📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
মাণ্ডূক্য উপনিষদ্
Mandukya Upanishad
Upanishad Bengali
ও-ম্ভ॒দ্র-ঙ্কর্ণে॑ভি-শ্শৃণু॒যাম॑ দেবাঃ । ভ॒দ্র-ম্প॑শ্যেমা॒ক্ষভি॒-র্যজ॑ত্রাঃ । স্থি॒রৈরঙ্গৈ᳚স্তুষ্টু॒বাগ্ং স॑স্ত॒নূভিঃ॑ । ব্যশে॑ম দে॒বহি॑তং॒-যঁদাযুঃ॑ । স্ব॒স্তি ন॒ ইন্দ্রো॑ বৃ॒দ্ধশ্র॑বাঃ । স্ব॒স্তি নঃ॑ পূ॒ষা বি॒শ্ববে॑দাঃ । স্ব॒স্তি ন॒স্তার্ক্ষ্যো॒ অরি॑ষ্টনেমিঃ । স্ব॒স্তি নো॒ বৃহ॒স্পতি॑-র্দধাতু ॥
ওঁ শান্তি॒-শ্শান্তি॒-শ্শান্তিঃ॑ ॥
॥ অথ মাণ্ডূক্যোপনিষত্ ॥
হরিঃ ওম্ ।
ওমিত্যেতদক্ষরমিদগ্ং সর্ব-ন্তস্যোপব্যাখ্যানং
ভূত-ম্ভবদ্ ভবিষ্যদিতি সর্বমোঙ্কার এব
যচ্চান্য-ত্ত্রিকালাতীত-ন্তদপ্যোঙ্কার এব ॥ 1 ॥
সর্বগ্ং হ্যেতদ্ ব্রহ্মাযমাত্মা ব্রহ্ম সো-ঽযমাত্মা চতুষ্পাত্ ॥ 2 ॥
জাগরিতস্থানো বহিষ্প্রজ্ঞ-স্সপ্তাঙ্গ একোনবিংশতিমুখঃ
স্থূলভুগ্বৈশ্বানরঃ প্রথমঃ পাদঃ ॥ 3 ॥
স্বপ্নস্থানো-ঽন্তঃপ্রজ্ঞ-স্সপ্তাঙ্গ একোনবিংশতিমুখঃ
প্রবিবিক্তভুক্তৈজসো দ্বিতীযঃ পাদঃ ॥ 4 ॥
যত্র সুপ্তো ন কঞ্চন কাম-ঙ্কামযতে ন কঞ্চন স্বপ্নং
পশ্যতি ত-থ্সুষুপ্তম্ । সুষুপ্তস্থান একীভূতঃ প্রজ্ঞানঘন
এবানন্দমযো হ্যানন্দভুক্চেতোমুখঃ প্রাজ্ঞস্তৃতীযঃ পাদঃ ॥ 5 ॥
এষ সর্বেশ্বরঃ এষ সর্বজ্ঞ এষো-ঽন্তর্যাম্যেষ যোনি-স্সর্বস্য
প্রভবাপ্যযৌ হি ভূতানাম্ ॥ 6 ॥
নান্তঃপ্রজ্ঞ-ন্ন বহিষ্প্রজ্ঞ-ন্নোভযতঃপ্রজ্ঞ-ন্ন প্রজ্ঞানঘনং
ন প্রজ্ঞ-ন্নাপ্রজ্ঞম্ । অদৃষ্টমব্যবহার্যমগ্রাহ্যমলক্ষণং
অচিন্ত্যমব্যপদেশ্যমেকাত্মপ্রত্যযসার-ম্প্রপঞ্চোপশমং
শান্তং শিবমদ্বৈত-ঞ্চতুর্থ-ম্মন্যন্তে স আত্মা স বিজ্ঞেযঃ ॥ 7 ॥
সো-ঽযমাত্মাধ্যক্ষরমোঙ্কারো-ঽধিমাত্র-ম্পাদা মাত্রা মাত্রাশ্চ পাদা
অকার উকারো মকার ইতি ॥ 8 ॥
জাগরিতস্থানো বৈশ্বানরো-ঽকারঃ প্রথমা মাত্রা-ঽঽপ্তেরাদিমত্ত্বাদ্
বা-ঽঽপ্নোতি হ বৈ সর্বান্ কামানাদিশ্চ ভবতি য এবং-বেঁদ ॥ 9 ॥
স্বপ্নস্থানস্তৈজস উকারো দ্বিতীযা মাত্রোত্কর্​ষাত্
উভযত্বাদ্বোত্কর্​ষতি হ বৈ জ্ঞানসন্ততিং সমানশ্চ ভবতি
নাস্যাব্রহ্মবিত্কুলে ভবতি য এবং-বেঁদ ॥ 10 ॥
সুষুপ্তস্থানঃ প্রাজ্ঞো মকারস্তৃতীযা মাত্রা মিতেরপীতের্বা
মিনোতি হ বা ইদং সর্বমপীতিশ্চ ভবতি য এবং-বেঁদ ॥ 11 ॥
অমাত্রশ্চতুর্থো-ঽব্যবহার্যঃ প্রপঞ্চোপশম-শ্শিবো-ঽদ্বৈত
এবমোঙ্কার আত্মৈব সং​বিঁশত্যাত্মনা-ঽঽত্মানং-যঁ এবং-বেঁদ ॥ 12 ॥
॥ ইতি মাণ্ডূক্যোপনিষ-থ্সমাপ্তা ॥
Roman (IAST) Transliteration
o-mbha॒dra-ṅkarṇḙbhi-śśṛṇu॒yāma̭ devāḥ | bha॒dra-mpa̭śyemā॒kṣabhi॒-ryaja̭trāḥ | sthi॒rairaṅgai᳚stuṣṭu॒vāgṃ sa̭sta॒nūbhiḥ̭ | vyaśḙma de॒vahi̭taṃ॒-ya~dāyuḥ̭ | sva॒sti na॒ indro̭ vṛ॒ddhaśra̭vāḥ | sva॒sti naḥ̭ pū॒ṣā vi॒śvavḙdāḥ | sva॒sti na॒stārkṣyo॒ ari̭ṣṭanemiḥ | sva॒sti no॒ bṛha॒spati̭-rdadhātu ||
oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||
|| atha māṇḍūkyopaniṣat ||
hariḥ om |
omityetadakṣaramidagṃ sarva-ntasyopavyākhyānaṃ
bhūta-mbhavad bhaviṣyaditi sarvamoṅkāra eva
yaccānya-ttrikālātīta-ntadapyoṅkāra eva || 1 ||
sarvagṃ hyetad brahmāyamātmā brahma so-'yamātmā catuṣpāt || 2 ||
jāgaritasthāno bahiṣprajña-ssaptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ
sthūlabhugvaiśvānaraḥ prathamaḥ pādaḥ || 3 ||
svapnasthāno-'ntaḥprajña-ssaptāṅga ekonaviṃśatimukhaḥ
praviviktabhuktaijaso dvitīyaḥ pādaḥ || 4 ||
yatra supto na kañcana kāma-ṅkāmayate na kañcana svapnaṃ
paśyati ta-thsuṣuptam | suṣuptasthāna ekībhūtaḥ prajñānaghana
evānandamayo hyānandabhukcetomukhaḥ prājñastṛtīyaḥ pādaḥ || 5 ||
eṣa sarveśvaraḥ eṣa sarvajña eṣo-'ntaryāmyeṣa yoni-ssarvasya
prabhavāpyayau hi bhūtānām || 6 ||
nāntaḥprajña-nna bahiṣprajña-nnobhayataḥprajña-nna prajñānaghanaṃ
na prajña-nnāprajñam | adṛṣṭamavyavahāryamagrāhyamalakṣaṇaṃ
acintyamavyapadeśyamekātmapratyayasāra-mprapañcopaśamaṃ
śāntaṃ śivamadvaita-ñcaturtha-mmanyante sa ātmā sa vijñeyaḥ || 7 ||
so-'yamātmādhyakṣaramoṅkāro-'dhimātra-mpādā mātrā mātrāśca pādā
akāra ukāro makāra iti || 8 ||
jāgaritasthāno vaiśvānaro-'kāraḥ prathamā mātrā-''pterādimattvād
vā-''pnoti ha vai sarvān kāmānādiśca bhavati ya evaṃ-ve~da || 9 ||
svapnasthānastaijasa ukāro dvitīyā mātrotkar​ṣāt
ubhayatvādvotkar​ṣati ha vai jñānasantatiṃ samānaśca bhavati
nāsyābrahmavitkule bhavati ya evaṃ-ve~da || 10 ||
suṣuptasthānaḥ prājño makārastṛtīyā mātrā miterapītervā
minoti ha vā idaṃ sarvamapītiśca bhavati ya evaṃ-ve~da || 11 ||
amātraścaturtho-'vyavahāryaḥ prapañcopaśama-śśivo-'dvaita
evamoṅkāra ātmaiva saṃ​vi~śatyātmanā-''tmānaṃ-ya~ evaṃ-ve~da || 12 ||
|| iti māṇḍūkyopaniṣa-thsamāptā ||