📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.54 অরণ্যকাণ্ড - চতুঃপঞ্চাশ সর্গঃ
3.54 Aranyakanda - Chatuhpanchasha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অরণ্যকাণ্ডম্ ।
অথ চতুঃপঞ্চাশস্সর্গঃ ।
হ্রিযমাণা তু বৈদেহী কঞ্চিন্নাথমপশ্যতী ।
দদর্শ গিরিশৃঙ্গস্থান্পঞ্চ বানরপুঙ্গবান্ ॥ 1 ॥
তেষাং মধ্যে বিশালাক্ষী কৌশেযং কনকপ্রভম্ ।
উত্তরীযং বরারোহা শুভান্যাভরণানি চ ॥ 2 ॥
মুমোচ যদি রামায শংসেযুরিতি মৈথিলী ।
বস্ত্রমুত্সৃজ্য তন্মধ্যে নিক্ষিপ্তং সহভূষণম্ ॥ 3 ॥
সম্ভ্রমাত্তু দশগ্রীবস্তত্কর্ম ন স বুদ্ধবান্ ।
পিঙ্গাক্ষাস্তাং বিশালাক্ষীং নেত্রৈরনিমিষৈরিব ॥ 4 ॥
বিক্রোশন্তীং তথা সীতাং দদৃশুর্বানরর্ষভাঃ ।
স চ পম্পামতিক্রম্য লঙ্কামভিমুখঃ পুরীম্ ॥ 5 ॥
জগাম রুদতীং গৃহ্য বৈদেহীং রাক্ষসেশ্বরঃ ।
তাং জহার সুসংহৃষ্টো রাবণো মৃত্যুমাত্মনঃ ॥ 6 ॥
উত্সঙ্গেনেব ভুজগীং তীক্ষ্ণদংষ্ট্রাং মহাবিষাম্ ।
বনানি সরিতশ্শৈলান্ত্সরাংসি চ বিহাযসা ॥ 7 ॥
স ক্ষিপ্রং সমতীযায শরশ্চাপাদিব চ্যুতঃ ।
তিমিনক্রনিকেতং তু বরুণালযমক্ষযম্ ॥ 8 ॥
সরিতাং শরণং গত্বা সমতীযায সাগরম্ ।
সম্ভ্রমাত্পরিবৃত্তোর্মী রুদ্ধমীনমহোরগঃ ॥ 9 ॥
বৈদেহ্যাং হ্রিযমাণাযাং বভূব বরুণালযঃ ।
অন্তরিক্ষগতা বাচস্সসৃজুশ্চারণাস্তদা ॥ 10 ॥
এতদন্তো দশগ্রীব ইতি সিদ্ধাস্তদাব্রুবন্ ।
স তু সীতাং বিবেষ্টন্তীমঙ্কেনাদায রাবণঃ ॥ 11 ॥
প্রবিবেশ পুরীং লঙ্কাং রূপিণীং মৃত্যুমাত্মনঃ ।
সোঽভিগম্য পুরীং লঙ্কাং সুবিভক্তমহাপথাম্ ॥ 12 ॥
সংরূঢকক্ষ্যাবহুলং স্বমন্তঃপুরমাবিশত্ ।
তত্র তামসিতাপাঙ্গাং শোকমোহপরাযণাম্ ॥ 13 ॥
নিদধে রাবণস্সীতাং মযো মাযামিবস্ত্রিযম্ ।
অব্রবীচ্চ দশগ্রীবঃ পিশাচীর্ঘোরদর্শনাঃ ॥ 14 ॥
যথা নেমাং পুমান্ স্ত্রী বা সীতাং পশ্যত্যসম্মতঃ ।
মুক্তামণিসুবর্ণানি বস্ত্রাণ্যাভরণানি চ ॥ 15 ॥
যদ্যদিচ্ছেত্তদেবাস্যা দেযং মচ্ছন্দতো যথা ।
যা চ বক্ষ্যতি বৈদেহীং বচনং কিঞ্চিদপ্রিযম্ ॥ 16 ॥
অজ্ঞানাদ্যদি বা জ্ঞানান্ন তস্যা জীবিতং প্রিযম্ ।
তথোক্ত্বা রাক্ষসীস্তাস্তু রাক্ষসেন্দ্রঃ প্রতাপবান্ ॥ 17 ॥
নিষ্ক্রম্যান্তঃ পুরাত্তস্মাত্কিঙ্কৃত্যমিতি চিন্তযন্ ।
দদর্শাষ্টৌ মহাবীর্যান্রাক্ষসান্পিশিতাশনান্ ॥ 18 ॥
স তান্দৃষ্ট্বা মহাবীর্যো বরদানেন মোহিতঃ ।
উবাচৈতানিদং বাক্যং প্রশস্য বলবীর্যতঃ ॥ 19 ॥
নানাপ্রহরণাঃ ক্ষিপ্রমিতো গচ্ছত সত্বরাঃ ।
জনস্থানং হতস্থানং ভূতপূর্বং খরালযম্ ॥ 20 ॥
তত্রোষ্যতাং জনস্থানে শূন্যে নিহতরাক্ষসে ।
পৌরুষং বলমাশ্রিত্য ত্রাসমুত্সৃজ্য দূরতঃ ॥ 21 ॥
বলং হি সুমহদ্যন্মে জনস্থানে নিবেশিতম্ ।
সদূষণখরং যুদ্ধে হতং রামেণ সাযকৈঃ ॥ 22 ॥
তত ক্রোধো মমামর্ষাদ্ধৈর্যস্যোপরি বর্ততে ।
বৈরং চ সুমহজ্জাতং রামং প্রতি সুদারুণম্ ॥ 23 ॥
নির্যাতযিতুমিচ্ছামি তচ্চ বৈরমহং রিপোঃ ।
ন হি লপ্স্যাম্যহং নিদ্রামহত্বা সংযুগে রিপুম্ ॥ 24 ॥
তং ত্বিদানীমহং হত্বা খরদূষণঘাতিনম্ ।
রামং শর্মোপলপ্স্যামি ধনং লব্ধ্বেব নির্ধনঃ ॥ 25 ॥
জনস্থানে বসদ্ভিস্তু ভবদ্ভীরামমাশ্রিতা ।
প্রবৃত্তিরুপনেতব্যা কিঞ্করোতীতি তত্ত্বতঃ ॥ 26 ॥
অপ্রমাদাচ্চ গন্তব্যং সর্বৈরপি নিশাচরৈঃ ।
কর্তব্যশ্চ সদা যত্নো রাঘবস্য বধং প্রতি ॥ 27 ॥
যুষ্মাকং চ বলজ্ঞোঽহং বহুশো রণমূর্ধনি ।
অতশ্চাস্মিন্ জনস্থানে মযা যূযং নিযোজিতাঃ ॥ 28 ॥
ততঃ প্রিযং বাক্যমুপেত্য রাক্ষসা মহার্থমষ্টাবভিবাদ্য রাবণম্ ।
বিহায লঙ্কাং সহিতাঃ প্রতস্থিরে যতো জনস্থানমলক্ষ্যদর্শনাঃ ॥ 29 ॥
ততস্তু সীতামুপলভ্য রাবণঃ সুসম্প্রহৃষ্টঃ পরিগৃহ্য মৈথিলীম্ ।
প্রসজ্য রামেণ চ বৈরমুত্তমং বভূব মোহান্মুদিতস্সরাক্ষসঃ ॥ 30 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অরণ্যকাণ্ডে চতুঃপঞ্চাশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
hriyamāṇā tu vaidehī kañcinnāthamapaśyatī |
dadarśa giriśṛṅgasthānpañca vānarapuṅgavān || 1 ||
teṣāṃ madhye viśālākṣī kauśeyaṃ kanakaprabham |
uttarīyaṃ varārohā śubhānyābharaṇāni ca || 2 ||
mumoca yadi rāmāya śaṃseyuriti maithilī |
vastramutsṛjya tanmadhye nikṣiptaṃ sahabhūṣaṇam || 3 ||
sambhramāttu daśagrīvastatkarma na sa buddhavān |
piṅgākṣāstāṃ viśālākṣīṃ netrairanimiṣairiva || 4 ||
vikrośantīṃ tathā sītāṃ dadṛśurvānararṣabhāḥ |
sa ca pampāmatikramya laṅkāmabhimukhaḥ purīm || 5 ||
jagāma rudatīṃ gṛhya vaidehīṃ rākṣaseśvaraḥ |
tāṃ jahāra susaṃhṛṣṭo rāvaṇo mṛtyumātmanaḥ || 6 ||
utsaṅgeneva bhujagīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ mahāviṣām |
vanāni saritaśśailāntsarāṃsi ca vihāyasā || 7 ||
sa kṣipraṃ samatīyāya śaraścāpādiva cyutaḥ |
timinakraniketaṃ tu varuṇālayamakṣayam || 8 ||
saritāṃ śaraṇaṃ gatvā samatīyāya sāgaram |
sambhramātparivṛttormī ruddhamīnamahoragaḥ || 9 ||
vaidehyāṃ hriyamāṇāyāṃ babhūva varuṇālayaḥ |
antarikṣagatā vācassasṛjuścāraṇāstadā || 10 ||
etadanto daśagrīva iti siddhāstadābruvan |
