📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.2 - দশপূর্ণমাসেষ্টিব্রাহ্মণম্ - কৃষ্ণ যজুর্বেদ তৈত্তিরীয ব্রাহ্মণ পাঠঃ - তৃতীযস্যামিতো দিবি
3.2 - Dashapurnamaseshtibrahmanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Pathah - Tritiyasyamito Divi
Krishna Bengali
কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয ব্রাহ্মণে তৃতীযাষ্টকে দ্বিতীযঃ প্রপাঠকঃ - দশপূর্ণমাসেষ্টিব্রাহ্মণম্
ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥
অনুবাকং 1 - বথ্সাপাকরণম্
তৃ॒তীয॑স্যামি॒তো দি॒বি সোম॑ আসীত্ । ত-ঙ্গা॑য॒ত্র্যাহ॑রত্ ।
তস্য॑ প॒র্ণম॑চ্ছিদ্যত । ত-ত্প॒র্ণো॑-ঽভবত্ । ত-ত্প॒র্ণস্য॑ পর্ণ॒ত্বম্ । ব্রহ্ম॒ বৈ প॒র্ণঃ । য-ত্প॑র্ণশা॒খযা॑ ব॒থ্সান॑পাক॒রোতি॑ ।
ব্রহ্ম॑ণৈ॒বৈনা॑ন॒পাক॑রোতি ॥ গা॒য॒ত্রো বৈ প॒র্ণঃ । গা॒য॒ত্রাঃ প॒শবঃ॑ ॥ 1 ॥
তস্মা॒-ত্ত্রীণি॑ত্রীণি প॒র্ণস্য॑ পলা॒শানি॑ । ত্রি॒পদা॑ গায॒ত্রী । য-ত্প॑র্ণশ॒খযা॒ গাঃ প্রা॒র্পয॑তি । স্বযৈ॒বৈনা॑ দে॒বত॑যা॒ প্রার্প॑যতি । য-ঙ্কা॒মযে॑তা প॒শু-স্স্যা॒দিতি॑ । অ॒প॒র্ণা-ন্তস্মৈ॒ শুষ্কা᳚গ্রা॒মাহ॑রেত্ ।
অ॒প॒শুরে॒ব ভ॑বতি । য-ঙ্কা॒মযে॑ত পশু॒মান্-থ্স্যা॒দিতি॑ । ব॒হু॒প॒র্ণা-ন্তস্মৈ॑ বহুশা॒খামাহ॑রেত্ । প॒শু॒মন্ত॑-মে॒বৈন॑-ঙ্করোতি ॥ 2 ॥
য-ত্প্রাচী॑মা॒হরে᳚ত্ । দে॒ব॒লো॒ক-ম॒ভিজ॑যেত্ । যদুদী॑চী-ম্মনুষ্যলো॒কম্ । প্রাচী॒মুদী॑চী॒মাহ॑রতি । উ॒ভযো᳚-র্লো॒কযো॑-র॒ভিজি॑ত্যৈ ॥ ই॒ষে ত্বো॒র্জে ত্বেত্যা॑হ । ইষ॑মে॒বোর্জং॒-যঁজ॑মানে দধাতি ॥
বা॒যব॒-স্স্থেত্যা॑হ । বা॒যুর্বা অ॒ন্তরি॑ক্ষ॒-স্যাদ্ধ্য॑ক্ষাঃ ।
অ॒ন্ত॒রি॒ক্ষ॒দে॒ব॒ত্যাঃ᳚ খলু॒ বৈ প॒শবঃ॑ ॥ 3 ॥
বা॒যব॑ এ॒বৈনা॒-ন্পরি॑ দদাতি । প্র বা এ॑নানে॒তদা-ক॑রোতি । যদাহ॑ । বা॒যব॒-স্স্থেত্যু॑পা॒যবঃ॒
স্থেত্যা॑হ । যজ॑মানাযৈ॒ব প॒শূনুপ॑হ্বযতে ॥
দে॒বো বঃ॑ সবি॒তা প্রার্প॑য॒ত্বিত্যা॑হ॒ প্রসূ᳚ত্যৈ ॥ শ্রেষ্ঠ॑তমায॒ কর্ম॑ণ॒ ইত্যা॑হ ।
য॒জ্ঞো হি শ্রেষ্ঠ॑তম॒-ঙ্কর্ম॑ । তস্মা॑দে॒বমা॑হ ॥
আপ্যা॑যদ্ধ্বমঘ্নিযা দেবভা॒গমিত্যা॑হ ॥ 4 ॥
ব॒থ্সেভ্য॑শ্চ॒ বা এ॒তাঃ পু॒রা ম॑নু॒ষ্যে᳚ভ্য॒-শ্চাপ্যা॑যন্ত । দে॒বেভ্য॑ এ॒বৈনা॒ ইন্দ্রা॒যাপ্যা॑যতি ॥ ঊর্জ॑স্বতীঃ॒ পয॑স্বতী॒রিত্যা॑হ । ঊর্জ॒গ্ং ॒হি পযঃ॑ স॒ম্ভর॑ন্তি ॥ প্র॒জাব॑তী-রনমী॒বা অ॑য॒ক্ষ্মা ইত্যা॑হ॒ প্রজা᳚ত্যৈ । মাবঃ॑ স্তে॒ন ঈ॑শত॒ মা-ঽঘশগ্ং॑স॒ ইত্যা॑হ॒ গুপ্ত্যৈ᳚ ॥ রু॒দ্রস্য॑ হে॒তিঃ পরি॑ বো বৃণ॒ক্ত্বিত্যা॑হ । রু॒দ্রা দে॒বৈনা᳚-স্ত্রাযতে ॥
ধ্রু॒বা অ॒স্মি-ন্গোপ॑তৌ স্যাত ব॒হ্বীরিত্যা॑হ ।
ধ্রু॒বা এ॒বাস্মি॑-ন্ব॒হ্বীঃ ক॑রোতি ॥ 5 ॥
যজ॑মানস্য প॒শূ-ন্পা॒হীত্যা॑হ । প॒শু॒না-ঙ্গো॑পী॒থায॑ । তস্মা᳚থ্সা॒য-ম্প॒শব॒ উপ॑ স॒মাব॑র্তন্তে ॥ অন॑ধ-স্সাদযতি । গর্ভা॑ণা॒-ন্ধৃত্যা॒ অপ্র॑পাদায । তস্মা॒দ্গর্ভাঃ᳚ প্র॒জানা॒মপ্র॑পাদুকাঃ ।
উ॒পরী॑ব॒ নিদ॑ধাতি । উ॒পরী॑ব॒ হি সু॑ব॒র্গো লো॒কঃ ।
সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥ 6 ॥
(প॒শবঃ॑ - করোতি - প॒শবো॑ - দেবভা॒গমিত্যা॑হ - করোতি॒ - +নব॑ চ) (অ. 1)
অনুবাকং 2 - বর্​হিরাহরণম্
দে॒বস্য॑ ত্বা সবি॒তুঃ প্র॑স॒ব ইত্য॑শ্বপ॒র্॒শুমাদ॑ত্তে॒ প্রসূ᳚ত্যৈ ।
অ॒শ্বিনো᳚-র্বা॒হুভ্যা॒মিত্যা॑হ ।
অ॒শ্বিনৌ॒ হি দে॒বানা॑মদ্ধ্ব॒র্যূ আস্তা᳚ম্ ।
পূ॒ষ্ণো হস্তা᳚ভ্যা॒মিত্যা॑হ॒ যত্যৈ᳚ ॥ যো বা ওষ॑ধীঃ পর্ব॒শো বেদ॑ । নৈনা॒-স্স হি॑নস্তি । প্র॒জাপ॑তি॒র্বা ওষ॑ধীঃ পর্ব॒শো বে॑দ । স এ॑না॒ ন হি॑নস্তি । অ॒শ্ব॒প॒র্​শ্বা ব॒র্॒হিরচ্ছৈ॑তি ।
প্রা॒জা॒প॒ত্যো বা অশ্বঃ॑ সযোনি॒ত্বায॑ ॥ 7 ॥
ওষ॑ধীনা॒মহিগ্ং॑সাযৈ ॥
য॒জ্ঞস্য॑ ঘো॒ষদ॒সীত্যা॑হ ।
যজ॑মান এ॒ব র॒যি-ন্দ॑ধাতি । প্রত্যু॑ষ্ট॒গ্ং॒ রক্ষঃ॒ প্রত্যু॑ষ্টা॒ অরা॑তয॒ ইত্যা॑হ ।
রক্ষ॑সা॒-মপ॑হত্যৈ ॥ প্রেযম॑গাদ্ধি॒ষণা॑ ব॒র্॒হিরচ্ছেত্যা॑হ । বি॒দ্যা বৈ ধি॒ষণা᳚ । বি॒দ্যযৈ॒বৈন॒দচ্ছৈ॑তি ॥ মনু॑না কৃ॒তা স্ব॒ধযা॒ বিত॒ষ্টেত্যা॑হ । মা॒ন॒বী হি পর্​শুঃ॑ স্ব॒ধাকৃ॑তা ॥ 8 ॥
ত আব॑হন্তি ক॒বযঃ॑ পু॒রস্তা॒দিত্যা॑হ । শু॒শ্রু॒বাগ্ংসো॒ বৈ ক॒বযঃ॑ । য॒জ্ঞঃ পু॒রস্তা᳚ত্ । মু॒খ॒ত এ॒ব য॒জ্ঞমার॑ভতে । অথো॒ যদে॒তদু॒ক্ত্বা যতঃ॒ কুত॑শ্চা॒হর॑তি । ত-ত্প্রাচ্যা॑ এ॒ব দি॒শো ভ॑বতি ॥
দে॒বেভ্যো॒ জুষ্ট॑মি॒হ ব॒র্॒হিরা॒সদ॒ ইত্যা॑হ । ব॒র্॒হিষ॒-স্সমৃ॑দ্ধ্যৈ । কর্ম॒ণো-ঽন॑পরাধায ॥ দে॒বানা᳚-ম্পরিষূ॒তম॒সীত্যা॑হ ॥ 9 ॥
যদ্বা ই॒দ-ঙ্কি-ঞ্চ॑ । ত-দ্দে॒বানা᳚-ম্পরিষূ॒তম্ ।
অথো॒ যথা॒ বস্য॑সে প্রতি॒ প্রোচ্যাহে॒দ-ঙ্ক॑রিষ্যা॒মীতি॑ । এ॒বমে॒ব তদ॑দ্ধ্ব॒র্যু-র্দে॒বেভ্যঃ॑ প্রতি॒ প্রোচ্য॑ ব॒র্॒হির্দা॑তি । আ॒ত্মনো-ঽহিগ্ং॑সাযৈ ॥ যাব॑ত-স্স্ত॒ম্বা-ন্প॑রি দি॒শেত্ । যত্তেষা॑-মুচ্ছি॒গ্গ্॒ষ্যাত্ । অতি॒ ত-দ্য॒জ্ঞস্য॑ রেচযেত্ । একগ্গ্॑ স্ত॒ম্ব-ম্পরি॑দিশেত্ ।
