📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.34 অযোধ্যাকাণ্ড - চতুস্ত্রিংশ সর্গঃ
2.34 Ayodhyakanda - Chatustrimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ চতুস্ত্রিংশস্সর্গঃ ।
ততঃ কমলপত্রাক্ষঃ শ্যামো নিরুপমো মহান্ ।
উবাচ রাম স্তং সূতং পিতুরাখ্যাহি মামিতি ॥ 1 ॥
স রামপ্রেষিতঃ ক্ষিপ্রং সন্তাপকলুষেন্দ্রিযঃ ।
প্রবিশ্য নৃপতিং সূতো নিশ্বসন্তং দদর্শ হ ॥ 2 ॥
উপরক্তমিবাদিত্যং ভস্মচ্ছন্নমিবানলম্ ।
তটাকমিব নিস্তোযমপশ্যজ্জগতীপতিম্ ॥ 3 ॥
আলোক্য তু মহাপ্রাজ্ঞঃ পরমাকুলচেতসম্ ।
রামমেবানুশোচন্তং সূতঃ প্রাঞ্জলিরাসদত্ ॥ 4 ॥
তং বর্ধযিত্বা রাজানং পূর্বং সূতো জযাশিষা ।
ভযবিক্লবযা বাচা মন্দযা শ্লক্ষ্ণমব্রবীত্ ॥ 5 ॥
অযং স পুরুষব্যাঘ্রো দ্বারি তিষ্ঠতি তে সুতঃ ।
ব্রাহ্মণেভ্যো ধনং দত্বা সর্বঞ্চৈবোপজীবিনাম্ ॥ 6 ॥
গমিষ্যতি মহারণ্যং তং পশ্য জগতীপতে ।
বৃতং রাজগুণৈ স্সর্বৈরাদিত্যমিব রশ্মিভিঃ ॥ 7 ॥
স সত্যবাদী ধর্মাত্মা গাম্ভীর্যাত্সাগরোপমঃ ।
আকাশ ইব নিষ্পঙ্কো নরেন্দ্রঃ প্রত্যুবাচ তম্ ॥ 8 ॥
সুমন্ন্ত্রানয মে দারান্ যে কেচিদিহ মামকাঃ ।
দারৈঃ পরিবৃতস্সর্বৈর্দ্রষ্টুমিচ্ছামি ধার্মিকম্ ॥ 9 ॥
সোঽন্তঃপুরমতীত্যৈব স্ত্রিযস্তা বাক্যমব্রবীত্ ।
আর্যাহ্বযতি বো রাজা গম্যতাং তত্র মা চিরম্ ॥ 10 ॥
এবমুক্তাঃ স্ত্রিয স্সর্বাঃ সুমন্ত্রেণ নৃপাজ্ঞযা ।
প্রচক্রমু স্তদ্ভবনং ভর্তুরাজ্ঞায শাসনম্ ॥ 11 ॥
অর্ধসপ্তশতাস্তাস্তু প্রমদাস্তাম্রলোচনাঃ ।
কৌসল্যাং পরিবার্যাথ শনৈর্জগ্মুর্ধৃতব্রতাঃ ॥ 12 ॥
আগতেষু চ দারেষু সমবেক্ষ্য মহীপতিঃ ।
উবাচ রাজা তং সূতং সুমন্ত্রাঽনয মে সুতম্ ॥ 13 ॥
স সূতো রামমাদায লক্ষ্মণং মৈথিলীং তদা ।
জগামাভিমুখস্তূর্ণং সকাশং জগতীপতেঃ ॥ 14 ॥
স রাজা পুত্রমাযান্তং দৃষ্ট্বা দূরাত্কৃতাঞ্জলিম্ ।
উত্পপাতাসনাত্তূর্ণমার্ত স্ত্রীজনসংবৃতঃ ॥ 15 ॥
সোঽভিদুদ্রাব বেগেন রামং দৃষ্ট্বা বিশাম্পতিঃ ।
তমসম্প্রাপ্য দুঃখার্তঃ পপাত ভুবি মূর্ছিতঃ ॥ 16 ॥
তং রামোঽভ্যপতত্ ক্ষিপ্রং লক্ষ্মণশ্চ মহারথঃ ।
বিসঞ্জ্ঞমিব দুঃখেন সশোকং নৃপতিং তদা ॥ 17 ॥
স্ত্রীসহস্রনিনাদশ্চ সঞ্জজ্ঞে রাজবেশ্মনি ।
হা হা রামেতি সহসা ভূষণধ্বনিমূর্ছিতঃ ॥ 18 ॥
তং পরিষ্বজ্য বাহুভ্যাং তাবুভৌ রামলক্ষ্মণৌ ।
পর্যংঙ্কে সীতযা সার্ধং রুদন্তঃ সমবেশযন্ ॥ 19 ॥
অথ রামো মুহূর্তেন লব্ধসঞ্জ্ঞং মহীপতিম্ ।
উবাচ প্রাঞ্জলির্ভূত্বা শোকার্ণবপরিপ্লুতম্ ॥ 20 ॥
আপৃচ্ছে ত্বাং মহারাজ সর্বেষামীশ্বরোঽসি নঃ ।
প্রস্থিতং দণ্ডকারণ্যং পশ্য ত্বং কুশলেন মাম্ ॥ 21 ॥
লক্ষ্মণং চানুজানীহি সীতা চান্বেতি মাং বনম্ ।
কারণৈর্বহুভি স্তথ্যৈর্বার্যমাণৌ ন চেচ্ছতঃ ॥ 22 ॥
অনুজানীহি সর্বান্নঃ শোকমুত্সৃজ্য মানদ ।
লক্ষ্মণং মাং চ সীতাং চ প্রজাপতিরিব প্রজাঃ ॥ 23 ॥
প্রতীক্ষমাণমব্যগ্রমনুজ্ঞাং জগতীপতেঃ ।
উবাচ রাজা সম্প্রেক্ষ্য বনবাসায রাঘবম্ ॥ 24 ॥
অহং রাঘব কৈকেয্যা বরদানেন মোহিতঃ ।
অযোধ্যাযাস্ত্বমেবাদ্য ভব রাজা নিগৃহ্য মাম্ ॥ 25 ॥
এবমুক্তো নৃপতিনা রামো ধর্মভৃতাং বরঃ ।
প্রত্যুবাচাঞ্জলিং কৃত্বা পিতরং বাক্যকোবিদঃ ॥ 26 ॥
ভবান্বর্ষ সহস্রায পৃথিব্যা নৃপতে পতিঃ ।
অহং ত্বরণ্যেবত্স্যামি ন মে কার্যং ত্বযাঽনৃতম্ ॥ 27 ॥
নব পঞ্চ চ বর্ষাণি বনবাসে বিহৃত্য তে ।
পুনঃপাদৌ গ্রহীষ্যামি প্রতিজ্ঞান্তে নরাধিপ ॥ 28 ॥
রুদন্নার্তঃ প্রিযং পুত্রং সত্যপাশেন সংযতঃ ।
কৈকেয্যা চোদ্যমানস্তু মিথো রাজা তমব্রবীত্ ॥ 29 ॥
শ্রেযসে বৃদ্ধযে তাত পুনরাগমনায চ ।
গচ্ছস্বারিষ্টমব্যগ্রঃ পন্থানমকুতোভযম্ ॥ 30 ॥
ন হি সত্যাত্মনস্তাত ধর্মাভিমনস স্তব ।
বিনিবর্তযিতুং বুদ্ধিঃ শক্যতে রঘুনন্দন ॥ 31 ॥
অদ্য ত্বিদানীং রজনীং পুত্র মা গচ্ছ সর্বথা ।
একাহদর্শনেনাপি সাধু তাবচ্চরাম্যহম্ ॥ 32 ॥
মাতরং মাং চ সম্পশ্যন্ বসেমামদ্য শর্বরীম্ ।
তর্পিত স্সর্বকামৈস্ত্বং শ্বঃ কালে সাধযিষ্যসি ॥ 33 ॥
দুষ্করং ক্রিযতে পুত্র সর্বথা রাঘব ত্বযা ।
মত্প্রিযার্থং প্রিযাংস্ত্যক্ত্বা যদ্যাসি বিজনং বনম্ ॥ 34 ॥
ন চৈতন্মে প্রিযং পুত্র শপে সত্যেন রাঘব ।
ছন্নযা চলিতস্ত্বস্মি স্ত্রিযা ছন্নাগ্নিকল্পযা ॥ 35 ॥
বঞ্চনা যা তু লব্ধা মে তাং ত্বং নিস্তর্তুমিচ্ছসি ।
অনযা বৃত্তসাদিন্যা কৈকেয্যাঽভিপ্রচোদিতঃ ॥ 36 ॥
ন চৈতদাশ্চর্যতমং যত্তজ্যেষ্ঠস্সুতো মম ।
অপানৃতকথং পুত্র পিতরং কর্তুমিচ্ছসি ॥ 37 ॥
অথ রামস্তথা শ্রুত্বা পিতুরার্তস্য ভাষিতম্ ।
লক্ষ্মণেন সহ ভ্রাত্রা দীনো বচনমব্রবীত্ ॥ 38 ॥
প্রাপ্স্যামি যানদ্য গুণান্কো মে শ্বস্তান্ প্রদাস্যতি ।
অপক্রমণমেবাতঃ সর্বকামৈরহং বৃণে ॥ 39 ॥
ইযং সরাষ্ট্রা সজনা ধনধান্যসমাকুলা ।
মযা বিসৃষ্টা বসুধা ভরতায প্রদীযতাম্ ॥ 40 ॥
বনবাসকৃতা বুদ্ধির্ন চ মেঽদ্য চলিষ্যতি ।
যস্তুষ্টেন বরো দত্তঃ কৈকেয্যৈ বরদ ত্বযা ॥ 41 ॥
দীযতাং নিখিলেনৈব সত্যস্ত্বং ভব পার্থিব ।
অহং নিদেশং ভবতো যথোক্তমনুপালযন্ ॥ 42 ॥
চতুর্দশ সমা বত্স্যে বনে বনচরৈস্সহ ।
মা বিমর্শো বসুমতী ভরতায প্রদীযতাম্ ॥ 43 ॥
ন হি মে কাঙ্ক্ষিতং রাজ্যং সুখমাত্মনি বা প্রিযম্ ।
যথানিদেশং কর্তুং বৈ তবৈব রঘুনন্দন ॥ 44 ॥
অপগচ্ছতু তে দুঃখং মাভূর্বাষ্পপরিপ্লুতঃ ।
ন হি ক্ষুভ্যতি দুর্ধর্ষঃ সমুদ্রঃ সরিতাং পতিঃ ॥ 45 ॥
নৈবাহং রাজ্যমিচ্ছামি ন সুখং ন চ মেদিনীম্ ।
নৈব সর্বানিমান্ কামা ন্নস্বর্গং নৈব জীবিতম্ ॥ 46 ॥
ত্বামহং সত্যমিচ্ছামি নানৃতং পুরুষর্ষভ ।
প্রত্যক্ষং তব সত্যেন সুকৃতেন চ তে শপে ॥ 47 ॥
ন চ শক্যং মযা তাত স্থাতুং ক্ষণমপি প্রভো ।
স শোকং ধারযস্বেমং ন হি মেঽস্তি বিপর্যযঃ ॥ 48 ॥
অর্থিতো হ্যস্মি কৈকেয্যা বনং গচ্ছেতি রাঘব ।
মযা চোক্তং ব্রজামীতি তত্সত্যমনুপালযে ॥ 49 ॥
মা চোত্কণ্ঠাং কৃথা দেব বনে রংস্যামহে বযম্ ।
প্রশান্তহরিণাকীর্ণে নানাশকুনিনাদিতে ॥ 50 ॥
পিতা হি দৈবতং তাত দেবতানামপি স্মৃতম্ ।
তস্মাদ্দৈবতমিত্যেব করিষ্যামি পিতুর্বচঃ ॥ 51 ॥
চতুর্দশসু বর্ষেষু গতেষু নরসত্তম ।
পুনর্দ্রক্ষ্যসি মাং প্রাপ্তং সন্তাপোঽযং বিমুচ্যতাম্ ॥ 52 ॥
যেন সংস্তম্ভনীযোঽযং সর্বো বাষ্পগলো জনঃ ।
স ত্বং পুরুষশার্দূল কিমর্থং বিক্রিযাং গতঃ ॥ 53 ॥
পুরং চ রাষ্ট্রং চ মহী চ কেবলা মযা নিসৃষ্টা ভরতায দীযতাম্ ।
অহং নিদেশং ভবতোঽনুপালযন্ বনং গমিষ্যামি চিরায সেবিতুম্ ॥ 54 ॥
মযা নিসৃষ্টাং ভরতো মহীমিমাং সশৈলষণ্ডাং সপুরাং সকাননাম্ ।
শিবাং সুসীমামনুশাস্তু কেবলং ত্বযা যদুক্তং নৃপতে তথাস্তু তত্ ॥ 55 ॥
ন মে তথা পার্থিব ধীযতে মনো মহত্সু কামেষু ন চাত্মনঃপ্রিযে ।
যথা নিদেশে তব শিষ্টসম্মতে ব্যপৈতু দুঃখং তব মত্কৃতেঽনঘ ॥ 56 ॥
তদদ্য নৈবানঘ রাজ্যমব্যযং ন সর্বকামান্ন সুখং ন মৈথিলীম্ ।
ন জীবিতং ত্বামনৃতেন যোজযন্ বৃণীয সত্যং ব্রতমস্তু তে তথা ॥ 57 ॥
ফলানি মূলানি চ ভক্ষযন্বনে গিরীংশ্চ পশ্যন্ সরিতস্সরাংসি চ ।
বনং প্রবিশ্যৈব বিচিত্রপাদপং সুখী ভবিষ্যামি তবাস্তু নির্বৃতিঃ ॥ 58 ॥
এবং স রাজা ব্যসনাভিপন্নঃ শোকেন দুঃখেন চ তাম্যমানঃ ।
আলিঙ্গ্য পুত্রং সুবিনষ্টসঞ্জ্ঞো মোহং গতো নৈব চিচেষ্ট কিংঞ্চিত্ ॥ 59 ॥
দেব্যস্তত স্সংরুরুদুস্সমেতা স্তাং বর্জযিত্বা নরদেবপত্নীম্ ।
রুদন্ সুমন্ত্রোঽঽপি জগাম মূর্ছাং হাহাকৃতং তত্র বভূব সর্বম্ ॥ 60 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে চতুস্ত্রিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tataḥ kamalapatrākṣaḥ śyāmo nirupamo mahān |
uvāca rāma staṃ sūtaṃ piturākhyāhi māmiti || 1 ||
sa rāmapreṣitaḥ kṣipraṃ santāpakaluṣendriyaḥ |
praviśya nṛpatiṃ sūto niśvasantaṃ dadarśa ha || 2 ||
uparaktamivādityaṃ bhasmacchannamivānalam |
taṭākamiva nistoyamapaśyajjagatīpatim || 3 ||
ālokya tu mahāprājñaḥ paramākulacetasam |
rāmamevānuśocantaṃ sūtaḥ prāñjalirāsadat || 4 ||
taṃ vardhayitvā rājānaṃ pūrvaṃ sūto jayāśiṣā |
bhayaviklabayā vācā mandayā ślakṣṇamabravīt || 5 ||
ayaṃ sa puruṣavyāghro dvāri tiṣṭhati te sutaḥ |
brāhmaṇebhyo dhanaṃ datvā sarvañcaivopajīvinām || 6 ||
gamiṣyati mahāraṇyaṃ taṃ paśya jagatīpate |
vṛtaṃ rājaguṇai ssarvairādityamiva raśmibhiḥ || 7 ||
sa satyavādī dharmātmā gāmbhīryātsāgaropamaḥ |
ākāśa iva niṣpaṅko narendraḥ pratyuvāca tam || 8 ||
sumanntrānaya me dārān ye kecidiha māmakāḥ |
dāraiḥ parivṛtassarvairdraṣṭumicchāmi dhārmikam || 9 ||
so'ntaḥpuramatītyaiva striyastā vākyamabravīt |
āryāhvayati vo rājā gamyatāṃ tatra mā ciram || 10 ||
evamuktāḥ striya ssarvāḥ sumantreṇa nṛpājñayā |
pracakramu stadbhavanaṃ bharturājñāya śāsanam || 11 ||
ardhasaptaśatāstāstu pramadāstāmralocanāḥ |
kausalyāṃ parivāryātha śanairjagmurdhṛtavratāḥ || 12 ||
āgateṣu ca dāreṣu samavekṣya mahīpatiḥ |
uvāca rājā taṃ sūtaṃ sumantrā'naya me sutam || 13 ||
sa sūto rāmamādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā |
jagāmābhimukhastūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpateḥ || 14 ||
sa rājā putramāyāntaṃ dṛṣṭvā dūrātkṛtāñjalim |
utpapātāsanāttūrṇamārta strījanasaṃvṛtaḥ || 15 ||
so'bhidudrāva vegena rāmaṃ dṛṣṭvā viśāmpatiḥ |
tamasamprāpya duḥkhārtaḥ papāta bhuvi mūrchitaḥ || 16 ||
taṃ rāmo'bhyapatat kṣipraṃ lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |
visañjñamiva duḥkhena saśokaṃ nṛpatiṃ tadā || 17 ||
strīsahasraninādaśca sañjajñe rājaveśmani |
hā hā rāmeti sahasā bhūṣaṇadhvanimūrchitaḥ || 18 ||
taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tāvubhau rāmalakṣmaṇau |
paryaṃṅke sītayā sārdhaṃ rudantaḥ samaveśayan || 19 ||
atha rāmo muhūrtena labdhasañjñaṃ mahīpatim |
uvāca prāñjalirbhūtvā śokārṇavapariplutam || 20 ||
āpṛcche tvāṃ mahārāja sarveṣāmīśvaro'si naḥ |
prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ paśya tvaṃ kuśalena mām || 21 ||
lakṣmaṇaṃ cānujānīhi sītā cānveti māṃ vanam |
kāraṇairbahubhi stathyairvāryamāṇau na cecchataḥ || 22 ||
anujānīhi sarvānnaḥ śokamutsṛjya mānada |
lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca prajāpatiriva prajāḥ || 23 ||
pratīkṣamāṇamavyagramanujñāṃ jagatīpateḥ |
uvāca rājā samprekṣya vanavāsāya rāghavam || 24 ||
ahaṃ rāghava kaikeyyā varadānena mohitaḥ |
ayodhyāyāstvamevādya bhava rājā nigṛhya mām || 25 ||
evamukto nṛpatinā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |
pratyuvācāñjaliṃ kṛtvā pitaraṃ vākyakovidaḥ || 26 ||
bhavānvarṣa sahasrāya pṛthivyā nṛpate patiḥ |
ahaṃ tvaraṇyevatsyāmi na me kāryaṃ tvayā'nṛtam || 27 ||
nava pañca ca varṣāṇi vanavāse vihṛtya te |
punaḥpādau grahīṣyāmi pratijñānte narādhipa || 28 ||
rudannārtaḥ priyaṃ putraṃ satyapāśena saṃyataḥ |
kaikeyyā codyamānastu mitho rājā tamabravīt || 29 ||
śreyase vṛddhaye tāta punarāgamanāya ca |
gacchasvāriṣṭamavyagraḥ panthānamakutobhayam || 30 ||
na hi satyātmanastāta dharmābhimanasa stava |
vinivartayituṃ buddhiḥ śakyate raghunandana || 31 ||
adya tvidānīṃ rajanīṃ putra mā gaccha sarvathā |
ekāhadarśanenāpi sādhu tāvaccarāmyaham || 32 ||
mātaraṃ māṃ ca sampaśyan vasemāmadya śarvarīm |
tarpita ssarvakāmaistvaṃ śvaḥ kāle sādhayiṣyasi || 33 ||
duṣkaraṃ kriyate putra sarvathā rāghava tvayā |
matpriyārthaṃ priyāṃstyaktvā yadyāsi vijanaṃ vanam || 34 ||
na caitanme priyaṃ putra śape satyena rāghava |
channayā calitastvasmi striyā channāgnikalpayā || 35 ||
vañcanā yā tu labdhā me tāṃ tvaṃ nistartumicchasi |
anayā vṛttasādinyā kaikeyyā'bhipracoditaḥ || 36 ||
na caitadāścaryatamaṃ yattajyeṣṭhassuto mama |
apānṛtakathaṃ putra pitaraṃ kartumicchasi || 37 ||
atha rāmastathā śrutvā piturārtasya bhāṣitam |
lakṣmaṇena saha bhrātrā dīno vacanamabravīt || 38 ||
prāpsyāmi yānadya guṇānko me śvastān pradāsyati |
apakramaṇamevātaḥ sarvakāmairahaṃ vṛṇe || 39 ||
iyaṃ sarāṣṭrā sajanā dhanadhānyasamākulā |
mayā visṛṣṭā vasudhā bharatāya pradīyatām || 40 ||
vanavāsakṛtā buddhirna ca me'dya caliṣyati |
yastuṣṭena varo dattaḥ kaikeyyai varada tvayā || 41 ||
dīyatāṃ nikhilenaiva satyastvaṃ bhava pārthiva |
ahaṃ nideśaṃ bhavato yathoktamanupālayan || 42 ||
caturdaśa samā vatsye vane vanacaraissaha |
mā vimarśo vasumatī bharatāya pradīyatām || 43 ||
na hi me kāṅkṣitaṃ rājyaṃ sukhamātmani vā priyam |
yathānideśaṃ kartuṃ vai tavaiva raghunandana || 44 ||
