ||
ārtasya hṛtadārasya puruṣaṃ puruṣāntarāt |
vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ || 16 ||
kṛtāparādhasya hi te nānyatpaśyāmyahaṃ kṣamam |
antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt || 17 ||
niyuktairmantribhirvācyo hyavaśyaṃ pārthivo hitam |
ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmyavadhṛtaṃ vacaḥ || 18 ||
abhikruddhassamartho hi cāpamudyamya rāghavaḥ |
sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat || 19 ||
na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādyaḥ punarbhavet |
pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ || 20 ||
tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputrassasuhṛjjanaḥ |
rājaṃstiṣṭhasva samaye bharturbhāryeva tadvaśaḥ || 21 ||
na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndra yuktaṃ manasā'pyapohitum |
mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sa rāghavasyāsya surendravarcasaḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||