📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.112 অযোধ্যাকাণ্ড - দ্বাদশাধিকশততম সর্গঃ
2.112 Ayodhyakanda - Dvadashadhikashatatama Sargah
Valmiki Bengali
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ দ্বাদশাধিকশততমস্সর্গঃ ।
তমপ্রতিমতেজোভ্যাং ভ্রাতৃভ্যাং রোমহর্ষণম্ ।
বিস্মিতাঃ সঙ্গমং প্রেক্ষ্য সমবেতা মহর্ষযঃ ॥ 1 ॥
অন্তর্হিতা মুনিগণাস্সিদ্ধাশ্চ পরমর্ষযঃ ।
তৌ ভ্রাতরৌ মহাত্মানৌ কাকুত্স্থৌ প্রশশংসিরে ॥ 2 ॥
স ধন্যো যস্য পুত্রৌ দ্বৌ ধর্মজ্ঞৌ ধর্মবিক্রমৌ ।
শ্রুত্বা বযং হি সম্ভাষামুভযোস্স্পৃহযামহে ॥ 3 ॥
ততস্ত্বৃষিগণাঃ ক্ষিপ্রং দশগ্রীববধৈষিণঃ ।
ভরতং রাজশার্দূলমিত্যূচুঃ সঙ্গতা বচঃ ॥ 4 ॥
কুলে জাত মহাপ্রাজ্ঞ মহাবৃত্ত মহাযশঃ ।
গ্রাহ্যং রামস্য বাক্যং তে পিতরং যদ্যবেক্ষসে ॥ 5 ॥
সদাঽনৃণমিমং রামং বযমিচ্ছামহে পিতুঃ ।
আনৃণত্বাচ্চ কৈকেয্যাঃ স্বর্গং দশরথো গতঃ ॥ 6 ॥
এতাবদুক্ত্বা বচনং গন্ধর্বাঃ সমহর্ষযঃ ।
রাজর্ষযশ্চৈব তদা সর্বে স্বাং স্বাং গতিং গতাঃ ॥ 7 ॥
হ্লাদিতস্তেন বাক্যেন শুভেন শুভদর্শনঃ ।
রাম স্সংহৃষ্টবদনস্তানৃষীনভ্যপূজযত্ ॥ 8 ॥
ত্রস্তগাত্রস্তু ভরতস্স বাচা সজ্জমানযা ।
কৃতাঞ্জলিরিদং বাক্যং রাঘবং পুনরব্রবীত্ ॥ 9 ॥
রাজধর্মমনুপ্রেক্ষ্য কুলধর্মানুসন্ততিম্ ।
কর্তুমর্হসি কাকুত্স্থ মম মাতুশ্চ যাচনাম্ ॥ 10 ॥
রক্ষিতুং সুমহদ্রাজ্যমহমেকস্তু নোত্সহে ।
পৌরজানপদাংশ্চাপি রক্তান্রঞ্জযিতুং তথা ॥ 11 ॥
জ্ঞাতযশ্চ হি যোধাশ্চ মিত্রাণি সুহৃদশ্চ নঃ ।
ত্বামেব প্রতিবীক্ষন্তে পর্জন্যমিব কর্ষকাঃ ॥ 12 ॥
ইদং রাজ্যং মহাপ্রাজ্ঞ স্থাপয প্রতিপদ্য হি ।
শক্তিমানসি কাকুত্স্থ লোকস্য পরিপালনে ॥ 13 ॥
ইত্যুক্ত্বা ন্যপতদ্ভ্রাতুঃ পাদযোর্ভরতস্তদা ।
ভৃশং সম্প্রার্থযামাস রামমেব প্রিযংবদঃ ॥ 14 ॥
তমঙ্কে ভরতং কৃত্বা রামো বচনমব্রবীত্ ।
শ্যামং নলিনপত্রাক্ষং মত্তহংসস্বরং স্বযম্ ॥ 15 ॥
আগতা ত্বামিযং বুদ্ধিস্স্বজা বৈনযিকী চ যা ।
ভৃশমুত্সহসে তাত রক্ষিতুং পৃথিবীমপি ॥ 16 ॥
অমাত্যৈশ্চ সুহৃদ্ভিশ্চ বুদ্ধিমদ্ভিশ্চ মন্ত্রিভিঃ ।
সর্বকার্যাণি সম্মন্ত্র্য সুমহন্ত্যপি কারয ॥ 17 ॥
লক্ষ্মীশ্চন্দ্রাদপেযাদ্বা হিমবান্বা হিমং ত্যজেত্ ।
অতীযাত্সাগরো বেলাং ন প্রতিজ্ঞামহং পিতুঃ ॥ 18 ॥
কামাদ্বা তাত লোভাদ্বা মাত্রাতুভ্যমিদং কৃতম্ ।
ন তন্মনসি কর্তব্যং বর্তিতব্যং চ মাতৃবত্ ॥ 19 ॥
এবং ব্রুবাণং ভরতঃ কৌসল্যাসুতমব্রবীত্ ।
তেজসাঽঽদিত্যসঙ্কাশং প্রতিপচ্চন্দ্রদর্শনম্ ॥ 20 ॥
আধিরোহাঽর্য পাদাভ্যাং পাদুকে হেমভূষিতে ।
এতেহি সর্বলোকস্য যোগক্ষেমং বিধাস্যতঃ ॥ 21 ॥
সোঽধিরুহ্য নরব্যাঘ্রঃ পাদুকে হ্যবরুহ্য চ ।
প্রাযচ্ছত্সুমহাতেজা ভরতায মহাত্মনে ॥ 22 ॥
স পাদুকে সম্প্রণম্য রামং বচনমব্রবীত্ চতুর্দশ হি বর্ষাণি জটাচীরধরো হ্যাহম্ ॥ 23 ॥
ফলমূলাশনো বীর ভবেযং রঘুনন্দন ।
তবাঽগমনমাকাঙ্ক্ষান্বসন্বৈ নগরাদ্বহিঃ ॥ 24 ॥
তব পাদুকযোর্ন্যস্তরাজ্যতন্ত্রঃ পরন্তপ ।
চতুর্দশে তু সম্পূর্ণে বর্ষেঽহনি রঘূত্তম ॥ 25 ॥
ন দ্রক্ষ্যামি যদি ত্বাং তু প্রবেক্ষ্যামি হুতাশনম্ ।
তথেতি চ প্রতিজ্ঞায তং পরিষ্বজ্য সাদরম্ ॥ 26 ॥
শত্রুঘ্নং চ পরিষ্বজ্য ভরতং চেদমব্রবীত্ ।
মাতরং রক্ষ কৈকেযীং মা রোষং কুরু তাং প্রতি ॥ 27 ॥
মযা চ সীতযা চৈব শপ্তোঽসি রঘুসত্তম ।
ইত্যুক্ত্বাঽশ্রুপরীতাক্ষো ভ্রাতরং বিসসর্জ হ ॥ 28 ॥
স পাদুকে তে ভরতঃ প্রতাপবান্ স্বলঙ্কৃতে সম্পরিপূজ্য ধর্মবিত্ ।
প্রদক্ষিণং চৈব চকার রাঘবং চকার তে চোত্তমনাগমূর্ধনি ॥ 29 ॥
অথাঽনুপূর্ব্যাত্প্রতিনন্দ্য তং জনং গুরূংশ্চ মন্ত্রিপ্রকৃতীস্তথাঽনুজৌ ।
ব্যসর্জযদ্রাঘববংশবর্ধনস্থিরঃ স্বধর্মে হিমবানিবাচলঃ ॥ 30 ॥
তং মাতরো বাষ্পগৃহীতকণ্ঠ্যো দুঃখেন নামন্ত্রযিতুং হি শেকুঃ ।
স ত্বেব মাত্রৃরভিবাদ্য সর্বারুদন্কুটীং স্বাং প্রবিবেশ রাঘবঃ ॥ 31 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে দ্বাদশাধিকশততমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvādaśādhikaśatatamassargaḥ |
tamapratimatejobhyāṃ bhrātṛbhyāṃ romaharṣaṇam |
vismitāḥ saṅgamaṃ prekṣya samavetā maharṣayaḥ || 1 ||
antarhitā munigaṇāssiddhāśca paramarṣayaḥ |
tau bhrātarau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsire || 2 ||
sa dhanyo yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau |
śrutvā vayaṃ hi sambhāṣāmubhayosspṛhayāmahe || 3 ||
tatastvṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇaḥ |
bharataṃ rājaśārdūlamityūcuḥ saṅgatā vacaḥ || 4 ||
kule jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśaḥ |
grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ te pitaraṃ yadyavekṣase || 5 ||
sadā'nṛṇamimaṃ rāmaṃ vayamicchāmahe pituḥ |
ānṛṇatvācca kaikeyyāḥ svargaṃ daśaratho gataḥ || 6 ||
etāvaduktvā vacanaṃ gandharvāḥ samaharṣayaḥ |
rājarṣayaścaiva tadā sarve svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ || 7 ||
hlāditastena vākyena śubhena śubhadarśanaḥ |
rāma ssaṃhṛṣṭavadanastānṛṣīnabhyapūjayat || 8 ||
trastagātrastu bharatassa vācā sajjamānayā |
kṛtāñjaliridaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punarabravīt || 9 ||
rājadharmamanuprekṣya kuladharmānusantatim |
kartumarhasi kākutstha mama mātuśca yācanām || 10 ||
rakṣituṃ sumahadrājyamahamekastu notsahe |
paurajānapadāṃścāpi raktānrañjayituṃ tathā || 11 ||
