📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
পুরুষ সূক্তম্
Purusha Suktam
Suktam Vedic Bengali
ও-ন্তচ্ছং॒-যোঁরাবৃ॑ণীমহে । গা॒তুং-যঁ॒জ্ঞায॑ । গা॒তুং-যঁ॒জ্ঞপ॑তযে । দৈবী᳚ স্ব॒স্তির॑স্তু নঃ । স্ব॒স্তির্মানু॑ষেভ্যঃ । ঊ॒র্ধ্ব-ঞ্জি॑গাতু ভেষ॒জম্ । শ-ন্নো॑ অস্তু দ্বি॒পদে᳚ । শ-ঞ্চতু॑ষ্পদে ।
ওঁ শান্তি॒-শ্শান্তি॒-শ্শান্তিঃ॑ ॥
স॒হস্র॑শীর্​ষা॒ পুরু॑ষঃ । স॒হ॒স্রা॒ক্ষ-স্স॒হস্র॑পাত্ ।
স ভূমিং॑-বিঁ॒শ্বতো॑ বৃ॒ত্বা । অত্য॑তিষ্ঠদ্দশাঙ্গু॒লম্ ॥
পুরু॑ষ এ॒বেদগ্ং সর্বম্᳚ । যদ্ভূ॒তং-যঁচ্চ॒ ভব্যম্᳚ ।
উ॒তামৃ॑ত॒ত্ব স্যেশা॑নঃ । যদন্নে॑নাতি॒রোহ॑তি ॥
এ॒তাবা॑নস্য মহি॒মা । অতো॒ জ্যাযাগ্॑শ্চ॒ পূরু॑ষঃ ।
পাদো᳚-ঽস্য॒ বিশ্বা॑ ভূ॒তানি॑ । ত্রি॒পাদ॑স্যা॒মৃত॑-ন্দি॒বি ॥
ত্রি॒পাদূ॒র্ধ্ব উদৈ॒ত্পুরু॑ষঃ । পাদো᳚-ঽস্যে॒হা-ঽঽভ॑বা॒ত্পুনঃ॑ ।
ততো॒ বিষ্ব॒ঙ্​ব্য॑ক্রামত্ । সা॒শ॒না॒ন॒শ॒নে অ॒ভি ॥
তস্মা᳚দ্বি॒রাড॑জাযত । বি॒রাজো॒ অধি॒ পূরু॑ষঃ ।
স জা॒তো অত্য॑রিচ্যত । প॒শ্চাদ্ভূমি॒মথো॑ পু॒রঃ ॥
যত্পুরু॑ষেণ হ॒বিষা᳚ । দে॒বা য॒জ্ঞমত॑ন্বত ।
ব॒স॒ন্তো অ॑স্যাসী॒দাজ্যম্᳚ । গ্রী॒ষ্ম ই॒ধ্মশ্শ॒রধ্ধ॒বিঃ ॥
স॒প্তাস্যা॑সন্পরি॒ধযঃ॑ । ত্রি-স্স॒প্ত স॒মিধঃ॑ কৃ॒তাঃ ।
দে॒বা যদ্য॒জ্ঞ-ন্ত॑ন্বা॒নাঃ । অব॑ধ্ন॒ন্-পুরু॑ষ-ম্প॒শুম্ ॥
তং-যঁ॒জ্ঞ-ম্ব॒র্॒হিষি॒ প্রৌক্ষন্॑ । পুরু॑ষ-ঞ্জা॒তম॑গ্র॒তঃ ।
তেন॑ দে॒বা অয॑জন্ত । সা॒ধ্যা ঋষ॑যশ্চ॒ যে ॥
তস্মা᳚দ্য॒জ্ঞাথ্স॑র্ব॒হুতঃ॑ । সম্ভৃ॑ত-ম্পৃষদা॒জ্যম্ ।
প॒শূগ্-স্তাগ্-শ্চ॑ক্রে বায॒ব্যান্॑ । আ॒র॒ণ্যান্-গ্রা॒ম্যাশ্চ॒ যে ॥
তস্মা᳚দ্য॒জ্ঞাথ্স॑র্ব॒হুতঃ॑ । ঋচ॒-স্সামা॑নি জজ্ঞিরে ।
ছন্দাগ্ং॑সি জজ্ঞিরে॒ তস্মা᳚ত্ । যজু॒স্তস্মা॑দজাযত ॥
তস্মা॒দশ্বা॑ অজাযন্ত । যে কে চো॑ভ॒যাদ॑তঃ ।
গাবো॑ হ জজ্ঞিরে॒ তস্মা᳚ত্ । তস্মা᳚জ্জা॒তা অ॑জা॒বযঃ॑ ॥
যত্পুরু॑ষং॒-ব্যঁ॑দধুঃ । ক॒তি॒থা ব্য॑কল্পযন্ন্ ।
মুখ॒-ঙ্কিম॑স্য॒ কৌ বা॒হূ । কাবূ॒রূ পাদা॑বুচ্যেতে ॥
ব্রা॒হ্ম॒ণো᳚-ঽস্য॒ মুখ॑মাসীত্ । বা॒হূ রা॑জ॒ন্যঃ॑ কৃ॒তঃ ।
ঊ॒রূ তদ॑স্য॒ যদ্বৈশ্যঃ॑ । প॒দ্ভ্যাগ্ং শূ॒দ্রো অ॑জাযত ॥
চ॒ন্দ্রমা॒ মন॑সো জা॒তঃ । চক্ষো॒-স্সূর্যো॑ অজাযত ।
মুখা॒দিন্দ্র॑শ্চা॒গ্নিশ্চ॑ । প্রা॒ণাদ্বা॒যুর॑জাযত ॥
নাভ্যা॑ আসীদ॒ন্তরি॑ক্ষম্ । শী॒র্​ষ্ণো দ্যৌ-স্সম॑বর্তত ।
প॒দ্ভ্যা-ম্ভূমি॒র্দিশ॒-শ্শ্রোত্রা᳚ত্ । তথা॑ লো॒কাগ্ং অ॑কল্পযন্ন্ ॥
বেদা॒হমে॒ত-ম্পুরু॑ষ-ম্ম॒হান্তম্᳚ । আ॒দি॒ত্যব॑র্ণ॒-ন্তম॑স॒স্তু পা॒রে ।
সর্বা॑ণি রূ॒পাণি॑ বি॒চিত্য॒ ধীরঃ॑ । নামা॑নি কৃ॒ত্বা-ঽভি॒বদ॒ন্॒, যদা-ঽঽস্তে᳚ ॥
ধা॒তা পু॒রস্তা॒দ্যমু॑দাজ॒হার॑ । শ॒ক্রঃ প্রবি॒দ্বা-ন্প্র॒দিশ॒শ্চত॑স্রঃ ।
তমে॒বং-বিঁ॒দ্বান॒মৃত॑ ই॒হ ভ॑বতি । নান্যঃ পন্থা॒ অয॑নায বিদ্যতে ॥
য॒জ্ঞেন॑ য॒জ্ঞম॑যজন্ত দে॒বাঃ । তানি॒ ধর্মা॑ণি প্রথ॒মান্যা॑সন্ন্ ।
তে হ॒ নাক॑-ম্মহি॒মানঃ॑ সচন্তে । যত্র॒ পূর্বে॑ সা॒ধ্যা-স্সন্তি॑ দে॒বাঃ ॥
অ॒দ্ভ্য-স্সম্ভূ॑তঃ পৃথি॒ব্যৈ রসা᳚চ্চ । বি॒শ্বক॑র্মণ॒-স্সম॑বর্ত॒তাধি॑ ।
তস্য॒ ত্বষ্টা॑ বি॒দধ॑দ্রূ॒পমে॑তি । তত্পুরু॑ষস্য॒ বিশ্ব॒মাজা॑ন॒মগ্রে᳚ ॥
বেদা॒হমে॒ত-ম্পুরু॑ষ-ম্ম॒হান্তম্᳚ । আ॒দি॒ত্যব॑র্ণ॒-ন্তম॑সঃ॒ পর॑স্তাত্ ।
তমে॒বং-বিঁ॒দ্বান॒মৃত॑ ই॒হ ভ॑বতি । নান্যঃ পন্থা॑ বিদ্য॒তে-ঽয॑নায ॥
প্র॒জাপ॑তিশ্চরতি॒ গর্ভে॑ অ॒ন্তঃ । অ॒জায॑মানো বহু॒ধা বিজা॑যতে ।
তস্য॒ ধীরাঃ॒ পরি॑জানন্তি॒ যোনিম্᳚ । মরী॑চীনা-ম্প॒দমি॑চ্ছন্তি বে॒ধসঃ॑ ॥
যো দে॒বেভ্য॒ আত॑পতি । যো দে॒বানা᳚-ম্পু॒রোহি॑তঃ ।
পূর্বো॒ যো দে॒বেভ্যো॑ জা॒তঃ । নমো॑ রু॒চায॒ ব্রাহ্ম॑যে ॥
রুচ॑-ম্ব্রা॒হ্ম-ঞ্জ॒নয॑ন্তঃ । দে॒বা অগ্রে॒ তদ॑ব্রুবন্ন্ ।
যস্ত্বৈ॒ব-ম্ব্রা᳚হ্ম॒ণো বি॒দ্যাত্ । তস্য॑ দে॒বা অস॒ন্ বশে᳚ ॥
হ্রীশ্চ॑ তে ল॒ক্ষ্মীশ্চ॒ পত্ন্যৌ᳚ । অ॒হো॒রা॒ত্রে পা॒র্​শ্বে ।
নক্ষ॑ত্রাণি রূ॒পম্ । অ॒শ্বিনৌ॒ ব্যাত্তম্᳚ ।
ই॒ষ্ট-ম্ম॑নিষাণ । অ॒মু-ম্ম॑নিষাণ । সর্ব॑-ম্মনিষাণ ॥
তচ্ছং॒-যোঁরাবৃ॑ণীমহে । গা॒তুং-যঁ॒জ্ঞায॑ । গা॒তুং-যঁ॒জ্ঞপ॑তযে । দৈবী᳚ স্ব॒স্তির॑স্তু নঃ । স্ব॒স্তির্মানু॑ষেভ্যঃ । ঊ॒র্ধ্ব-ঞ্জি॑গাতু ভেষ॒জম্ । শ-ন্নো॑ অস্তু দ্বি॒পদে᳚ । শ-ঞ্চতু॑ষ্পদে ।
ওঁ শান্তি॒-শ্শান্তি॒-শ্শান্তিঃ॑ ॥
Roman (IAST) Transliteration
o-ntacchaṃ॒-yo~rāvṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ | sva॒stirmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam | śa-nno̭ astu dvi॒pade᳚ | śa-ñcatṷṣpade |
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
sa॒hasra̭śīr​ṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt |
sa bhūmiṃ̭-vi~॒śvato̭ vṛ॒tvā | atya̭tiṣṭhaddaśāṅgu॒lam ||
purṷṣa e॒vedagṃ sarvam᳚ | yadbhū॒taṃ-ya~cca॒ bhavyam᳚ |
u॒tāmṛ̭ta॒tva syeśā̭naḥ | yadannḙnāti॒roha̭ti ||
e॒tāvā̭nasya mahi॒mā | ato॒ jyāyāg̭śca॒ pūrṷṣaḥ |
pādo᳚-'sya॒ viśvā̭ bhū॒tāni̭ | tri॒pāda̭syā॒mṛta̭-ndi॒vi ||
tri॒pādū॒rdhva udai॒tpurṷṣaḥ | pādo᳚-'sye॒hā-''bha̭vā॒tpunaḥ̭ |
tato॒ viṣva॒ṅ​vya̭krāmat | sā॒śa॒nā॒na॒śa॒ne a॒bhi ||
tasmā᳚dvi॒rāḍa̭jāyata | vi॒rājo॒ adhi॒ pūrṷṣaḥ |
sa jā॒to atya̭ricyata | pa॒ścādbhūmi॒matho̭ pu॒raḥ ||
yatpurṷṣeṇa ha॒viṣā᳚ | de॒vā ya॒jñamata̭nvata |
va॒sa॒nto a̭syāsī॒dājyam᳚ | grī॒ṣma i॒dhmaśśa॒radhdha॒viḥ ||
sa॒ptāsyā̭sanpari॒dhayaḥ̭ | tri-ssa॒pta sa॒midhaḥ̭ kṛ॒tāḥ |
de॒vā yadya॒jña-nta̭nvā॒nāḥ | aba̭dhna॒n-purṷṣa-mpa॒śum ||
taṃ-ya~॒jña-mba॒r॒hiṣi॒ praukṣaṋ | purṷṣa-ñjā॒tama̭gra॒taḥ |
tena̭ de॒vā aya̭janta | sā॒dhyā ṛṣa̭yaśca॒ ye ||
tasmā᳚dya॒jñāthsa̭rva॒hutaḥ̭ | sambhṛ̭ta-mpṛṣadā॒jyam |
pa॒śūg-stāg-śca̭kre vāya॒vyāṋ | ā॒ra॒ṇyān-grā॒myāśca॒ ye ||
tasmā᳚dya॒jñāthsa̭rva॒hutaḥ̭ | ṛca॒-ssāmā̭ni jajñire |
chandāgṃ̭si jajñire॒ tasmā᳚t | yaju॒stasmā̭dajāyata ||
tasmā॒daśvā̭ ajāyanta | ye ke co̭bha॒yāda̭taḥ |
gāvo̭ ha jajñire॒ tasmā᳚t | tasmā᳚jjā॒tā a̭jā॒vayaḥ̭ ||
yatpurṷṣaṃ॒-vya~̭dadhuḥ | ka॒ti॒thā vya̭kalpayann |
mukha॒-ṅkima̭sya॒ kau bā॒hū | kāvū॒rū pādā̭vucyete ||
brā॒hma॒ṇo᳚-'sya॒ mukha̭māsīt | bā॒hū rā̭ja॒nyaḥ̭ kṛ॒taḥ |
ū॒rū tada̭sya॒ yadvaiśyaḥ̭ | pa॒dbhyāgṃ śū॒dro a̭jāyata ||
ca॒ndramā॒ mana̭so jā॒taḥ | cakṣo॒-ssūryo̭ ajāyata |
mukhā॒dindra̭ścā॒gniśca̭ | prā॒ṇādvā॒yura̭jāyata ||
nābhyā̭ āsīda॒ntari̭kṣam | śī॒r​ṣṇo dyau-ssama̭vartata |
pa॒dbhyā-mbhūmi॒rdiśa॒-śśrotrā᳚t | tathā̭ lo॒kāgṃ a̭kalpayann ||
vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hāntam᳚ | ā॒di॒tyava̭rṇa॒-ntama̭sa॒stu pā॒re |
sarvā̭ṇi rū॒pāṇi̭ vi॒citya॒ dhīraḥ̭ | nāmā̭ni kṛ॒tvā-'bhi॒vada॒n॒, yadā-''ste᳚ ||
dhā॒tā pu॒rastā॒dyamṷdāja॒hāra̭ | śa॒kraḥ pravi॒dvā-npra॒diśa॒ścata̭sraḥ |
tame॒vaṃ-vi~॒dvāna॒mṛta̭ i॒ha bha̭vati | nānyaḥ panthā॒ aya̭nāya vidyate ||
ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāḥ | tāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭sann |
te ha॒ nāka̭-mmahi॒mānaḥ̭ sacante | yatra॒ pūrvḙ sā॒dhyā-ssanti̭ de॒vāḥ ||
a॒dbhya-ssambhṷ̄taḥ pṛthi॒vyai rasā᳚cca | vi॒śvaka̭rmaṇa॒-ssama̭varta॒tādhi̭ |
tasya॒ tvaṣṭā̭ vi॒dadha̭drū॒pamḙti | tatpurṷṣasya॒ viśva॒mājā̭na॒magre᳚ ||
vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hāntam᳚ | ā॒di॒tyava̭rṇa॒-ntama̭saḥ॒ para̭stāt |
tame॒vaṃ-vi~॒dvāna॒mṛta̭ i॒ha bha̭vati | nānyaḥ panthā̭ vidya॒te-'ya̭nāya ||
pra॒jāpa̭tiścarati॒ garbhḙ a॒ntaḥ | a॒jāya̭māno bahu॒dhā vijā̭yate |
tasya॒ dhīrāḥ॒ pari̭jānanti॒ yonim᳚ | marī̭cīnā-mpa॒dami̭cchanti ve॒dhasaḥ̭ ||
yo de॒vebhya॒ āta̭pati | yo de॒vānā᳚-mpu॒rohi̭taḥ |
pūrvo॒ yo de॒vebhyo̭ jā॒taḥ | namo̭ ru॒cāya॒ brāhma̭ye ||
ruca̭-mbrā॒hma-ñja॒naya̭ntaḥ | de॒vā agre॒ tada̭bruvann |
yastvai॒va-mbrā᳚hma॒ṇo vi॒dyāt | tasya̭ de॒vā asa॒n vaśe᳚ ||
hrīśca̭ te la॒kṣmīśca॒ patnyau᳚ | a॒ho॒rā॒tre pā॒r​śve |
nakṣa̭trāṇi rū॒pam | a॒śvinau॒ vyāttam᳚ |
i॒ṣṭa-mma̭niṣāṇa | a॒mu-mma̭niṣāṇa | sarva̭-mmaniṣāṇa ||
tacchaṃ॒-yo~rāvṛ̭ṇīmahe | gā॒tuṃ-ya~॒jñāya̭ | gā॒tuṃ-ya~॒jñapa̭taye | daivī᳚ sva॒stira̭stu naḥ | sva॒stirmānṷṣebhyaḥ | ū॒rdhva-ñji̭gātu bheṣa॒jam | śa-nno̭ astu dvi॒pade᳚ | śa-ñcatṷṣpade |
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||