তগ্ং সর্ব॑-ন্দাযাত্ ॥ 10 ॥
য॒জ্ঞস্যান॑তিরেকায ॥ ব॒র্॒ষবৃ॑দ্ধ-ম॒সীত্যা॑হ ।
ব॒র্॒ষ বৃ॑দ্ধা॒ বা ওষ॑ধযঃ ॥
দেব॑ বর্​হি॒রিত্যা॑হ । দে॒বেভ্য॑ এ॒বৈন॑-ত্করোতি ।
মা ত্বা॒-ঽন্বম্মা তি॒র্যগিত্যা॒হা হিগ্ং॑সাযৈ ।
পর্ব॑ তে রাদ্ধ্যাস॒মিত্যা॒-হর্ধ্যৈ᳚ ॥
আ॒চ্ছে॒ত্তা তে॒ মা রি॑ষ॒মিত্যা॑হ । নাস্যা॒ত্মনো॑ মীযতে ।
য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ 11 ॥
দেব॑বর্​হি-শ্শ॒তব॑ল্​শং॒-বিঁরো॒হেত্যা॑হ । প্র॒জা বৈ ব॒র্॒হিঃ । প্র॒জানা᳚-ম্প্র॒জন॑নায ॥ স॒হস্র॑বল্​শা॒ বি ব॒যগ্ং রু॑হে॒মেত্যা॑হ । আ॒শিষ॑মে॒বৈতামাশা᳚স্তে ॥ পৃ॒থি॒ব্যা-স্স॒পৃঞ্চঃ॑ পা॒হীত্যা॑হ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ॥
অযু॑ঙ্গাযুঙ্গা-ন্মু॒ষ্টীন্ ঁলু॑নোতি । মি॒থু॒ন॒ত্বায॒ প্রজা᳚ত্যৈ ॥ সু॒স॒ভৃন্তা᳚ ত্বা॒ সম্ভ॑রা॒মীত্যা॑হ । ব্রহ্ম॑ণৈ॒বৈন॒থ্- সম্ভ॑রতি ॥ 12 ॥
অদি॑ত্যৈ॒ রাস্না॒-ঽসীত্যা॑হ । ই॒যং-বাঁ অদি॑তিঃ ।
অ॒স্যা এ॒বৈন॒-দ্রাস্না᳚-ঙ্করোতি ॥ ই॒ন্দ্রা॒ণ্যৈ স॒নংহ॑ন॒মিত্যা॑হ । ই॒ন্দ্রা॒ণী বা অগ্রে॑ দে॒বতা॑না॒গ্ং॒ সম॑নহ্যত । সা ঽঽর্ধ্নো᳚ত্ ।
ঋদ্ধ্যৈ॒ সন্ন॑হ্যতি । প্র॒জা বৈ ব॒র্॒হিঃ ।
প্র॒জানা॒মপ॑রাবাপায ।
তস্মা॒-থ্স্নাব॑সন্ততাঃ প্র॒জা জা॑যন্তে ॥ 13 ॥
পূ॒ষা তে᳚ গ্র॒ন্থি-ঙ্গ্র॑থ্না॒ত্বিত্যা॑হ ।
পুষ্টি॑মে॒ব যজ॑মানে দধাতি ॥ স তে॒ মা-ঽঽ স্থা॒দিত্যা॒হাহিগ্ং॑সাযৈ ॥ প॒শ্চা-ত্প্রাঞ্চ॒মুপ॑গূহতি ।
প॒শ্চা-দ্বৈ প্রা॒চীন॒গ্ং॒ রেতো॑ ধীযতে ।
প॒শ্চাদে॒বাস্মৈ᳚ প্রা॒চীন॒গ্ং॒ রেতো॑ দধাতি ॥
ইন্দ্র॑স্য ত্বা বা॒হুভ্যা॒-মুদ্য॑চ্ছ॒ ইত্যা॑হ । ই॒ন্দ্রি॒যমে॒ব যজ॑মানে দধাতি ॥
বৃহ॒স্পতে᳚র্মূ॒র্ধ্না হ॑রা॒মীত্যা॑হ ।
ব্রহ্ম॒ বৈ দে॒বানা॒-ম্বৃহ॒স্পতিঃ॑ ॥ 14 ॥
ব্রহ্ম॑ণৈ॒বৈন॑দ্ধরতি ॥ উ॒র্ব॑ন্তরি॑ক্ষ॒-মন্বি॒হীত্যা॑হ॒ গত্যৈ᳚ ॥ দে॒ব॒গ॒ম্মম॒সীত্যা॑হ । দে॒বানে॒বৈন॑দ্গমযতি ॥ অন॑ধ-স্সাদযতি ।
গর্ভা॑ণা॒-ন্ধৃত্যা॒ অপ্র॑পাদায । তস্মা॒-দ্গর্ভাঃ᳚ প্র॒জানা॒মপ্র॑পাদুকাঃ । উ॒পরী॑ব॒ নিদ॑ধাতি । উ॒পরী॑ব॒ হি সু॑ব॒র্গো লো॒কঃ ।
সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥ 15 ॥
(স॒যো॒নি॒ত্বায॑ - স্ব॒ধাকৃ॑তা॒ - ঽসীত্যা॑হ - দাযা॒-দ্- বেদ॑ - ভরতি - জাযন্তে॒ - বৃহ॒স্পতিঃ॒ - সম॑ষ্ট্যৈ) (অ. 2)
অনুবাকং 3 - দোহনম্
পূ॒র্বে॒দ্যুরি॒দ্ধ্মা ব॒র্॒হিঃ ক॑রোতি । য॒জ্ঞমে॒বারভ্য॑ গৃহী॒ত্বোপ॑বসতি ॥ প্র॒জাপ॑তি-র্য॒জ্ঞম॑সৃজত । তস্যো॒খে অ॑স্রগ্ংসেতাম্ । য॒জ্ঞো বৈ প্র॒জাপ॑তিঃ ।
য-থ্সা᳚ন্নায্যো॒খে ভব॑তঃ ।
য॒জ্ঞস্যৈ॒ব তদু॒খে উপ॑দধা॒ত্য-প্র॑স্রগ্ংসায ॥
শুন্ধ॑দ্ধ্ব॒-ন্দৈব্যা॑য॒ কর্ম॑ণে দেবয॒জ্যাযা॒ ইত্যা॑হ । দে॒ব॒য॒জ্যাযা॑ এ॒বৈনা॑নি শুন্ধতি ॥ মা॒ত॒রিশ্ব॑নো ঘ॒র্মো॑-ঽসীত্যা॑হ ॥ 16 ॥
অ॒ন্তরি॑ক্ষং॒-বৈঁ মা॑ত॒রিশ্ব॑নো ঘ॒র্মঃ ।
এ॒ষাং-লোঁ॒কানাং॒-বিঁধৃ॑ত্যৈ ॥
দ্যৌর॑সি পৃথি॒ব্য॑সীত্যা॑হ । দি॒বশ্চ॒ হ্যে॑ষা পৃ॑থি॒ব্যাশ্চ॒ সম্ভৃ॑তা । যদু॒খা ।
তস্মা॑দে॒বমা॑হ ॥ বি॒শ্বধা॑যা অসি পর॒মেণ॒ ধাম্নেত্যা॑হ । বৃষ্টি॒র্বৈ বি॒শ্বধা॑যাঃ । বৃষ্টি॑মে॒বাব॑রুন্ধে । দৃগ্ংহ॑স্ব॒ মা হ্বা॒রিত্যা॑হ॒ ধৃত্যৈ᳚ ॥ 17 ॥
বসূ॑না-ম্প॒বিত্র॑ম॒সীত্যা॑হ । প্রা॒ণা বৈ বস॑বঃ ।
তেষাং॒-বাঁ এ॒ত-দ্ভা॑গ॒ধেয᳚ম্ । য-ত্প॒বিত্র᳚ম্ । তেভ্য॑ এ॒বৈন॑-ত্করোতি ॥ শ॒তধা॑রগ্ং স॒হস্র॑ধার॒মিত্যা॑হ । প্রা॒ণেষ্বে॒বাযু॑-র্দধাতি সর্ব॒ত্বায॑ ॥ ত্রি॒বৃ-ত্প॑লাশশা॒খাযা᳚-ন্দর্ভ॒ময॑-ম্ভবতি । ত্রি॒বৃদ্বৈ প্রা॒ণঃ । ত্রি॒বৃত॑মে॒ব প্রা॒ণ-ম্ম॑দ্ধ্য॒তো যজ॑মানে দধাতি ॥ 18 ॥
সৌ॒ম্যঃ প॒র্ণ-স্স॑যোনি॒ত্বায॑ । সা॒ক্ষা-ত্প॒বিত্র॑-ন্দ॒র্ভাঃ । প্রাখ্সা॒যমধি॒ নিদ॑ধাতি । ত-ত্প্রা॑ণাপা॒নযো॑ রূ॒পম্ । তি॒র্যক্প্রা॒তঃ । ত-দ্দর্​শ॑স্য রূ॒পম্ । দা॒র্​শ্যগ্গ্​ হ্যে॑তদহঃ॑ । অন্নং॒-বৈঁ চ॒ন্দ্রমাঃ᳚ ।
অন্ন॑-ম্প্রা॒ণাঃ । উ॒ভয॑মে॒বোপৈ॒ত্যজা॑মিত্বায ॥ 19 ॥
তস্মা॑দ॒যগ্ং স॒র্বতঃ॑ পবতে ॥ হু॒ত-স্স্তো॒কো হু॒তো দ্র॒ফ্স ইত্যা॑হ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ । হ॒বিষো-ঽস্ক॑ন্দায ।
ন হি হু॒তগ্গ্​ স্বাহা॑কৃত॒গ্গ্॒ স্কন্দ॑তি ।
দি॒বি নাকো॒ নামা॒গ্নিঃ । তস্য॑ বি॒প্রুষো॑ ভাগ॒ধেয᳚ম্ ।
অ॒গ্নযে॑ বৃহ॒তে নাকা॒যেত্যা॑হ ।
নাক॑মে॒বাগ্নি-ম্ভা॑গ॒ধেযে॑ন॒ সম॑র্ধযতি ।
স্বাহা॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বীভ্যা॒মিত্যা॑হ ।
দ্যাবা॑পৃথি॒ব্যোরে॒বৈন॒ত্-প্রতি॑ষ্ঠাপযতি ॥ 20 ॥
প॒বিত্র॑ব॒ত্যান॑যতি । অ॒পা-ঞ্চৈ॒বৌষ॑ধীনা-ঞ্চ॒ রস॒গ্ং॒ সগ্ংসৃ॑জতি । অথো॒ ওষ॑ধীষ্বে॒ব প॒শূ-ন্প্রতি॑ষ্ঠাপযতি ॥ অ॒ন্বা॒রভ্য॒ বাচং॑-যঁচ্ছতি ।
য॒জ্ঞস্য॒ ধৃত্যৈ᳚ । ধা॒রয॑ন্নাস্তে । ধা॒রয॑ন্ত ইব॒ হি দু॒হন্তি॑ । কাম॑ধুক্ষ॒ ইত্যা॒হাতৃ॒তীয॑স্যৈ । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ । ই॒মানে॒ব লো॒কান্. যজ॑মানো দুহে ॥ 21 ॥
অ॒মূমিতি॒ নাম॑ গৃহ্ণাতি । ভ॒দ্রমে॒বাসা॒-ঙ্কর্মা॒বিষ্ক॑রোতি ॥ সা বি॒শ্বাযু॒-স্সা বি॒শ্বব্য॑চা॒-স্সা বি॒শ্বক॒র্মেত্যা॑হ । ই॒যং-বৈঁ বি॒শ্বাযুঃ॑ ।
অ॒ন্তরি॑ক্ষং-বিঁ॒শ্বব্য॑চাঃ । অ॒সৌ বি॒শ্বক॑র্মা ।
ই॒মানে॒বৈতাভি॑র্লো॒কান্. য॑থাপূ॒র্ব-ন্দু॑হে ।
অথো॒ যথা᳚ প্রদা॒ত্রে পুণ্য॑মা॒শাস্তে᳚ । এ॒বমে॒বৈনা॑ এ॒তদুপ॑স্তৌতি । তস্মা॒ত্-প্রাদা॒দিত্যু॒ন্নীয॒ বন্দ॑মানা উপস্তু॒বন্তঃ॑ প॒শূ-ন্দু॑হন্তি ॥ 22 ॥
ব॒হু দু॒গ্ধীন্দ্রা॑য দে॒বেভ্যো॑ হ॒বিরিতি॒ বাচং॒-বিঁসৃ॑জতে । য॒থা॒ দে॒ব॒তমে॒ব প্রসৌ॑তি ।
দৈব্য॑স্য চ মানু॒ষস্য॑ চ॒ ব্যাবৃ॑ত্ত্যৈ ।
ত্রিরা॑হ । ত্রিষ॑ত্যা॒ হি দে॒বাঃ । অবা॑চং-যঁ॒মো-ঽন॑ন্বা-র॒ভ্যোত্ত॑রাঃ । অপ॑রিমিতমে॒বাব॑রুন্ধে ॥
ন দা॑রুপা॒ত্রেণ॑ দুহ্যাত্ । অ॒গ্নি॒বদ্বৈ দা॑রুপা॒ত্রম্ ।
য-দ্দা॑রুপা॒ত্রেণ॑ দু॒হ্যাত্ ॥ 23 ॥
যা॒তযা᳚ম্না হ॒বিষা॑ যজেত । অথো॒ খল্বা॑হুঃ ।
পু॒রো॒ডাশ॑মুখানি॒ বৈ হ॒বীগ্ংষি॑ । নেত ই॑তঃ পুরো॒ডাশগ্ং॑ হ॒বিষো॒ যামো॒-ঽস্তীতি॑ ।
কাম॑মে॒ব দা॑রুপা॒ত্রেণ॑ দুহ্যাত্ ॥ শূ॒দ্র এ॒ব ন দু॑হ্যাত্ । অস॑তো॒ বা এ॒ষ সম্ভূ॑তঃ । যচ্ছূ॒দ্রঃ । অহ॑বিরে॒ব তদিত্যা॑হুঃ । যচ্ছূ॒দ্রো দোগ্ধীতি॑ ॥ 24 ॥
অ॒গ্নি॒হো॒ত্রমে॒বন দু॑হ্যাচ্ছূ॒দ্রঃ । তদ্ধি নোত্-পু॒নন্তি॑ । য॒দা খলু॒ বৈ প॒বিত্র॑ম॒ত্যেতি॑ । অথ॒ তদ্ধ॒বিরিতি॑ ॥
সম্পৃ॑চ্যদ্ধ্ব-মৃতাবরী॒রিত্যা॑হ । অ॒পা-ঞ্চৈ॒বৌষ॑ধীনা-ঞ্চ॒ রস॒গ্ং॒ সগ্ংসৃ॑জতি ।
তস্মা॑দ॒পা-ঞ্চৌষ॑ধীনা-ঞ্চ॒ রস॒মুপ॑ জীবামঃ ।
ম॒ন্দ্রা ধন॑স্য সা॒তয॒ ইত্যা॑হ । পুষ্টি॑মে॒ব যজ॑মানে দধাতি ॥ সোমে॑ন॒ ত্বা-ঽঽত॑ন॒চ্মীন্দ্রা॑য॒ দধীত্যা॑হ ॥ 25 ॥
সোম॑মে॒বৈন॑-ত্করোতি । যো বৈ সোম॑-ম্ভক্ষযি॒ত্বা ।
সং॒​বঁ॒থ্স॒রগ্ং সোম॒-ন্ন পিব॑তি । পু॒ন॒র্ভক্ষ্যো᳚-ঽস্য সোমপী॒থো ভ॑বতি ॥
সোমঃ॒ খলু॒ বৈ সা᳚নাং॒য্যম্ । য এ॒বং-বিঁ॒দ্বান্-থ্সা᳚নাং॒য্য-ম্পিব॑তি । অ॒পু॒ন॒র্ভক্ষ্যো᳚-ঽস্য সোমপী॒থো ভ॑বতি । ন মৃ॒ন্মযে॒নাপি॑দদ্ধ্যাত্ ।
য-ন্মৃ॒ন্মযে॑নাপিদ॒দ্ধ্যাত্ ।
পি॒তৃ॒দে॒ব॒ত্যগ্গ্॑ স্যাত্ ॥ 26 ॥
অ॒য॒স্পা॒ত্রেণ॑ বা দারুপা॒ত্রেণ॒ বা-ঽপি॑দধাতি ।
তদ্ধি সদে॑বম্ ॥ উ॒দ॒ন্বদ্- ভ॑বতি । আপো॒ বৈ র॑ক্ষো॒ঘ্নীঃ । রক্ষ॑সা॒-মপ॑হত্যৈ ॥
অদ॑স্তমসি॒ বিষ্ণ॑বে॒ ত্বেত্যা॑হ । য॒জ্ঞো বৈ বিষ্ণুঃ॑ ।
য॒জ্ঞাযৈ॒বৈন॒দদ॑স্ত-ঙ্করোতি । বিষ্ণো॑ হ॒ব্যগ্ং র॑ক্ষ॒স্বেত্যা॑হ॒ গুপ্ত্যৈ᳚ ॥ অন॑ধ-স্সাদযতি । গর্ভা॑ণা॒-ন্ধৃত্যা॒ অপ্র॑পাদায ।
তস্মা॒-দ্গর্ভাঃ᳚ প্র॒জানা॒ম প্র॑পাদুকাঃ । উ॒পরী॑ব॒ নিদ॑ধাতি । উ॒পরী॑ব॒ হি সু॑ব॒র্গো লো॒কঃ । সু॒ব॒র্গস্য॑ লো॒কস্য॒ সম॑ষ্ট্যৈ ॥ 27 ॥
(অ॒সীত্যা॑হ॒ - ধৃত্যৈ॒ - যজ॑মানে দধা॒ - ত্যজা॑মিত্বায - স্থাপযতি - দুহে - দুহন্তি - দু॒হ্যা-দ্- দোগ্ধীতি॒ - দধীত্যা॑হ - স্যাথ্ - সাদযতি॒ পঞ্চ॑ চ) (অ. 3)
অনুবাকং 4 - হবির্নির্বাপঃ
কর্ম॑ণে বা-ন্দে॒বেভ্যঃ॑ শকেয॒মিত্যা॑হ॒ শক্ত্যৈ᳚ ।
য॒জ্ঞস্য॒ বৈ সন্ত॑তি॒মনু॑ প্র॒জাঃ প॒শবো॒ যজ॑মানস্য॒ সন্তা॑যন্তে । য॒জ্ঞস্য॒ বিচ্ছি॑ত্তি॒মনু॑ প্র॒জাঃ প॒শবো॒ যজ॑মানস্য॒ বিচ্ছি॑দ্যন্তে ।
য॒জ্ঞস্য॒ সন্ত॑তিরসি য॒জ্ঞস্য॑ ত্বা॒ সন্ত॑ত্যৈ স্তৃণামি॒ সন্ত॑ত্যৈ ত্বা য॒জ্ঞস্যেত্যাহ॑ব॒নীযা॒-থ্সন্ত॑নোতি । যজ॑মানস্য প্র॒জাযৈ॑ পশূ॒নাগ্ং সন্ত॑ত্যৈ ॥ অ॒পঃ প্রণ॑যতি । শ্র॒দ্ধা বা আপঃ॑ । শ্র॒দ্ধামে॒বারভ্য॑ প্র॒ণীয॒ প্রচ॑রতি । অ॒পঃ প্রণ॑যতি । য॒জ্ঞো বা আপঃ॑ ॥ 28 ॥
য॒জ্ঞমে॒বারভ্য॑ প্র॒ণীয॒ প্রচ॑রতি । অ॒পঃ প্রণ॑যতি । বজ্রো॒ বা আপঃ॑ । বজ্র॑মে॒ব ভ্রাতৃ॑ব্যেভ্যঃ প্র॒হৃত্য॑ প্র॒ণীয॒ প্রচ॑রতি । অ॒পঃ প্রণ॑যতি ।
আপো॒ বৈ র॑ক্ষো॒ঘ্নীঃ । রক্ষ॑সা॒-মপ॑হত্যৈ । অ॒পঃ প্রণ॑যতি । আপো॒ বৈ দে॒বানা᳚-ম্প্রি॒য-ন্ধাম॑ ।
দে॒বানা॑মে॒ব প্রি॒য-ন্ধাম॑ প্র॒ণীয॒ প্রচ॑রতি ॥ 29 ॥
অ॒পঃ প্রণ॑যতি । আপো॒ বৈ সর্বা॑ দে॒বতাঃ᳚ ।
দে॒বতা॑ এ॒বারভ্য॑ প্র॒ণীয॒ প্রচ॑রতি ॥ বেষা॑য॒ ত্বেত্যা॑হ । বেষা॑য॒ হ্যে॑নদাদ॒ত্তে ॥ প্রত্যু॑ষ্ট॒গ্ং॒ রক্ষঃ॒ প্রত্যু॑ষ্টা॒ অরা॑তয॒ ইত্যা॑হ ।
রক্ষ॑সা॒-মপ॑হত্যৈ ॥ ধূর॒সীত্যা॑হ । এ॒ষ বৈ ধুর্যো॒-ঽগ্নিঃ । তং-যঁদনু॑পস্পৃশ্যাতী॒যাত্ ॥ 30 ॥
অ॒দ্ধ্ব॒র্যু-ঞ্চ॒ যজ॑মান-ঞ্চ॒ প্রদ॑হেত্ । উ॒প॒স্পৃশ্যাত্যে॑তি । অ॒দ্ধ্ব॒র্যোশ্চ॒ যজ॑মানস্য॒ চাপ্র॑দাহায ॥ ধূর্ব॒ তং​যোঁ᳚-ঽস্মা-ন্ধূর্ব॑তি॒ ত-ন্ধূ᳚র্ব॒ যং-বঁ॒য-ন্ধূর্বা॑ম॒ ইত্যা॑হ ।
দ্বৌ বাব পুরু॑ষৌ । য-ঞ্চৈ॒ব ধূর্ব॑তি । যশ্চৈ॑ন॒-ন্ধূর্ব॑তি । তাবু॒ভৌ শু॒চা-ঽর্প॑যতি ॥ ত্ব-ন্দে॒বানা॑মসি॒ সস্নি॑তম॒-ম্পপ্রি॑তম॒-ঞ্জুষ্ট॑তমং॒-বঁহ্নি॑তম-ন্দেব॒হূত॑ম॒মিত্যা॑হ । য॒থা॒ য॒জুরে॒বৈ তত্ ॥ 31 ॥