jñātayaśca hi yodhāśca mitrāṇi suhṛdaśca naḥ |
tvāmeva prativīkṣante parjanyamiva karṣakāḥ || 12 ||
idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi |
śaktimānasi kākutstha lokasya paripālane || 13 ||
ityuktvā nyapatadbhrātuḥ pādayorbharatastadā |
bhṛśaṃ samprārthayāmāsa rāmameva priyaṃvadaḥ || 14 ||
tamaṅke bharataṃ kṛtvā rāmo vacanamabravīt |
śyāmaṃ nalinapatrākṣaṃ mattahaṃsasvaraṃ svayam || 15 ||
āgatā tvāmiyaṃ buddhissvajā vainayikī ca yā |
bhṛśamutsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīmapi || 16 ||
amātyaiśca suhṛdbhiśca buddhimadbhiśca mantribhiḥ |
sarvakāryāṇi sammantrya sumahantyapi kāraya || 17 ||
lakṣmīścandrādapeyādvā himavānvā himaṃ tyajet |
atīyātsāgaro velāṃ na pratijñāmahaṃ pituḥ || 18 ||
kāmādvā tāta lobhādvā mātrātubhyamidaṃ kṛtam |
na tanmanasi kartavyaṃ vartitavyaṃ ca mātṛvat || 19 ||
evaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kausalyāsutamabravīt |
tejasā''dityasaṅkāśaṃ pratipaccandradarśanam || 20 ||
ādhirohā'rya pādābhyāṃ pāduke hemabhūṣite |
etehi sarvalokasya yogakṣemaṃ vidhāsyataḥ || 21 ||
so'dhiruhya naravyāghraḥ pāduke hyavaruhya ca |
prāyacchatsumahātejā bharatāya mahātmane || 22 ||
sa pāduke sampraṇamya rāmaṃ vacanamabravīt caturdaśa hi varṣāṇi jaṭācīradharo hyāham || 23 ||
phalamūlāśano vīra bhaveyaṃ raghunandana |
tavā'gamanamākāṅkṣānvasanvai nagarādbahiḥ || 24 ||
tava pādukayornyastarājyatantraḥ parantapa |
caturdaśe tu sampūrṇe varṣe'hani raghūttama || 25 ||
na drakṣyāmi yadi tvāṃ tu pravekṣyāmi hutāśanam |
tatheti ca pratijñāya taṃ pariṣvajya sādaram || 26 ||
śatrughnaṃ ca pariṣvajya bharataṃ cedamabravīt |
mātaraṃ rakṣa kaikeyīṃ mā roṣaṃ kuru tāṃ prati || 27 ||
mayā ca sītayā caiva śapto'si raghusattama |
ityuktvā'śruparītākṣo bhrātaraṃ visasarja ha || 28 ||
sa pāduke te bharataḥ pratāpavān svalaṅkṛte samparipūjya dharmavit |
pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra te cottamanāgamūrdhani || 29 ||
athā'nupūrvyātpratinandya taṃ janaṃ gurūṃśca mantriprakṛtīstathā'nujau |
vyasarjayadrāghavavaṃśavardhanasthiraḥ svadharme himavānivācalaḥ || 30 ||
taṃ mātaro bāṣpagṛhītakaṇṭhyo duḥkhena nāmantrayituṃ hi śekuḥ |
sa tveva mātrṛrabhivādya sarvārudankuṭīṃ svāṃ praviveśa rāghavaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvādaśādhikaśatatamassargaḥ ||