📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.76 অযোধ্যাকাণ্ড - ষট্সপ্ততিতম সর্গঃ
2.76 Ayodhyakanda - Shatsaptatitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ ষট্সপ্ততিতমস্সর্গঃ ।
তমেবং শোকসন্তপ্তং ভরতং কৈকযী সুতম্ ।
উবাচ বদতাং শ্রেষ্ঠো বসিষ্ঠ শ্শ্রেষ্ঠবাগৃষিঃ ॥ 1 ॥
অলং শোকেন ভদ্রং তে রাজপুত্র মহাযশঃ ।
প্রাপ্তকালং নরপতেঃ কুরু সংযানমুত্তমম্ ॥ 2 ॥
বসিষ্ঠস্য বচ শ্শৃত্বা ভরতো ধারণাং গতঃ ।
প্রেতকার্যাণি সর্বাণি কারযামাস ধর্মবিত্ ॥ 3 ॥
উদ্ধৃতং তৈলসংরোধাত্সতু ভূমৌ নিবেশিতম্ ।
আপীতবর্ণবদনং প্রসুপ্তমিব ভূমিপম্ ॥ 4 ॥
সংবেশ্য শযনে চাগ্য্রে নানারত্নপরিষ্কৃতে ।
ততো দশরথং পুত্রো বিললাপ সুদুঃখিতঃ ॥ 5 ॥
কিং তে ব্যবসিতং রাজন্ প্রোষিতে ময্যনাগতে ।
বিবাস্য রামং ধর্মজ্ঞং লক্ষ্মণং চ মহাবলম্ ॥ 6 ॥
ক্ব যাস্যসি মহারাজ হিত্বেমং দুঃখিতং জনম্ ।
হীনং পুরুষসিংহেন রামেণাক্লিষ্টকর্মণা ॥ 7 ॥
যোগক্ষেমং তু তে রাজন্ কোঽস্মিন্কল্পযিতা পুরে ত্বযি প্রযাতে স্বস্তাত রামে চ বনমাশ্রিতে ॥ 8 ॥
বিধবা পৃথিবী রাজন্ স্ত্বযা হীনা ন রাজতে ।
হীনচন্দ্রেব রজনী নগরী প্রতিভাতি মা ॥ 9 ॥
এবং বিলপমানং তং ভরতং দীনমানসম্ ।
অব্রবীদ্বচনং ভূযো বসিষ্ঠস্তু মহামুনিঃ ॥ 10 ॥
প্রেতকার্যাণি যান্যস্য কর্তব্যানি বিশাং পতেঃ ।
তান্যব্যগ্রং মহাবাহো ক্রিযান্তামবিচারিতম্ ॥ 11 ॥
তথেতি ভরতো বাক্যং বসিষ্ঠস্যাভিপূজ্য তত্ ।
ঋত্বিক্পুরোহিতাচার্যান্ স্ত্বরযামাস সর্বশঃ ॥ 12 ॥
যে ত্বগ্নযো নরেন্দ্রেস্য চাগ্ন্যগারাদ্বহিষ্কৃতাঃ ।
ঋত্বিগ্ভির্যাজকৈশ্চৈব তে আহ্রিযন্ত যথাবিধি ॥ 13 ॥
শিবিকাযামথাঽরোপ্য রাজানং গতচেতসম্ ।
বাষ্পকণ্ঠা বিমনসস্তমূহুঃ পরিচারকাঃ ॥ 14 ॥
হিরণ্যং চ সুবর্ণং চ বাসাংসি বিবিধানি চ ।
প্রকিরন্তো জনা মার্গং নৃপতেরগ্রতো যযুঃ ॥ 15 ॥
চন্দনাগরুনির্যাসান্ সরলং পদ্মকং তথা ।
দেবদারূণি চাহৃত্য ক্ষেপযন্তি তথাপরে ॥ 16 ॥
গন্ধানুচ্চাবচাংশ্চান্যাং স্তত্র গত্বাথ ভূমিপম্ ।
তত্র সংবেশযামাসুশ্চিতামধ্যে তমৃত্বিজঃ ॥ 17 ॥
তদা হুতাশনং হুত্বা জেপুস্তস্য তদৃত্বিজঃ ।
জগুশ্চ তে যথাশাস্ত্র তত্র সামানি সামগাঃ ॥ 18 ॥
শিবিকাভিশ্চ যানৈশ্চ যথার্হং তস্য যোষিতঃ ।
নগরা ন্নির্যযুস্তত্র বৃদ্ধৈঃ পরিবৃতা স্তদা ॥ 19 ॥
প্রসব্যং চাপি তং চকুঃ ঋত্বিজোঽগ্নিচিতং নৃপম্ ।
স্ত্রিযশ্চ শোকসন্তপ্তাঃ কৌসল্যাপ্রমুখাস্তদা ॥ 20 ॥
ক্রৌঞ্চীনামিব নারীণাং নিনাদস্তত্র শুশ্রুবে ।
আর্তানাং করুণং কালে ক্রোশন্তীনাং সহস্রশঃ ॥ 21 ॥
ততো রুদন্ত্যো বিবশাবিলপ্য চ পুনঃ পুনঃ ।
যানেভ্যস্সরযূতীরমবতেরুর্বরাঙ্গনাঃ ॥ 22 ॥
কৃত্বোদকং তে ভরতেন সার্ধং নৃপাঙ্গনা মন্ত্রিপুরোহিতা শ্চ ।
পুরম্প্রবিশ্যাশ্রুপরীতনেত্রাঃ ভূমৌ দশাহং ব্যনযন্ত দুঃখম্ ॥ 23 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে ষট্সপ্ততিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭsaptatitamassargaḥ |
tamevaṃ śokasantaptaṃ bharataṃ kaikayī sutam |
uvāca vadatāṃ śreṣṭho vasiṣṭha śśreṣṭhavāgṛṣiḥ || 1 ||
alaṃ śokena bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ |
prāptakālaṃ narapateḥ kuru saṃyānamuttamam || 2 ||
vasiṣṭhasya vaca śśṛtvā bharato dhāraṇāṃ gataḥ |
pretakāryāṇi sarvāṇi kārayāmāsa dharmavit || 3 ||
uddhṛtaṃ tailasaṃrodhātsatu bhūmau niveśitam |
āpītavarṇavadanaṃ prasuptamiva bhūmipam || 4 ||
saṃveśya śayane cāgyre nānāratnapariṣkṛte |
tato daśarathaṃ putro vilalāpa suduḥkhitaḥ || 5 ||
kiṃ te vyavasitaṃ rājan proṣite mayyanāgate |
vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam || 6 ||
kva yāsyasi mahārāja hitvemaṃ duḥkhitaṃ janam |
hīnaṃ puruṣasiṃhena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 7 ||
yogakṣemaṃ tu te rājan ko'sminkalpayitā pure tvayi prayāte svastāta rāme ca vanamāśrite || 8 ||
vidhavā pṛthivī rājan stvayā hīnā na rājate |
hīnacandreva rajanī nagarī pratibhāti mā || 9 ||
evaṃ vilapamānaṃ taṃ bharataṃ dīnamānasam |
abravīdvacanaṃ bhūyo vasiṣṭhastu mahāmuniḥ || 10 ||
pretakāryāṇi yānyasya kartavyāni viśāṃ pateḥ |
tānyavyagraṃ mahābāho kriyāntāmavicāritam || 11 ||
tatheti bharato vākyaṃ vasiṣṭhasyābhipūjya tat |
ṛtvikpurohitācāryān stvarayāmāsa sarvaśaḥ || 12 ||
ye tvagnayo narendresya cāgnyagārādbahiṣkṛtāḥ |
ṛtvigbhiryājakaiścaiva te āhriyanta yathāvidhi || 13 ||
śibikāyāmathā'ropya rājānaṃ gatacetasam |
bāṣpakaṇṭhā vimanasastamūhuḥ paricārakāḥ || 14 ||
hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca vāsāṃsi vividhāni ca |
prakiranto janā mārgaṃ nṛpateragrato yayuḥ || 15 ||
candanāgaruniryāsān saralaṃ padmakaṃ tathā |
devadārūṇi cāhṛtya kṣepayanti tathāpare || 16 ||
gandhānuccāvacāṃścānyāṃ statra gatvātha bhūmipam |
tatra saṃveśayāmāsuścitāmadhye tamṛtvijaḥ || 17 ||
tadā hutāśanaṃ hutvā jepustasya tadṛtvijaḥ |
jaguśca te yathāśāstra tatra sāmāni sāmagāḥ || 18 ||
śibikābhiśca yānaiśca yathārhaṃ tasya yoṣitaḥ |
nagarā nniryayustatra vṛddhaiḥ parivṛtā stadā || 19 ||
prasavyaṃ cāpi taṃ cakuḥ ṛtvijo'gnicitaṃ nṛpam |
striyaśca śokasantaptāḥ kausalyāpramukhāstadā || 20 ||
krauñcīnāmiva nārīṇāṃ ninādastatra śuśruve |
ārtānāṃ karuṇaṃ kāle krośantīnāṃ sahasraśaḥ || 21 ||
tato rudantyo vivaśāvilapya ca punaḥ punaḥ |
yānebhyassarayūtīramavaterurvarāṅganāḥ || 22 ||
kṛtvodakaṃ te bharatena sārdhaṃ nṛpāṅganā mantripurohitā śca |
purampraviśyāśruparītanetrāḥ bhūmau daśāhaṃ vyanayanta duḥkham || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭsaptatitamassargaḥ ||