📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.19 অযোধ্যাকাণ্ড - একোনবিংশ সর্গঃ
2.19 Ayodhyakanda - Ekonavimsha Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ একোনবিংশস্সর্গঃ ।
তদপ্রিযমমিত্রঘ্নো বচনং মরণোপমম্ ।
শ্রুত্বা ন বিব্যথে রামঃ কৈকেযীং চেদমব্রবীত্ ॥ 1 ॥
এবমস্তু গমিষ্যামি বনং বস্তুমহং ত্বিতঃ ।
জটাজিনধরো রাজ্ঞঃ প্রতিজ্ঞামনুপালযন্ ॥ 2 ॥
ইদং তু জ্ঞাতুমিচ্ছামি কিমর্থং মাং মহীপতিঃ ।
নাভিনন্দতি দুর্ধর্ষো যথাপূর্বমরিন্দমঃ ॥ 3 ॥
মন্যুর্ন চ ত্বযা কার্যো দেবি ব্রূমি তবাগ্রতঃ ।
যাস্যামি ভব সুপ্রীতা বনং চীরজটাধরঃ ॥ 4 ॥
হিতেন গুরুণা পিত্রা কৃতজ্ঞেন নৃপেণ চ ।
নিযুজ্যমানো বিস্রব্ধঃ কিং ন কুর্যামহং প্রিযম্ ॥ 5 ॥
অলীকং মানসং ত্বেকং হৃদযং দহতীব মে ।
স্বযং যন্নাহ মাং রাজা ভরতস্যাভিষেচনম্ ॥ 6 ॥
অহং হি সীতাং রাজ্যং চ প্রাণানিষ্টান্ধনানি চ ।
হৃষ্টো ভ্রাত্রে স্বযং দদ্যাং ভরতাযাপ্রচোদিতঃ ॥ 7 ॥
কিং পুনর্মনুজেন্দ্রেণ স্বযং পিত্রা প্রচোদিতঃ ।
তব চ প্রিযকামার্থং প্রতিজ্ঞামনুপালযন্ ॥ 8 ॥
তদাশ্বাসয হীমং ত্বং কিন্বিদং যন্মহীপতিঃ ।
বসুধাসক্তনযনো মন্দমশ্রূণি মুঞ্চতি ॥ 9 ॥
গচ্ছন্তু চৈবানযিতুং দূতাশ্শ্রীঘ্রজবৈর্হযৈঃ ।
ভরতং মাতুলকুলাদদ্যৈব নৃপশাসনাত্ ॥ 10 ॥
দণ্ডকারণ্যমেষোঽহমিতো গচ্ছামি সত্বরঃ ।
অবিচার্য পিতুর্বাক্যং সমা বস্তুং চতুর্দশ ॥ 11 ॥
সা হৃষ্টা তস্য তদ্বাক্যং শ্রুত্বা রামস্য কৈকযী ।
প্রস্থানং শ্রদ্ধধানা হি ত্বরযামাস রাঘবম্ ॥ 12 ॥
এবং ভবতু যাস্যন্তি দূতা শ্শীঘ্রজবৈর্হযৈঃ ।
ভরতং মাতুলকুলাদুপাবর্তযিতুং নরাঃ ॥ 13 ॥
তব ত্বহং ক্ষমং মন্যে নোত্সুকস্য বিলম্বনম্ ।
রাম তস্মাদিত শ্শীঘ্রং বনং ত্বং গন্তুমর্হসি ॥ 14 ॥
ব্রীডান্বিত স্স্বযং যচ্চ নৃপস্ত্বাং নাভিভাষতে ।
নৈতত্কিঞ্চিন্নরশ্রেষ্ঠ মন্যুরেষোঽপনীযতাম্ ॥ 15 ॥
যাবত্ত্বং ন বনং যাতঃ পুরাদস্মাদভিত্বরন্ ।
পিতা তাবন্ন তে রাম স্নাস্যতে ভোক্ষ্যতেঽপি বা ॥ 16 ॥
ধিক্কষ্টমিতি নিঃশ্বস্য রাজা শোকপরিপ্লুতঃ ।
মূর্ছিতো ন্যপতত্তস্মিন্পর্যঙ্কে হেমভূষিতে ॥ 17 ॥
রামোঽপ্যুত্থাপ্য রাজানং কৈকেয্যাভিপ্রচোদিতঃ ।
কশযেবাহতো বাজী বনং গন্তুং কৃতত্বরঃ ॥ 18 ॥
তদপ্রিযমনার্যাযা বচনং দারুণোদযম্ ।
শ্রুত্বা গতব্যথো রামঃ কৈকেযীং বাক্যমব্রবীত্ ॥ 19 ॥
নাহমর্থপরো দেবি লোকমাবস্তুমুত্সহে ।
বিদ্ধিমামৃষিভিস্তুল্যং কেবলং ধর্মমাস্থিতম্ ॥ 20 ॥
যদত্র ভবতঃ কিঞ্চিচ্ছক্যং কর্তুং প্রিযং মযা ।
প্রাণানপি পরিত্যজ্য সর্বথা কৃতমেব তত্ ॥ 21 ॥
ন হ্যতো ধর্মচরণং কিঞ্চিদস্তি মহত্তরম্ ।
যথা পিতরিশুশ্রূষা তস্য বা বচনক্রিযা ॥ 22 ॥
অনুক্তোঽপ্যত্রভবতা ভবত্যা বচনাদহম্ ।
বনে বত্স্যামি বিজনে বর্ষাণীহ চতুর্দশ ॥ 23 ॥
ন নূনং মযি কৈকযি কিঞ্চিদাশংসসে গুণম্ ।
যদ্রাজানমবোচস্ত্বং মমেশ্বরতরা সতী ॥ 24 ॥
যাবন্মাতরমাপ্নচ্ছে সীতাং চানুনযাম্যহম্ ।
ততোঽদ্যৈব গমিষ্যামি দণ্ডকানাং মহদ্বনম্ ॥ 25 ॥
ভরতঃ পালযেদ্রাজ্যং শুশ্রূষেচ্চ পিতুর্যথা ।
তথা ভবত্যা কর্তব্যং স হি ধর্ম স্সনাতনঃ ॥ 26 ॥
স রামস্য বচশ্শ্রৃত্বা ভৃশং দুঃখহতঃ পিতা ।
শোকাদশক্নুবন্বকতুং প্ররুরোদ মহাস্বনম্ ॥ 27 ॥
বন্দিত্বা চরণৌ রামো বিসঞ্জ্ঞস্য পিতুস্তথা ।
কৈকেয্যাশ্চাপ্যনার্যাযাঃ নিষ্পপাত মহাদ্যুতিঃ ॥ 28 ॥
স রামঃ পিতরং কৃত্বা কৈকেযীং চ প্রদক্ষিণম্ ।
নিষ্ক্রম্যান্তঃপুরাত্তস্মাত্স্বং দদর্শ সুহৃজ্জনম্ ॥ 29 ॥
তং বাষ্পপরিপূর্ণাক্ষঃ পৃষ্ঠতোঽনুজগাম হ ।
লক্ষ্মণঃ পরমক্কৃধ্দঃ স্সুমিত্রানন্দবর্ধনঃ ॥ 30 ॥
অভিষেচনিকং ভাণ্ডং কৃত্বা রামঃ প্রদক্ষিণম্ ।
শনৈর্জগাম সাপেক্ষো দৃষ্টিং তত্রাবিচালযন্ ॥ 31 ॥
ন চাস্য মহতীং লক্ষ্মীং রাজ্যনাশোঽপকর্ষতি ।
লোককান্তস্য কান্তত্বাচ্ছীতরশ্মেরিব ক্ষপা ॥ 32 ॥
ন বনং গন্তুকামস্য ত্যজতশ্চ বসুন্ধরাম্ ।
সর্বলোকাতিগস্যেব লক্ষ্যতে চিত্তবিক্রিযা ॥ 33 ॥
প্রতিষিধ্য শুভং ছত্রং ব্যজনে চ স্বলঙ্কৃতে ।
বিসর্জযিত্বা স্বজনং রথং পৌরাংস্তথা জনান্ ॥ 34 ॥
ধারযন্ মনসা দুঃখমিন্দ্রিযাণি নিগৃহ্য চ ।
প্রবিবেশাত্মবান্বেশ্ম মাতুরপ্রিযশংসিবান্ ॥ 35 ॥
সর্বোহ্যভিজনশ্শ্রীমান্ শ্রীমতস্সত্যবাদিনঃ ।
নালক্ষযত রামস্য কিঞ্চিদাকারমাননে ॥ 36 ॥
উচিতং চ মহাবাহুর্নজহৌহর্ষমাত্মনঃ ।
শারদ স্সমুদীর্ণাংশুশ্চন্দ্রস্তেজ ইবাত্মজম্ ॥ 37 ॥
বাচা মধুরযা রামস্সর্বং সম্মানযঞ্জনম্ ।
মাতুস্সমীপং ধীরাত্মা প্রবিবেশ মহাযশাঃ ॥ 38 ॥
তং গুণৈস্সমতাং প্রাপ্তো ভ্রাতা বিপুলবিক্রমঃ ।
সৌমিত্রিরনুবব্রাজ ধারযন্দুঃখমাত্মজম্ ॥ 39 ॥
প্রবিশ্য বেশ্মাতিভৃশং মুদাঽন্বিতং সমীক্ষ্য তাং চার্থবিপত্তিমাগতাম্ ।
ন চৈব রামোঽত্রজগামবিক্রিযাং সুহৃজ্জনস্যাত্মবিপত্তিশঙ্কযা ॥ 40 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে একোনবিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
tadapriyamamitraghno vacanaṃ maraṇopamam |
śrutvā na vivyathe rāmaḥ kaikeyīṃ cedamabravīt || 1 ||
evamastu gamiṣyāmi vanaṃ vastumahaṃ tvitaḥ |
jaṭājinadharo rājñaḥ pratijñāmanupālayan || 2 ||
idaṃ tu jñātumicchāmi kimarthaṃ māṃ mahīpatiḥ |
nābhinandati durdharṣo yathāpūrvamarindamaḥ || 3 ||
manyurna ca tvayā kāryo devi brūmi tavāgrataḥ |
yāsyāmi bhava suprītā vanaṃ cīrajaṭādharaḥ || 4 ||
hitena guruṇā pitrā kṛtajñena nṛpeṇa ca |
niyujyamāno visrabdhaḥ kiṃ na kuryāmahaṃ priyam || 5 ||
alīkaṃ mānasaṃ tvekaṃ hṛdayaṃ dahatīva me |
svayaṃ yannāha māṃ rājā bharatasyābhiṣecanam || 6 ||
ahaṃ hi sītāṃ rājyaṃ ca prāṇāniṣṭāndhanāni ca |
hṛṣṭo bhrātre svayaṃ dadyāṃ bharatāyāpracoditaḥ || 7 ||
kiṃ punarmanujendreṇa svayaṃ pitrā pracoditaḥ |
tava ca priyakāmārthaṃ pratijñāmanupālayan || 8 ||
tadāśvāsaya hīmaṃ tvaṃ kinvidaṃ yanmahīpatiḥ |
vasudhāsaktanayano mandamaśrūṇi muñcati || 9 ||
gacchantu caivānayituṃ dūtāśśrīghrajavairhayaiḥ |
bharataṃ mātulakulādadyaiva nṛpaśāsanāt || 10 ||
daṇḍakāraṇyameṣo'hamito gacchāmi satvaraḥ |
avicārya piturvākyaṃ samā vastuṃ caturdaśa || 11 ||
sā hṛṣṭā tasya tadvākyaṃ śrutvā rāmasya kaikayī |
prasthānaṃ śraddhadhānā hi tvarayāmāsa rāghavam || 12 ||
evaṃ bhavatu yāsyanti dūtā śśīghrajavairhayaiḥ |
bharataṃ mātulakulādupāvartayituṃ narāḥ || 13 ||
tava tvahaṃ kṣamaṃ manye notsukasya vilambanam |
rāma tasmādita śśīghraṃ vanaṃ tvaṃ gantumarhasi || 14 ||
vrīḍānvita ssvayaṃ yacca nṛpastvāṃ nābhibhāṣate |
naitatkiñcinnaraśreṣṭha manyureṣo'panīyatām || 15 ||
yāvattvaṃ na vanaṃ yātaḥ purādasmādabhitvaran |
pitā tāvanna te rāma snāsyate bhokṣyate'pi vā || 16 ||
dhikkaṣṭamiti niḥśvasya rājā śokapariplutaḥ |
mūrchito nyapatattasminparyaṅke hemabhūṣite || 17 ||
rāmo'pyutthāpya rājānaṃ kaikeyyābhipracoditaḥ |
kaśayevāhato vājī vanaṃ gantuṃ kṛtatvaraḥ || 18 ||
tadapriyamanāryāyā vacanaṃ dāruṇodayam |
śrutvā gatavyatho rāmaḥ kaikeyīṃ vākyamabravīt || 19 ||
nāhamarthaparo devi lokamāvastumutsahe |
viddhimāmṛṣibhistulyaṃ kevalaṃ dharmamāsthitam || 20 ||
yadatra bhavataḥ kiñcicchakyaṃ kartuṃ priyaṃ mayā |
prāṇānapi parityajya sarvathā kṛtameva tat || 21 ||
