📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
সরস্বতী স্তবম্
Sarasvati Stavam
Saraswati Yajnavalkya Bengali
যাজ্ঞবল্ক্যকৃত সরস্বতী স্তবম্
যাজ্ঞবল্ক্য উবাচ
কৃপাং কুরু জগন্মাতর্‌-মামেবং হততেজসম্‌ ।
গুরুশাপাত্ স্মৃতিভ্রষ্টং বিদ্যাহীনং চ দুঃখিতম্‌ ॥ 1 ॥
জ্ঞানং দেহি স্মৃতিং বিদ্যাং শক্তিং শিষ্য প্রবোধিনীম্‌ ।
গ্রন্থকর্তৃত্ব শক্তিং চ সুশিষ্যং সুপ্রতিষ্ঠিতম্‌ ॥ 2 ॥
প্রতিভাং সত্সভাযাং চ বিচারক্ষমতাং শুভাম্‌ ।
লুপ্তং সর্বং দৈব যোগা-ন্নবীভূতং পুনঃ কুরু ॥ 3 ॥
যথাঙ্কুরং ভস্মনি চ করোতি দেবতা পুনঃ ।
ব্রহ্মস্বরূপা পরমা জ্যোতীরূপা সনাতনী ॥ 4 ॥
সর্ববিদ্যাধিদেবী যা তস্যৈ বাণ্যৈ নমো নমঃ ।
বিসর্গ বিন্দুমাত্রাসু যদধিষ্ঠানমেবচ ॥ 5 ॥
তদধিষ্ঠাত্রী যা দেবী তস্যৈ বাণ্যৈ নমো নমঃ ।
ব্যাখ্যাস্বরূপা সা দেবী ব্যাখ্যাধিষ্ঠাতৃরূপিণী ॥ 6 ॥
যযা বিনা প্রসঙ্খ্যাবান্ সঙ্খ্যাং কর্তুং ন শক্যতে ।
কালসঙ্খ্যা স্বরূপা যা তস্যৈ দেব্যৈ নমো নমঃ ॥ 7 ॥
ভ্রম সিদ্ধান্তরূপা যা তস্যৈ দেব্যৈ নমো নমঃ ।
স্মৃতিশক্তি জ্ঞানশক্তি বুদ্ধিশক্তি স্বরূপিণী ॥ 8 ॥
প্রতিভাকল্পনাশক্তির্‌-যা চ তস্যৈ নমোনমঃ ।
সনত্কুমারো ব্রহ্মাণং জ্ঞানং পপ্রচ্ছ যত্র বৈ ॥ 9 ॥
বভূব মূকবত্সোস্পি সিদ্ধান্তং কর্তু মক্ষমঃ ।
তদাষ্জগাম ভগবা-নাত্মা শ্রীকৃষ্ণ ঈশ্বরঃ ॥ 10 ॥
উবাচ স চ তাং স্তৌহি বাণী মিষ্টাং প্রজাপতে ।
স চ তুষ্টাব তাং ব্রহ্মা চাজ্ঞযা পরমাত্মনঃ ॥ 11 ॥
চকার তত্প্রসাদেন তদা সিদ্ধান্ত মুত্তমম্‌ ।
যদাপ্যনন্তং পপ্রচ্ছ জ্ঞানমেকং বসুন্ধরা ॥ 12 ॥
বভূব মূকবত্সোস্পি সিদ্ধান্তং কর্তু মক্ষমঃ ।
তদা তাং চ স তুষ্টাব সন্ত্রস্তঃ কশ্যপাজ্ঞযা ॥ 13 ॥
তত শ্চকার সিদ্ধান্তং নির্মলং ভ্রম ভঞ্জনম্‌ ।
ব্যাসঃ পুরাণসূত্রং চ পপ্রচ্ছ বাল্মীকিং যদা ॥ 14 ॥
মৌনীভূত শ্চ সস্মার তামেব জগদম্বিকাম্‌ ।
তদা চকার সিদ্ধান্তং তদ্বরেণ মুনীশ্বরঃ ॥ 15 ॥
সম্প্রাপ্য নির্মলং জ্ঞানং ভ্রমান্ধ্য ধ্বংসদীপকম্‌ ।
পুরাণসূত্রং শ্রুত্বা চ ব্যাসঃ কৃষ্ণকলোদ্ভবঃ ॥ 16 ॥
তাং শিবাং বেদ দধ্যৌ চ শতবর্ষং চ পুষ্করে ।
তদা ত্বত্তো বরং প্রাপ্য সত্কবীন্দ্রো বভূব হ ॥ 17 ॥
তদা বেদবিভাগং চ পুরাণং চ চকার সঃ ।
যদা মহেন্দ্রঃ পপ্রচ্ছ তত্ত্বজ্ঞানং সদাশিবম্‌ ॥ 18 ॥
ক্ষণং তামেব সঞ্চিন্ত্য তস্মৈ জ্ঞানং দদৌ বিভুঃ ।
পপ্রচ্ছ শব্দশাস্ত্রং চ মহেন্দ্র শ্চ বৃহস্পতিম্‌ ॥ 19 ॥
দিব্য বর্ষ সহস্রং চ স ত্বাং দধ্যৌ চ পুষ্করে ।
তদা ত্বত্তো বরং প্রাপ্য দিব্যবর্ষসহস্রকম্‌ ॥ 20 ॥
উবাচ শব্দ শাস্ত্রং চ তদর্থং চ সুরেশ্বরম্‌ ।
অধ্যাপিতাশ্চ যে শিষ্যা যৈরধীতং মুনীশ্বরৈঃ ॥ 21 ॥
তে চ তাং পরিসঞ্চিত্য প্রবর্তন্তে সুরেশ্বরীম্‌ ।
ত্বং সংস্তুতা পূজিতা চ মুনীন্দ্রৈ র্মনু মানবৈঃ ॥ 22 ॥
দৈত্যেন্দ্রৈ শ্চ সুরৈশ্চাপি ব্রহ্ম বিষ্ণুশিবাদিভিঃ ।
জডীভূত স্সহস্রাস্যঃ পঞ্চবক্ত্র শ্চতুর্মুখঃ ॥ 23 ॥
যাং স্তোতুং কি মহং স্তৌমি তামেকাস্যেন মানবঃ ।
ইত্যুক্ত্বা যাজ্ঞবল্ক্য শ্চ ভক্তিনম্রাত্ম কন্ধরঃ ॥ 24 ॥
প্রণনাম নিরাহারো রুরোদ চ মুহুর্মুহুঃ ।
জ্যোতীরূপা মহামাযা তেন দৃষ্টা7প্যুবাচ তম্‌ ॥ 25 ॥
সুকবীন্দ্রো ভবেত্যুক্ত্বা বৈকুণ্ঠং চ জগাম হ ।
যাজ্ঞবল্ক্য কৃতং বাণী স্তোত্রমেতত্তু যঃ পঠেত্‌ ॥ 26 ॥
স কবীন্দ্রো মহাবাগ্মী বৃহস্পতিসমো ভবেত্‌ ।
মহা মূর্খশ্চ দুর্বুদ্ধির্‌-বর্ষমেকং যদা পঠেত্‌ ।
স পণ্ডিতশ্চ মেধাবী সুকবীন্দ্রো ভবেদ্ধ্রুবম্‌ ॥ 27 ॥
ইতি শ্রী দেবী ভাগবতে মহাপুরাণে নবমস্কন্ধে
সরস্বতীস্তবং নাম পঞ্চমোধ্যাযঃ ।
সরস্বতী কটাক্ষ সিদ্ধিরস্তু ।
ইদং মযাকৃতং পারাযণং
শ্রীসদ্গুরু চরণারবিন্দার্পণমস্তু ।
Roman (IAST) Transliteration
yājñavalkyakṛta sarasvatī stavam
yājñavalkya uvāca
kṛpāṃ kuru jaganmātar‌-māmevaṃ hatatejasam‌ |
guruśāpāt smṛtibhraṣṭaṃ vidyāhīnaṃ ca duḥkhitam‌ || 1 ||
jñānaṃ dehi smṛtiṃ vidyāṃ śaktiṃ śiṣya prabodhinīm‌ |
granthakartṛtva śaktiṃ ca suśiṣyaṃ supratiṣṭhitam‌ || 2 ||
pratibhāṃ satsabhāyāṃ ca vicārakṣamatāṃ śubhām‌ |
luptaṃ sarvaṃ daiva yogā-nnavībhūtaṃ punaḥ kuru || 3 ||
yathāṅkuraṃ bhasmani ca karoti devatā punaḥ |
brahmasvarūpā paramā jyotīrūpā sanātanī || 4 ||
sarvavidyādhidevī yā tasyai vāṇyai namo namaḥ |
visarga bindumātrāsu yadadhiṣṭhānamevaca || 5 ||
tadadhiṣṭhātrī yā devī tasyai vāṇyai namo namaḥ |
vyākhyāsvarūpā sā devī vyākhyādhiṣṭhātṛrūpiṇī || 6 ||
yayā vinā prasaṅkhyāvān saṅkhyāṃ kartuṃ na śakyate |
kālasaṅkhyā svarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ || 7 ||
bhrama siddhāntarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ |
smṛtiśakti jñānaśakti buddhiśakti svarūpiṇī || 8 ||
pratibhākalpanāśaktir‌-yā ca tasyai namonamaḥ |
sanatkumāro brahmāṇaṃ jñānaṃ papraccha yatra vai || 9 ||
babhūva mūkavatsospi siddhāntaṃ kartu makṣamaḥ |
tadāṣjagāma bhagavā-nātmā śrīkṛṣṇa īśvaraḥ || 10 ||
