📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.22 অযোধ্যাকাণ্ড - দ্বাবিংশ সর্গঃ
2.22 Ayodhyakanda - Dvavimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ দ্বাবিংশস্সর্গঃ ।
অথ তং ব্যথযা দীনং সবিশেষমমর্ষিতম্ ।
শ্বসন্তমিব নাগেন্দ্রং রোষবিস্ফারিতেক্ষণম্ ॥ 1 ॥
আসাদ্য রামস্সৌমিত্রিং সুহৃদং ভ্রাতরং প্রিযম্ ।
উবাচেদং স ধৈর্যেণ ধারযন্সত্ত্বমাত্মবান্ ॥ 2 ॥
অথ তং ব্যথযা দীনং সবিশেষমমর্ষিতম্ ।
শ্বসন্তমিব নাগেন্দ্রং রোষবিস্ফারিতেক্ষণম্ ॥ 3 ॥
আসাদ্য রামস্সৌমিত্রিং সুহৃদং ভ্রাতরং প্রিযম্ ।
উবাচেদং স ধৈর্যেণ ধারযন্সত্ত্বমাত্মবান্ ॥ 4 ॥
নিগৃহ্য রোষং শোকং চ ধৈর্যমাশ্রিত্য কেবলম্ ।
অবমানং নিরস্যেমং গৃহীত্বা হর্ষমুত্তমম্ ॥ 5 ॥
উপক্লৃপ্তং হি যত্কিঞ্চিদভিষেকার্থমদ্য মে সর্বং বিসর্জয ক্ষিপ্রং কুরু কার্যং নিরত্যযম্ ॥ 6 ॥
সৌমিত্রে যোঽভিষেকার্থে মম সম্ভার সম্ভ্রমঃ ।
অভিষেকনিবৃত্ত্যর্থে সোঽস্তু সম্ভারসম্ভ্রমঃ ॥ 7 ॥
যস্যা মদভিষেকার্থে মানসং পরিতপ্যতে ।
মাতা মে সা যথা ন স্যাত্সবিশঙ্কা তথা কুরু ॥ 8 ॥
তস্যাশ্শঙ্কামযং দুঃখং মুহূর্তমপি নোত্সহে ।
মনসি প্রতিসঞ্জাতং সৌমিত্রেঽহমুপেক্ষিতুম্ ॥ 9 ॥
ন বুদ্ধিপূর্বং নাবুদ্ধং স্মরামীহ কদাচন ।
মাতৃণাং বা পিতুর্বাঽহং কৃতমল্পং চ বিপ্রিযম্ ॥ 10 ॥
সত্যস্সত্যাভিসন্ধশ্চ নিত্যং সত্যপরাক্রমঃ ।
পরলোকভযাদ্ভীতো নির্ভযোঽস্তু পিতা মম ॥ 11 ॥
তস্যাঽপি হি ভবেদস্মিন্কর্মণ্যপ্রতিসংহৃতে ।
সত্যং নেতি মনস্তাপস্তস্য তাপস্তপেচ্চ মাম্ ॥ 12 ॥
অভিষেকবিধানং তু তস্মাত্সংহৃত্য লক্ষ্মণ ।
অন্বগেবাহমিচ্ছামি বনং গন্তুমিতঃপুনঃ ॥ 13 ॥
মম প্রব্রাজনাদদ্য কৃতকৃত্যা নৃপাত্মজা ।
সুতং ভরতমব্যগ্রমভিষেচযিতা ততঃ ॥ 14 ॥
মযি চীরাজিনধরে জটামণ্ডলধারিণি ।
গতেঽরণ্যং চ কৈকেয্যা ভবিষ্যতি মনস্সুখম্ ॥ 15 ॥
বুদ্ধিঃ প্রণীতা যেনেযং মনশ্চ সুসমাহিতম্ ।
তং তু নার্হামি সঙ্ক্লেষ্টুং প্রব্রজিষ্যামি মা চিরম্ ॥ 16 ॥
কৃতান্তস্ত্বেব সৌমিত্রে দ্রষ্টব্যো মত্প্রবাসনে ।
রাজ্যস্য চ বিতীর্ণস্য পুনরেব নিবর্তনে ॥ 17 ॥
কৈকেয্যাঃ প্রতিপত্তির্হি কথং স্যান্মম পীডনে ।
যদি ভাবো ন দৈবোঽযং কৃতান্তবিহিতো ভবেত্ ॥ 18 ॥
জানাসি হি যথা সৌম্য ন মাতৃষু মমান্তরম্ ।
ভূতপূর্বং বিশেষো বা তস্যা মযি সুতেঽপি বা ॥ 19 ॥
সোঽভিষেকনিবৃত্ত্যর্থৈপ্রবাসার্থৈশ্চ দুর্বচৈঃ ।
উগ্রৈর্বাক্যৈরহং তস্যা নান্যদ্দৈবাত্সমর্থযে ॥ 20 ॥
কথং প্রকৃতিসম্পন্না রাজপুত্রী তথাগুণা ।
ব্রূযাত্সা প্রাকৃতেব স্ত্রী মত্পীডাং ভর্তৃসন্নিধৌ ॥ 21 ॥
যদচিন্ত্যন্তু তদ্দৈবং ভূতেষ্বপি ন বিহন্যতে ।
ব্যক্তং মযি চ তস্যাং চ পতিতো হি বিপর্যযঃ ॥ 22 ॥
কশ্চিদ্দৈবেন সৌমিত্রে যোদ্ধুমুত্সহতে পুমান্ ।