অহ্রু॑তমসি হবি॒র্ধান॒-মিত্যা॒হানা᳚র্ত্যৈ ।
দৃগ্ংহ॑স্ব॒ মা হ্বা॒রিত্যা॑হ॒ ধৃত্যৈ᳚ ॥
মি॒ত্রস্য॑ ত্বা॒ চক্ষু॑ষা॒ প্রেক্ষ॒ ইত্যা॑হ মিত্র॒ত্বায॑ ।
মা ভের্মা সং​বিঁ॑ক্থা॒ মা ত্বা॑ হিগ্ংসিষ॒-মিত্যা॒হাহিগ্ং॑সাযৈ । যদ্বৈ কি-ঞ্চ॒ বাতো॒ নাভি॒বাতি॑ ।
ত-থ্সর্বং॑-বঁরুণদেব॒ত্য᳚ম্ ॥ উ॒রু বাতা॒যেত্যা॑হ । অবা॑রুণমে॒বৈন॑-ত্করোতি ॥ দে॒বস্য॑ ত্বা সবি॒তুঃ
প্র॑স॒ব ইত্যা॑হ॒ প্রসূ᳚ত্যৈ ।
অ॒শ্বিনো᳚-র্বা॒হুভ্যা॒মিত্যা॑হ ॥ 32 ॥
অ॒শ্বিনৌ॒ হি দে॒বানা॑মদ্ধ্ব॒র্যূ আস্তা᳚ম্ ।
পূ॒ষ্ণো হস্তা᳚ভ্যা॒মিত্যা॑হ॒ যত্যৈ᳚ । অ॒গ্নযে॒ জুষ্ট॒-ন্নির্ব॑পা॒মীত্যা॑হ । অ॒গ্নয॑ এ॒বৈনা॒ঞ্জুষ্টং॒
নির্ব॑পতি । ত্রির্যজু॑ষা । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ ।
এ॒ষাং-লোঁ॒কানা॒মাপ্ত্যৈ᳚ । তূ॒ষ্ণী-ঞ্চ॑তু॒র্থম্ ।
অপ॑রিমিতমে॒বাব॑রুন্ধে । স এ॒বমে॒বানু॑পূ॒র্বগ্ং হ॒বীগ্ংষি॒ নির্ব॑পতি ॥ 33 ॥
ই॒দ-ন্দে॒বানা॑মি॒দমু॑ ন-স্স॒হেত্যা॑হ॒ ব্যাবৃ॑ত্ত্যৈ ॥
স্ফা॒ত্যৈ ত্বা॒ নারা᳚ত্যা॒ ইত্যা॑হ॒ গুপ্ত্যৈ᳚ । তম॑সীব॒ বা এ॒ষো᳚-ঽন্তশ্চ॑রতি । যঃ প॑রী॒ণহি॑ ॥ সুব॑র॒ভি বিখ্যে॑ষং-বৈঁশ্বান॒র-ঞ্জ্যোতি॒রিত্যা॑হ ।
সুব॑রে॒বাভি বি প॑শ্যতি বৈশ্বান॒র-ঞ্জ্যোতিঃ॑ ।
দ্যাবা॑পৃথি॒বী হ॒বিষি॑ গৃহী॒ত উদ॑বেপেতাম্ ॥
দৃগ্ংহ॑ন্তা॒-ন্দুর্যা॒ দ্যাবা॑পৃথি॒ব্যোরিত্যা॑হ ।
গৃ॒হাণা॒-ন্দ্যাবা॑পৃথি॒ব্যো-র্ধৃত্যৈ᳚ ॥
উ॒র্ব॑ন্তরি॑ক্ষ॒-মন্বি॒হীত্যা॑হ॒ গত্যৈ᳚ ॥
অদি॑ত্যাস্ত্বো॒পস্থে॑ সাদযা॒মীত্যা॑হ । ই॒যং-বাঁ অদি॑তিঃ । অ॒স্যা এ॒বৈন॑দু॒পস্থে॑ সাদযতি ॥
অগ্নে॑ হ॒ব্যগ্ং র॑ক্ষ॒স্বেত্যা॑হ॒ গুপ্ত্যৈ᳚ ॥ 34 ॥
(য॒জ্ঞো বা আপো॒ - ধাম॑ প্র॒ণীয॒ প্রচ॑র - ত্যতী॒যা - দে॒ত-দ্- বা॒হুভ্যা॒মিত্যা॑হ - হ॒বিগ্ংষি॒ নির্ব॑পতি॒ - গত্যৈ॑ চ॒ত্বারি॑ চ) (অ. 4)
অনুবাকং 5 - ব্রীহ্যবঘাতঃ
ইন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রম॑হন্ন্ । সো॑-ঽপঃ । অ॒ভ্য॑ম্রিযত ।
তাসাং॒-যঁন্মেদ্ধ্যং॑-যঁ॒জ্ঞিয॒গ্ং॒ সদে॑ব॒মাসী᳚ত্ । তদপোদ॑ক্রামত্ । তে দ॒র্ভা অ॑ভবন্ন্ । য-দ্দ॒র্ভৈর॒প উ॑ত্পু॒নাতি॑ । যা এ॒ব মেদ্ধ্যা॑ য॒জ্ঞিযা॒-স্সদে॑বা॒ আপঃ॑ । তাভি॑রে॒বৈনা॒ উত্পু॑নাতি । দ্বাভ্যা॒মুত্পু॑নাতি ॥ 35 ॥
