📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.61 অরণ্যকাণ্ড - একষষ্টিতম সর্গঃ
3.61 Aranyakanda - Ekashashtitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অরণ্যকাণ্ডম্ ।
অথ একষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
দৃষ্ট্বাশ্রমপদং শূন্যং রামো দশরথাত্মজঃ ।
রহিতাং পর্ণশালাং চ বিধ্বস্তান্যাসনানি চ ॥ 1 ॥
অদৃষ্ট্বা তত্র বৈদেহীং সন্নিরীক্ষ্য চ সর্বশঃ ।
উবাচ রামঃ প্রাক্রুশ্য প্রগৃহ্য রুচিরৌ ভুজৌ ॥ 2 ॥
ক্ব নু লক্ষ্মণ বৈদেহী কং বা দেশমিতো গতা ।
কেনাহৃতা বা সৌমিত্রে ভক্ষিতা কেন বা প্রিযা ॥ 3 ॥
বৃক্ষেণাচ্ছাদ্য যদি মাং সীতে হসিতুমিচ্ছসি ।
অলং তে হসিতেনাদ্য মাং ভজস্ব সুদুঃখিতম্ ॥ 4 ॥
যৈস্সহ ক্রীডসে সীতে বিশ্বস্তৈর্মৃগপোতকৈঃ ।
এতে হীনাস্ত্বযা সৌম্যে ধ্যাযন্ত্যস্রাবিলেক্ষণাঃ ॥ 5 ॥
সীতযা রহিতোঽহং বৈ ন হি জীবামি লক্ষ্মণ ।
মৃতং শোকেন মহতা সীতাহরণজেন মাম্ ॥ 6 ॥
পরলোকে মহারাজো নূনং দ্রক্ষ্যতি মে পিতা ।
কথং প্রতিজ্ঞাং সংশ্রুত্য মযা ত্বমভিযোজিতঃ ॥ 7 ॥
অপূরযিত্বা তং কালং মত্সকাশমিহাগতঃ ।
কামবৃত্তমনার্যং মাং মৃষাবাদিনমেব চ ॥ 8 ॥
ধিক্ত্বামিতি পরে লোকে ব্যক্তং বক্ষ্যতি মে পিতা ।
বিবশং শোকসন্তপ্তং দীনং ভগ্নমনোরথম্ ॥ 9 ॥
মামিহোত্সৃজ্য করুণং কীর্তির্নরমিবানৃজুম্ ।
ক্ব গচ্ছসি বরারোহে মাং নোত্সৃজ সুমধ্যমে ॥ 10 ॥
ত্বযা বিরহিতশ্চাহং মোক্ষ্যে জীবিতমাত্মনঃ ।
ইতীব বিলপন্রামস্সীতাদর্শনলালসঃ ॥ 11 ॥
ন দদর্শ সুদুঃখার্তো রাঘবো জনকাত্মজাম্ ।
অনাসাদযমানং তং সীতাং দশরথাত্মজম্ ॥ 12 ॥
পঙ্কমাসাদ্য বিপুলং সীদন্তমিব কুঞ্জরম্ ।
লক্ষ্মণো রামমত্যর্থমুবাচ হিতকাম্যযা ॥ 13 ॥
মা বিষাদং মহাবাহো কুরু যত্নং মযা সহ ।
ইদং চ হি বনং শূর বহুকন্দরশোভিতম্ ॥ 14 ॥
প্রিযকাননসঞ্চারা বনোন্মত্তা চ মৈথিলী ।
সা বনং বা প্রবিষ্টা স্যান্নলিনীং বা সুপুষ্পিতাম্ ॥ 15 ॥
সরিতং বাপি সম্প্রাপ্তা মীনবঞ্জুলসেবিতাম্ ।
স্নাতুকামা নিলীনা স্যাদ্ধাসকামা বনে ক্বচিত্ ॥ 16 ॥
বিত্রাসযিতুকামা বা লীনা স্যাত্কাননে ক্বচিত্ ।
জিজ্ঞাসমানা বৈদেহী ত্বাং মাং চ পুরুষর্ষভ ॥ 17 ॥
তস্যাহ্যন্বেষণে শ্রীমন্ ক্ষিপ্রমেব যতাবহে ।
বনং সর্বং বিচিনুবো যত্র সা জনকাত্মজা ॥ 18 ॥
মন্যসে যদি কাকুত্স্থ মা স্ম শোকে মনঃ কৃথাঃ ।
এবমুক্তস্তু সৌহার্দাল্লক্ষ্মণেন সমাহিতঃ ॥ 19 ॥
সহ সৌমিত্রিণা রামো বিচেতুমুপচক্রমে ।
তৌ বনানি গিরীংশ্চৈব সরিতশ্চ সরাংসি চ ॥ 20 ॥
নিখিলেন বিচিন্বানৌ সীতাং দশরথাত্মজৌ ।
তস্য শৈলস্য সানূনি গুহাশ্চ শিখরাণি চ ॥ 21 ॥
নিখিলেন বিচিন্বানৌ নৈব তামভিজগ্মতুঃ ।
বিচিত্য সর্বতশ্শৈলং রামো লক্ষ্মণমব্রবিত্ ॥ 22 ॥