যস্য ন গ্রহণং কিঞ্চিত্কর্মণোঽন্যত্র দৃশ্যতে ॥ 23 ॥
সুখদুঃখে ভযক্রোধৌ লাভালাভৌ ভবাভবৌ ।
যচ্চ কিঞ্চিত্তথাভূতং ননু দৈবস্য কর্ম তত্ ॥ 24 ॥
ঋষযোঽপ্যুগ্রতপসো দৈবেনাভিপ্রপীডিতাঃ ।
উত্সৃজ্য নিযমাংস্তীব্রান্ভ্রশ্যন্তে কামমন্যুভিঃ ॥ 25 ॥
অসঙ্কল্পিতমেবেহ যদকস্মাত্প্রবর্ততে ।
নিবর্ত্যারম্ভমারব্ধং ননু দৈবস্য কর্ম তত্ ॥ 26 ॥
এতযা তত্ত্বযা বুদ্ধ্যা সংস্তভ্যাত্মানমাত্মনা ।
ব্যাহতেঽপ্যভিষেকে মে পরিতাপো ন বিদ্যতে ॥ 27 ॥
তস্মাদপরিতাপস্সংস্ত্বমপ্যনুবিধায মাম্ ।
প্রতিসংহারয ক্ষিপ্রমাভিষেচনিকীং ক্রিযাম্ ॥ 28 ॥
এভিরেব ঘটৈ স্সর্বৈরভিষেচনসম্ভৃতৈঃ ।
মম লক্ষ্মণ তাপস্যে ব্রতস্নানং ভবিষ্যতি ॥ 29 ॥
অথবা কিং মমৈতেন রাজদ্রব্যমযেন তু ।
উদ্ধৃতং মে স্বযং তোযং ব্রতাদেশং করিষ্যতি ॥ 30 ॥
মা চ লক্ষ্মণ সন্তাপং কার্ষীর্লক্ষ্ম্যা বিপর্যযে ।
রাজ্যং বা বনবাসো বা বনবাসো মহোদযঃ ॥ 31 ॥
ন লক্ষ্মণাস্মিন্খলু কর্মবিঘ্নে মাতা যবীযস্যতিশঙ্কনীযা ।
দৈবাভিপন্না হি বদত্যনিষ্টং জানাসি দৈবং চ তথা প্রভাবম্ ॥ 32 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে দ্বাবিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣamamarṣitam |
śvasantamiva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam || 1 ||
āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam |
uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayansattvamātmavān || 2 ||
atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣamamarṣitam |
śvasantamiva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam || 3 ||
āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam |
uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayansattvamātmavān || 4 ||
nigṛhya roṣaṃ śokaṃ ca dhairyamāśritya kevalam |
avamānaṃ nirasyemaṃ gṛhītvā harṣamuttamam || 5 ||
upaklṛptaṃ hi yatkiñcidabhiṣekārthamadya me sarvaṃ visarjaya kṣipraṃ kuru kāryaṃ niratyayam || 6 ||
saumitre yo'bhiṣekārthe mama sambhāra sambhramaḥ |
abhiṣekanivṛttyarthe so'stu sambhārasambhramaḥ || 7 ||
yasyā madabhiṣekārthe mānasaṃ paritapyate |
mātā me sā yathā na syātsaviśaṅkā tathā kuru || 8 ||
tasyāśśaṅkāmayaṃ duḥkhaṃ muhūrtamapi notsahe |
manasi pratisañjātaṃ saumitre'hamupekṣitum || 9 ||
na buddhipūrvaṃ nābuddhaṃ smarāmīha kadācana |
mātṛṇāṃ vā piturvā'haṃ kṛtamalpaṃ ca vipriyam || 10 ||
satyassatyābhisandhaśca nityaṃ satyaparākramaḥ |
paralokabhayādbhīto nirbhayo'stu pitā mama || 11 ||