na hyato dharmacaraṇaṃ kiñcidasti mahattaram |
yathā pitariśuśrūṣā tasya vā vacanakriyā || 22 ||
anukto'pyatrabhavatā bhavatyā vacanādaham |
vane vatsyāmi vijane varṣāṇīha caturdaśa || 23 ||
na nūnaṃ mayi kaikayi kiñcidāśaṃsase guṇam |
yadrājānamavocastvaṃ mameśvaratarā satī || 24 ||
yāvanmātaramāpnacche sītāṃ cānunayāmyaham |
tato'dyaiva gamiṣyāmi daṇḍakānāṃ mahadvanam || 25 ||
bharataḥ pālayedrājyaṃ śuśrūṣecca pituryathā |
tathā bhavatyā kartavyaṃ sa hi dharma ssanātanaḥ || 26 ||
sa rāmasya vacaśśrṛtvā bhṛśaṃ duḥkhahataḥ pitā |
śokādaśaknuvanvakatuṃ praruroda mahāsvanam || 27 ||
vanditvā caraṇau rāmo visañjñasya pitustathā |
kaikeyyāścāpyanāryāyāḥ niṣpapāta mahādyutiḥ || 28 ||
sa rāmaḥ pitaraṃ kṛtvā kaikeyīṃ ca pradakṣiṇam |
niṣkramyāntaḥpurāttasmātsvaṃ dadarśa suhṛjjanam || 29 ||
taṃ bāṣpaparipūrṇākṣaḥ pṛṣṭhato'nujagāma ha |
lakṣmaṇaḥ paramakkṛdhdaḥ ssumitrānandavardhanaḥ || 30 ||
abhiṣecanikaṃ bhāṇḍaṃ kṛtvā rāmaḥ pradakṣiṇam |
śanairjagāma sāpekṣo dṛṣṭiṃ tatrāvicālayan || 31 ||
na cāsya mahatīṃ lakṣmīṃ rājyanāśo'pakarṣati |
lokakāntasya kāntatvācchītaraśmeriva kṣapā || 32 ||
na vanaṃ gantukāmasya tyajataśca vasundharām |
sarvalokātigasyeva lakṣyate cittavikriyā || 33 ||
pratiṣidhya śubhaṃ chatraṃ vyajane ca svalaṅkṛte |
visarjayitvā svajanaṃ rathaṃ paurāṃstathā janān || 34 ||
dhārayan manasā duḥkhamindriyāṇi nigṛhya ca |
praviveśātmavānveśma māturapriyaśaṃsivān || 35 ||
sarvohyabhijanaśśrīmān śrīmatassatyavādinaḥ |
nālakṣayata rāmasya kiñcidākāramānane || 36 ||
ucitaṃ ca mahābāhurnajahauharṣamātmanaḥ |
śārada ssamudīrṇāṃśuścandrasteja ivātmajam || 37 ||
vācā madhurayā rāmassarvaṃ sammānayañjanam |
mātussamīpaṃ dhīrātmā praviveśa mahāyaśāḥ || 38 ||
taṃ guṇaissamatāṃ prāpto bhrātā vipulavikramaḥ |
saumitriranuvavrāja dhārayanduḥkhamātmajam || 39 ||
praviśya veśmātibhṛśaṃ mudā'nvitaṃ samīkṣya tāṃ cārthavipattimāgatām |
na caiva rāmo'trajagāmavikriyāṃ suhṛjjanasyātmavipattiśaṅkayā || 40 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||