sa tu sītāṃ viveṣṭantīmaṅkenādāya rāvaṇaḥ || 11 ||
praviveśa purīṃ laṅkāṃ rūpiṇīṃ mṛtyumātmanaḥ |
so'bhigamya purīṃ laṅkāṃ suvibhaktamahāpathām || 12 ||
saṃrūḍhakakṣyābahulaṃ svamantaḥpuramāviśat |
tatra tāmasitāpāṅgāṃ śokamohaparāyaṇām || 13 ||
nidadhe rāvaṇassītāṃ mayo māyāmivastriyam |
abravīcca daśagrīvaḥ piśācīrghoradarśanāḥ || 14 ||
yathā nemāṃ pumān strī vā sītāṃ paśyatyasammataḥ |
muktāmaṇisuvarṇāni vastrāṇyābharaṇāni ca || 15 ||
yadyadicchettadevāsyā deyaṃ macchandato yathā |
yā ca vakṣyati vaidehīṃ vacanaṃ kiñcidapriyam || 16 ||
ajñānādyadi vā jñānānna tasyā jīvitaṃ priyam |
tathoktvā rākṣasīstāstu rākṣasendraḥ pratāpavān || 17 ||
niṣkramyāntaḥ purāttasmātkiṅkṛtyamiti cintayan |
dadarśāṣṭau mahāvīryānrākṣasānpiśitāśanān || 18 ||
sa tāndṛṣṭvā mahāvīryo varadānena mohitaḥ |
uvācaitānidaṃ vākyaṃ praśasya balavīryataḥ || 19 ||
nānāpraharaṇāḥ kṣipramito gacchata satvarāḥ |
janasthānaṃ hatasthānaṃ bhūtapūrvaṃ kharālayam || 20 ||
tatroṣyatāṃ janasthāne śūnye nihatarākṣase |
pauruṣaṃ balamāśritya trāsamutsṛjya dūrataḥ || 21 ||
balaṃ hi sumahadyanme janasthāne niveśitam |
sadūṣaṇakharaṃ yuddhe hataṃ rāmeṇa sāyakaiḥ || 22 ||
tata krodho mamāmarṣāddhairyasyopari vartate |
vairaṃ ca sumahajjātaṃ rāmaṃ prati sudāruṇam || 23 ||
niryātayitumicchāmi tacca vairamahaṃ ripoḥ |
na hi lapsyāmyahaṃ nidrāmahatvā saṃyuge ripum || 24 ||
taṃ tvidānīmahaṃ hatvā kharadūṣaṇaghātinam |
rāmaṃ śarmopalapsyāmi dhanaṃ labdhveva nirdhanaḥ || 25 ||
janasthāne vasadbhistu bhavadbhīrāmamāśritā |
pravṛttirupanetavyā kiñkarotīti tattvataḥ || 26 ||
apramādācca gantavyaṃ sarvairapi niśācaraiḥ |
kartavyaśca sadā yatno rāghavasya vadhaṃ prati || 27 ||
yuṣmākaṃ ca balajño'haṃ bahuśo raṇamūrdhani |
ataścāsmin janasthāne mayā yūyaṃ niyojitāḥ || 28 ||
tataḥ priyaṃ vākyamupetya rākṣasā mahārthamaṣṭāvabhivādya rāvaṇam |
vihāya laṅkāṃ sahitāḥ pratasthire yato janasthānamalakṣyadarśanāḥ || 29 ||
tatastu sītāmupalabhya rāvaṇaḥ susamprahṛṣṭaḥ parigṛhya maithilīm |
prasajya rāmeṇa ca vairamuttamaṃ babhūva mohānmuditassarākṣasaḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||