tasyā'pi hi bhavedasminkarmaṇyapratisaṃhṛte |
satyaṃ neti manastāpastasya tāpastapecca mām || 12 ||
abhiṣekavidhānaṃ tu tasmātsaṃhṛtya lakṣmaṇa |
anvagevāhamicchāmi vanaṃ gantumitaḥpunaḥ || 13 ||
mama pravrājanādadya kṛtakṛtyā nṛpātmajā |
sutaṃ bharatamavyagramabhiṣecayitā tataḥ || 14 ||
mayi cīrājinadhare jaṭāmaṇḍaladhāriṇi |
gate'raṇyaṃ ca kaikeyyā bhaviṣyati manassukham || 15 ||
buddhiḥ praṇītā yeneyaṃ manaśca susamāhitam |
taṃ tu nārhāmi saṅkleṣṭuṃ pravrajiṣyāmi mā ciram || 16 ||
kṛtāntastveva saumitre draṣṭavyo matpravāsane |
rājyasya ca vitīrṇasya punareva nivartane || 17 ||
kaikeyyāḥ pratipattirhi kathaṃ syānmama pīḍane |
yadi bhāvo na daivo'yaṃ kṛtāntavihito bhavet || 18 ||
jānāsi hi yathā saumya na mātṛṣu mamāntaram |
bhūtapūrvaṃ viśeṣo vā tasyā mayi sute'pi vā || 19 ||
so'bhiṣekanivṛttyarthaipravāsārthaiśca durvacaiḥ |
ugrairvākyairahaṃ tasyā nānyaddaivātsamarthaye || 20 ||
kathaṃ prakṛtisampannā rājaputrī tathāguṇā |
brūyātsā prākṛteva strī matpīḍāṃ bhartṛsannidhau || 21 ||
yadacintyantu taddaivaṃ bhūteṣvapi na vihanyate |
vyaktaṃ mayi ca tasyāṃ ca patito hi viparyayaḥ || 22 ||
kaściddaivena saumitre yoddhumutsahate pumān |
yasya na grahaṇaṃ kiñcitkarmaṇo'nyatra dṛśyate || 23 ||
sukhaduḥkhe bhayakrodhau lābhālābhau bhavābhavau |
yacca kiñcittathābhūtaṃ nanu daivasya karma tat || 24 ||
ṛṣayo'pyugratapaso daivenābhiprapīḍitāḥ |
utsṛjya niyamāṃstīvrānbhraśyante kāmamanyubhiḥ || 25 ||
asaṅkalpitameveha yadakasmātpravartate |
nivartyārambhamārabdhaṃ nanu daivasya karma tat || 26 ||
etayā tattvayā buddhyā saṃstabhyātmānamātmanā |
vyāhate'pyabhiṣeke me paritāpo na vidyate || 27 ||
tasmādaparitāpassaṃstvamapyanuvidhāya mām |
pratisaṃhāraya kṣipramābhiṣecanikīṃ kriyām || 28 ||
ebhireva ghaṭai ssarvairabhiṣecanasambhṛtaiḥ |
mama lakṣmaṇa tāpasye vratasnānaṃ bhaviṣyati || 29 ||
athavā kiṃ mamaitena rājadravyamayena tu |
uddhṛtaṃ me svayaṃ toyaṃ vratādeśaṃ kariṣyati || 30 ||
mā ca lakṣmaṇa santāpaṃ kārṣīrlakṣmyā viparyaye |
rājyaṃ vā vanavāso vā vanavāso mahodayaḥ || 31 ||
na lakṣmaṇāsminkhalu karmavighne mātā yavīyasyatiśaṅkanīyā |
daivābhipannā hi vadatyaniṣṭaṃ jānāsi daivaṃ ca tathā prabhāvam || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||