নেহ পশ্যামি সৌমিত্রে বৈদেহীং পর্বতে শুভাম্ ।
ততো দুঃখাভিসন্তপ্তো লক্ষ্মণো বাক্যমব্রবীত্ ॥ 23 ॥
বিচরন্দণ্ডকারণ্যং ভ্রাতরং দীপ্ততেজসম্ ।
প্রাপ্স্যসি ত্বং মহাপ্রাজ্ঞ মৈথিলীং জনকাত্মজাম্ ॥ 24 ॥
যথা বিষ্ণুর্মহাবাহুর্বলিং বদ্ধ্বা মহীমিমাম্ ।
এবমুক্তস্তু সৌহার্দাল্লক্ষ্মণেন স রাঘবঃ ॥ 25 ॥
উবাচ দীনযা বাচা দুঃখাভিহতচেতনঃ ।
বনং সর্বং সুবিচিতং পদ্মিন্যঃ ফুল্লপঙ্কজাঃ ॥ 26 ॥
গিরিশ্চাযং মহাপ্রাজ্ঞ বহুকন্দরনির্ঝরঃ ।
ন হি পশ্যামি বৈদেহীং প্রাণেভ্যোঽপি গরীযসীম্ ॥ 27 ॥
এবং স বিলপন্রামস্সীতাহরণকর্শিতঃ ।
দীনশ্শোকসমাবিষ্টো মুহূর্তং বিহ্বলোঽভবত্ ॥ 28 ॥
সন্তপ্তো হ্যবসন্নাঙ্গো গতবুদ্ধির্বিচেতনঃ ।
নিষসাদাতুরো দীনো নিশ্শ্বস্যাশীতমাযতম্ ॥ 29 ॥
বহুলং স তু নিশ্শ্বস্য রামো রাজীবলোচনঃ ।
হা প্রিযেতি বিচুক্রোশ বহুশো বাষ্পগদ্গদঃ ॥ 30 ॥
তং ততস্সান্ত্বযামাস লক্ষ্মণঃ প্রিযবান্ধবঃ ।
বহুপ্রকারং ধর্মজ্ঞঃ প্রশ্রিতং প্রশ্রিতাঞ্জলিঃ ॥ 31 ॥
অনাদৃত্য তু তদ্বাক্যং লক্ষ্মণোষ্ঠপুটাচ্চ্যুতম্ ।
অপশ্যংস্তাং প্রিযাং সীতাং প্রাক্রোশত্স পুনঃ পুনঃ ॥ 32 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অরণ্যকাণ্ডে একষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
dṛṣṭvāśramapadaṃ śūnyaṃ rāmo daśarathātmajaḥ |
rahitāṃ parṇaśālāṃ ca vidhvastānyāsanāni ca || 1 ||
adṛṣṭvā tatra vaidehīṃ sannirīkṣya ca sarvaśaḥ |
uvāca rāmaḥ prākruśya pragṛhya rucirau bhujau || 2 ||
kva nu lakṣmaṇa vaidehī kaṃ vā deśamito gatā |
kenāhṛtā vā saumitre bhakṣitā kena vā priyā || 3 ||
vṛkṣeṇācchādya yadi māṃ sīte hasitumicchasi |
alaṃ te hasitenādya māṃ bhajasva suduḥkhitam || 4 ||
yaissaha krīḍase sīte viśvastairmṛgapotakaiḥ |
ete hīnāstvayā saumye dhyāyantyasrāvilekṣaṇāḥ || 5 ||
sītayā rahito'haṃ vai na hi jīvāmi lakṣmaṇa |
mṛtaṃ śokena mahatā sītāharaṇajena mām || 6 ||
paraloke mahārājo nūnaṃ drakṣyati me pitā |
kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvamabhiyojitaḥ || 7 ||
apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśamihāgataḥ |
kāmavṛttamanāryaṃ māṃ mṛṣāvādinameva ca || 8 ||
dhiktvāmiti pare loke vyaktaṃ vakṣyati me pitā |
vivaśaṃ śokasantaptaṃ dīnaṃ bhagnamanoratham || 9 ||
māmihotsṛjya karuṇaṃ kīrtirnaramivānṛjum |
kva gacchasi varārohe māṃ notsṛja sumadhyame || 10 ||
tvayā virahitaścāhaṃ mokṣye jīvitamātmanaḥ |
itīva vilapanrāmassītādarśanalālasaḥ || 11 ||
na dadarśa suduḥkhārto rāghavo janakātmajām |
anāsādayamānaṃ taṃ sītāṃ daśarathātmajam || 12 ||
paṅkamāsādya vipulaṃ sīdantamiva kuñjaram |
lakṣmaṇo rāmamatyarthamuvāca hitakāmyayā || 13 ||
mā viṣādaṃ mahābāho kuru yatnaṃ mayā saha |
idaṃ ca hi vanaṃ śūra bahukandaraśobhitam || 14 ||
priyakānanasañcārā vanonmattā ca maithilī |
sā vanaṃ vā praviṣṭā syānnalinīṃ vā supuṣpitām || 15 ||
saritaṃ vāpi samprāptā mīnavañjulasevitām |
snātukāmā nilīnā syāddhāsakāmā vane kvacit || 16 ||
vitrāsayitukāmā vā līnā syātkānane kvacit |
jijñāsamānā vaidehī tvāṃ māṃ ca puruṣarṣabha || 17 ||
tasyāhyanveṣaṇe śrīman kṣiprameva yatāvahe |
vanaṃ sarvaṃ vicinuvo yatra sā janakātmajā || 18 ||
manyase yadi kākutstha mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ |
evamuktastu sauhārdāllakṣmaṇena samāhitaḥ || 19 ||
saha saumitriṇā rāmo vicetumupacakrame |
tau vanāni girīṃścaiva saritaśca sarāṃsi ca || 20 ||
nikhilena vicinvānau sītāṃ daśarathātmajau |
tasya śailasya sānūni guhāśca śikharāṇi ca || 21 ||
nikhilena vicinvānau naiva tāmabhijagmatuḥ |
vicitya sarvataśśailaṃ rāmo lakṣmaṇamabravit || 22 ||
neha paśyāmi saumitre vaidehīṃ parvate śubhām |
tato duḥkhābhisantapto lakṣmaṇo vākyamabravīt || 23 ||
vicarandaṇḍakāraṇyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam |
prāpsyasi tvaṃ mahāprājña maithilīṃ janakātmajām || 24 ||
yathā viṣṇurmahābāhurbaliṃ baddhvā mahīmimām |
evamuktastu sauhārdāllakṣmaṇena sa rāghavaḥ || 25 ||
uvāca dīnayā vācā duḥkhābhihatacetanaḥ |
vanaṃ sarvaṃ suvicitaṃ padminyaḥ phullapaṅkajāḥ || 26 ||
giriścāyaṃ mahāprājña bahukandaranirjharaḥ |
na hi paśyāmi vaidehīṃ prāṇebhyo'pi garīyasīm || 27 ||
evaṃ sa vilapanrāmassītāharaṇakarśitaḥ |
dīnaśśokasamāviṣṭo muhūrtaṃ vihvalo'bhavat || 28 ||
santapto hyavasannāṅgo gatabuddhirvicetanaḥ |
niṣasādāturo dīno niśśvasyāśītamāyatam || 29 ||
bahulaṃ sa tu niśśvasya rāmo rājīvalocanaḥ |
hā priyeti vicukrośa bahuśo bāṣpagadgadaḥ || 30 ||
taṃ tatassāntvayāmāsa lakṣmaṇaḥ priyabāndhavaḥ |
bahuprakāraṃ dharmajñaḥ praśritaṃ praśritāñjaliḥ || 31 ||
anādṛtya tu tadvākyaṃ lakṣmaṇoṣṭhapuṭāccyutam |
apaśyaṃstāṃ priyāṃ sītāṃ prākrośatsa punaḥ punaḥ || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||