uvāca sa ca tāṃ stauhi vāṇī miṣṭāṃ prajāpate |
sa ca tuṣṭāva tāṃ brahmā cājñayā paramātmanaḥ || 11 ||
cakāra tatprasādena tadā siddhānta muttamam‌ |
yadāpyanantaṃ papraccha jñānamekaṃ vasundharā || 12 ||
babhūva mūkavatsospi siddhāntaṃ kartu makṣamaḥ |
tadā tāṃ ca sa tuṣṭāva santrastaḥ kaśyapājñayā || 13 ||
tata ścakāra siddhāntaṃ nirmalaṃ bhrama bhañjanam‌ |
vyāsaḥ purāṇasūtraṃ ca papraccha vālmīkiṃ yadā || 14 ||
maunībhūta śca sasmāra tāmeva jagadambikām‌ |
tadā cakāra siddhāntaṃ tadvareṇa munīśvaraḥ || 15 ||
samprāpya nirmalaṃ jñānaṃ bhramāndhya dhvaṃsadīpakam‌ |
purāṇasūtraṃ śrutvā ca vyāsaḥ kṛṣṇakalodbhavaḥ || 16 ||
tāṃ śivāṃ veda dadhyau ca śatavarṣaṃ ca puṣkare |
tadā tvatto varaṃ prāpya satkavīndro babhūva ha || 17 ||
tadā vedavibhāgaṃ ca purāṇaṃ ca cakāra saḥ |
yadā mahendraḥ papraccha tattvajñānaṃ sadāśivam‌ || 18 ||
kṣaṇaṃ tāmeva sañcintya tasmai jñānaṃ dadau vibhuḥ |
papraccha śabdaśāstraṃ ca mahendra śca bṛhaspatim‌ || 19 ||
divya varṣa sahasraṃ ca sa tvāṃ dadhyau ca puṣkare |
tadā tvatto varaṃ prāpya divyavarṣasahasrakam‌ || 20 ||
uvāca śabda śāstraṃ ca tadarthaṃ ca sureśvaram‌ |
adhyāpitāśca ye śiṣyā yairadhītaṃ munīśvaraiḥ || 21 ||
te ca tāṃ parisañcitya pravartante sureśvarīm‌ |
tvaṃ saṃstutā pūjitā ca munīndrai rmanu mānavaiḥ || 22 ||
daityendrai śca suraiścāpi brahma viṣṇuśivādibhiḥ |
jaḍībhūta ssahasrāsyaḥ pañcavaktra ścaturmukhaḥ || 23 ||
yāṃ stotuṃ ki mahaṃ staumi tāmekāsyena mānavaḥ |
ityuktvā yājñavalkya śca bhaktinamrātma kandharaḥ || 24 ||
praṇanāma nirāhāro ruroda ca muhurmuhuḥ |
jyotīrūpā mahāmāyā tena dṛṣṭā7pyuvāca tam‌ || 25 ||
sukavīndro bhavetyuktvā vaikuṇṭhaṃ ca jagāma ha |
yājñavalkya kṛtaṃ vāṇī stotrametattu yaḥ paṭhet‌ || 26 ||
sa kavīndro mahāvāgmī bṛhaspatisamo bhavet‌ |
mahā mūrkhaśca durbuddhir‌-varṣamekaṃ yadā paṭhet‌ |
sa paṇḍitaśca medhāvī sukavīndro bhaveddhruvam‌ || 27 ||
iti śrī devī bhāgavate mahāpurāṇe navamaskandhe
sarasvatīstavaṃ nāma pañcamodhyāyaḥ |
sarasvatī kaṭākṣa siddhirastu |
idaṃ mayākṛtaṃ pārāyaṇaṃ
śrīsadguru caraṇāravindārpaṇamastu |