📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.62 অযোধ্যাকাণ্ড - দ্বিষষ্টিতম সর্গঃ
2.62 Ayodhyakanda - Dvishashtitama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ দ্বিষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
এবং তু ক্রুদ্ধযা রাজা রামমাত্রা সশোকযা ।
শ্রাবিতঃ পরুষং বাক্যং চিন্তযামাস দুঃখিতঃ ॥ 1 ॥
চিন্তযিত্বা স চ নৃপো মুমোহ ব্যাকুলেন্দ্রিযঃ ।
অথ দীর্ঘীণ কালেন সঞ্জ্ঞামাপ পরন্তপঃ ॥ 2 ॥
স সঞ্জ্ঞামুপলভ্যৈব দীর্ঘমুষ্ণং চ নিশ্শ্বসন্ ।
কৌসল্যাং পার্শ্বতো দৃষ্ট্বা পুন শ্চিন্তামুপাগমত্ ॥ 3 ॥
তস্য চিন্তযমানস্য প্রত্যাভাত্কর্ম দুষ্কৃতম্ ।
যদনেন কৃতং পূর্বমজ্ঞানাচ্ছব্দবেধিনা ॥ 4 ॥
অমনাস্তেন শোকেন রামশোকেন চ প্রভুঃ ।
দ্বাভ্যামপি মহারাজ শ্শোকাভ্যামন্বতপ্যত ॥ 5 ॥
দহ্যামান স্সশোকাভ্যাং কৌসল্যামাহ ভূপতিঃ ।
বেপমানোঽঞ্জলিং কৃত্বা প্রসাদার্থমবাঙ্মুখঃ ॥ 6 ॥
প্রসাদযে ত্বাং কৌসল্যে রচিতোঽযং মযাঽঞ্জলিঃ ।
বত্সলা চানৃশংসা চ ত্বং হি নিত্যং পরেষ্বপি ॥ 7 ॥
ভর্তা তু খলু নারীণাং গুণবান্নির্গুণোঽপি বা ।
ধর্মং বিমৃশমানানাং প্রত্যক্ষং দেবি দৈবতম্ ॥ 8 ॥
সা ত্বং ধর্মপরা নিত্যং দৃষ্টলোক পরাবরা ।
নার্হসে বিপ্রিযং বক্তুং দুখিঃতাঽপি সুদুঃখিতম্ ॥ 9 ॥
তদ্বাক্যং করুণং রাজ্ঞঃ শ্রুত্বা দীনস্য ভাষিতম্ ।
কৌসল্যা ব্যসৃজদ্বাষ্পং প্রণালীব নবোদকম্ ॥ 10 ॥
সা মূর্ধ্নিবধ্বা রুদতী রাজ্ঞঃ পদ্মমিবাঞ্জলিম্ ।
সম্ভ্রমাদব্রবীত্ ত্রস্তা ত্বরমাণাক্ষরং বচঃ ॥ 11 ॥
প্রসীদ শিরসা যাচে ভূমৌ নিপতিতাস্মি তে ।
যাচিতাস্মি হতা দেব ক্ষন্তব্যাঽহং ন হি ত্বযা ॥ 12 ॥
নৈষা হি সা স্ত্রী ভবতি শ্লাঘনীযেন ধীমতা ।
উভযোর্লোকযোর্বীর পত্যা যা সম্সাদ্যতে ॥ 13 ॥
জানামি ধর্মং ধর্মজ্ঞ ত্বাং জানে সত্যবাদিনম্ ।
পুত্রশোকার্তযা তত্তু মযা কিমপি ভাষিতম্ ॥ 14 ॥
শোকো নাশযতে ধৈর্যং শোকো নাশযতে শ্রুতম্ ।
শোকো নাশযতে সর্বং নাস্তি শোকসমো রিপুঃ ॥ 15 ॥
শক্য আপতিত স্সোঢুং প্রহারো রিপুহস্ততঃ ।
সোঢুম্মাপতিতশ্শোকস্সুসূক্ষ্মোঽপি ন শক্যতে ॥ 16 ॥
ধর্মজ্ঞা শ্শ্রুতিমন্তোঽপি ছিন্নধর্মার্থসংশযাঃ ।
যতযো বীর মুহ্যন্তি শোকসম্মূঢচেতসঃ ॥ 17 ॥
বনবাসায রামস্য পঞ্চরাত্রোঽদ্য গণ্যতে ।
য শ্শোকহতহর্ষাযাঃ পঞ্চবর্ষোপমো মম ॥ 18 ॥
তং হি চিন্তযমানাযা শ্শোকোঽযং হৃদি বর্ধতে ।
নদীনামিব বেগেন সমুদ্রসলিলং মহত্ ॥ 19 ॥
এবং হি কথযন্ত্যাস্তু কৌসল্যাযাশ্শুভং বচঃ ।
মন্দরশ্মিরভূত্সূর্যো রজনী চাভ্যবর্তত ॥ 20 ॥
তথা প্রসাদিতো বাক্যৈর্দেব্যা কৌসল্যযা নৃপঃ ।
শোকেন চ সমাক্রান্তো নিদ্রাযা বশন্তোমেযিবান্ ॥ 21 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে দ্বিষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
evaṃ tu kruddhayā rājā rāmamātrā saśokayā |
śrāvitaḥ paruṣaṃ vākyaṃ cintayāmāsa duḥkhitaḥ || 1 ||
cintayitvā sa ca nṛpo mumoha vyākulendriyaḥ |
atha dīrghīṇa kālena sañjñāmāpa parantapaḥ || 2 ||
sa sañjñāmupalabhyaiva dīrghamuṣṇaṃ ca niśśvasan |
kausalyāṃ pārśvato dṛṣṭvā puna ścintāmupāgamat || 3 ||
tasya cintayamānasya pratyābhātkarma duṣkṛtam |
yadanena kṛtaṃ pūrvamajñānācchabdavedhinā || 4 ||
amanāstena śokena rāmaśokena ca prabhuḥ |
dvābhyāmapi mahārāja śśokābhyāmanvatapyata || 5 ||
dahyāmāna ssaśokābhyāṃ kausalyāmāha bhūpatiḥ |
vepamāno'ñjaliṃ kṛtvā prasādārthamavāṅmukhaḥ || 6 ||
prasādaye tvāṃ kausalye racito'yaṃ mayā'ñjaliḥ |
vatsalā cānṛśaṃsā ca tvaṃ hi nityaṃ pareṣvapi || 7 ||
bhartā tu khalu nārīṇāṃ guṇavānnirguṇo'pi vā |
dharmaṃ vimṛśamānānāṃ pratyakṣaṃ devi daivatam || 8 ||
sā tvaṃ dharmaparā nityaṃ dṛṣṭaloka parāvarā |
nārhase vipriyaṃ vaktuṃ dukhiḥtā'pi suduḥkhitam || 9 ||
tadvākyaṃ karuṇaṃ rājñaḥ śrutvā dīnasya bhāṣitam |
kausalyā vyasṛjadbāṣpaṃ praṇālīva navodakam || 10 ||
sā mūrdhnibadhvā rudatī rājñaḥ padmamivāñjalim |
sambhramādabravīt trastā tvaramāṇākṣaraṃ vacaḥ || 11 ||
prasīda śirasā yāce bhūmau nipatitāsmi te |
yācitāsmi hatā deva kṣantavyā'haṃ na hi tvayā || 12 ||
naiṣā hi sā strī bhavati ślāghanīyena dhīmatā |
ubhayorlokayorvīra patyā yā samsādyate || 13 ||
jānāmi dharmaṃ dharmajña tvāṃ jāne satyavādinam |
putraśokārtayā tattu mayā kimapi bhāṣitam || 14 ||
śoko nāśayate dhairyaṃ śoko nāśayate śrutam |
śoko nāśayate sarvaṃ nāsti śokasamo ripuḥ || 15 ||
śakya āpatita ssoḍhuṃ prahāro ripuhastataḥ |
soḍhummāpatitaśśokassusūkṣmo'pi na śakyate || 16 ||
dharmajñā śśrutimanto'pi chinnadharmārthasaṃśayāḥ |
yatayo vīra muhyanti śokasammūḍhacetasaḥ || 17 ||
vanavāsāya rāmasya pañcarātro'dya gaṇyate |
ya śśokahataharṣāyāḥ pañcavarṣopamo mama || 18 ||
taṃ hi cintayamānāyā śśoko'yaṃ hṛdi vardhate |
nadīnāmiva vegena samudrasalilaṃ mahat || 19 ||
evaṃ hi kathayantyāstu kausalyāyāśśubhaṃ vacaḥ |
mandaraśmirabhūtsūryo rajanī cābhyavartata || 20 ||
tathā prasādito vākyairdevyā kausalyayā nṛpaḥ |
śokena ca samākrānto nidrāyā vaśantomeyivān || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||