apagacchatu te duḥkhaṃ mābhūrbāṣpapariplutaḥ |
na hi kṣubhyati durdharṣaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ || 45 ||
naivāhaṃ rājyamicchāmi na sukhaṃ na ca medinīm |
naiva sarvānimān kāmā nnasvargaṃ naiva jīvitam || 46 ||
tvāmahaṃ satyamicchāmi nānṛtaṃ puruṣarṣabha |
pratyakṣaṃ tava satyena sukṛtena ca te śape || 47 ||
na ca śakyaṃ mayā tāta sthātuṃ kṣaṇamapi prabho |
sa śokaṃ dhārayasvemaṃ na hi me'sti viparyayaḥ || 48 ||
arthito hyasmi kaikeyyā vanaṃ gaccheti rāghava |
mayā coktaṃ vrajāmīti tatsatyamanupālaye || 49 ||
mā cotkaṇṭhāṃ kṛthā deva vane raṃsyāmahe vayam |
praśāntahariṇākīrṇe nānāśakuninādite || 50 ||
pitā hi daivataṃ tāta devatānāmapi smṛtam |
tasmāddaivatamityeva kariṣyāmi piturvacaḥ || 51 ||
caturdaśasu varṣeṣu gateṣu narasattama |
punardrakṣyasi māṃ prāptaṃ santāpo'yaṃ vimucyatām || 52 ||
yena saṃstambhanīyo'yaṃ sarvo bāṣpagalo janaḥ |
sa tvaṃ puruṣaśārdūla kimarthaṃ vikriyāṃ gataḥ || 53 ||
puraṃ ca rāṣṭraṃ ca mahī ca kevalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām |
ahaṃ nideśaṃ bhavato'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi cirāya sevitum || 54 ||
mayā nisṛṣṭāṃ bharato mahīmimāṃ saśailaṣaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām |
śivāṃ susīmāmanuśāstu kevalaṃ tvayā yaduktaṃ nṛpate tathāstu tat || 55 ||
na me tathā pārthiva dhīyate mano mahatsu kāmeṣu na cātmanaḥpriye |
yathā nideśe tava śiṣṭasammate vyapaitu duḥkhaṃ tava matkṛte'nagha || 56 ||
tadadya naivānagha rājyamavyayaṃ na sarvakāmānna sukhaṃ na maithilīm |
na jīvitaṃ tvāmanṛtena yojayan vṛṇīya satyaṃ vratamastu te tathā || 57 ||
phalāni mūlāni ca bhakṣayanvane girīṃśca paśyan saritassarāṃsi ca |
vanaṃ praviśyaiva vicitrapādapaṃ sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ || 58 ||
evaṃ sa rājā vyasanābhipannaḥ śokena duḥkhena ca tāmyamānaḥ |
āliṅgya putraṃ suvinaṣṭasañjño mohaṃ gato naiva ciceṣṭa kiṃñcit || 59 ||
devyastata ssaṃrurudussametā stāṃ varjayitvā naradevapatnīm |
rudan sumantro''pi jagāma mūrchāṃ hāhākṛtaṃ tatra babhūva sarvam || 60 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||