দ্বি॒পা-দ্যজ॑মানঃ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ॥ দে॒বো বঃ॑ সবি॒তোত্-পু॑না॒ত্বিত্যা॑হ । স॒বি॒তৃপ্র॑সূত এ॒বৈনা॒ উত্পু॑নাতি । অচ্ছি॑দ্রেণ প॒বিত্রে॒ণেত্যা॑হ । অ॒সৌ বা আ॑দি॒ত্যো-ঽচ্ছি॑দ্র-ম্প॒বিত্র᳚ম্ । তেনৈ॒বৈনা॒ উত্পু॑নাতি । বসো॒-স্সূর্য॑স্য র॒শ্মিভি॒রিত্যা॑হ । প্রা॒ণা বা আপঃ॑ । প্রা॒ণা বস॑বঃ । প্রা॒ণা র॒শ্মযঃ॑ ॥ 36 ॥
প্রা॒ণৈরে॒ব প্রা॒ণান্-থ্সম্পৃ॑ণক্তি । সা॒বি॒ত্রি॒যর্চা ।
স॒বি॒তৃপ্র॑সূত-ম্মে॒ কর্মা॑স॒দিতি॑ ।
স॒বি॒তৃপ্র॑সূতমে॒বাস্য॒ কর্ম॑ ভবতি ।
প॒চ্ছো গা॑যত্রি॒যা ত্রি॑ষ্ষমৃদ্ধ॒ত্বায॑ ॥
আপো॑ দেবীরগ্রেপুবো অগ্রেগুব॒ ইত্যা॑হ ।
রূ॒প-মে॒বাসা॑মে॒ত-ন্ম॑হি॒মানং॒-ব্যাঁচ॑ষ্টে ।
অগ্র॑ ই॒মং-যঁ॒জ্ঞ-ন্ন॑য॒তাগ্রে॑
য॒জ্ঞপ॑তি॒মিত্যা॑হ । অগ্রে॑ এ॒ব য॒জ্ঞ-ন্ন॑যন্তি ।
অগ্রে॑ য॒জ্ঞপ॑তিম্ ॥ 37 ॥
যু॒ষ্মানিন্দ্রো॑ ঽবৃণীত বৃত্র॒তূযে॑ যূ॒যমিন্দ্র॑মবৃণীদ্ধ্বং-বৃঁত্র॒তূর্য॒ ইত্যা॑হ ।
বৃ॒ত্রগ্ং হ॑ হনি॒ষ্যন্নিন্দ্র॒ আপো॑ বব্রে ।
আপো॒ হেন্দ্রং॑-বঁব্রিরে । স॒জ্ঞাং-মে॒বাসা॑মে॒ত-থ্সামা॑নং॒-ব্যাঁচ॑ষ্টে ॥ প্রোক্ষি॑তা॒-স্স্থেত্যা॑হ । তেনাপঃ॒ প্রোক্ষি॑তাঃ ॥ অ॒গ্নযে॑ বো॒ জুষ্ট॒-ম্প্রোক্ষা᳚-ম্য॒গ্নীষোমা᳚ভ্যা॒-মিত্যা॑হ ।
য॒থা॒ দে॒ব॒তমে॒বৈনা॒-ন্প্রোক্ষ॑তি । ত্রিঃ প্রোক্ষ॑তি । ত্র্যা॑বৃ॒দ্ধি য॒জ্ঞঃ ॥ 38 ॥
অথো॒ রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ । শুন্ধ॑দ্ধ্বং॒
দৈব্যা॑য॒ কর্ম॑ণে দেবয॒জ্যাযা॒ ইত্যা॑হ ।
দে॒ব॒য॒জ্যাযা॑ এ॒বৈনা॑নি শুন্ধতি । ত্রিঃ প্রোক্ষ॑তি । ত্র্যা॑বৃ॒দ্ধি য॒জ্ঞঃ । অথো॑ মেদ্ধ্য॒ত্বায॑ । অব॑ধূত॒গ্ং॒ রক্ষো-ঽব॑ধূতা॒ অরা॑তয॒ ইত্যা॑হ ।
রক্ষ॑সা॒-মপ॑হত্যৈ । অদি॑ত্যা॒স্ত্বগ॒সীত্যা॑হ । ই॒যং-বাঁ অদি॑তিঃ ॥ 39 ॥
অ॒স্যা এ॒বৈন॒-ত্ত্বচ॑-ঙ্করোতি । প্রতি॑ ত্বা পৃথি॒বী বে॒ত্ত্বিত্যা॑হ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ॥ পু॒রস্তা᳚-ত্প্রতী॒চীন॑গ্রীব॒-মুত্ত॑রলো॒মোপ॑স্তৃণাতি মেদ্ধ্য॒ত্বায॑ ।
তস্মা᳚-ত্পু॒রস্তা᳚-ত্প্র॒ত্যঞ্চঃ॑ প॒শবো॒ মেধ॒মুপ॑তিষ্ঠন্তে । তস্মা᳚-ত্প্র॒জা মৃ॒গ-ঙ্গ্রাহু॑কাঃ । য॒জ্ঞো দে॒বেভ্যো॒ নিলা॑যত ।
কৃষ্ণো॑ রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বা । য-ত্কৃ॑ষ্ণাজি॒নে হ॒বির॑দ্ধ্যব॒হন্তি॑ । য॒জ্ঞাদে॒ব-ত-দ্য॒জ্ঞ-ম্প্রযু॑ঙ্ক্তে । হ॒বিষো-ঽস্ক॑ন্দায ॥ 40 ॥
অ॒ধি॒ষব॑ণমসি বানস্প॒ত্যমিত্যা॑হ । অ॒ধি॒ষব॑ণ-মে॒বৈন॑-ত্করোতি । প্রতি॒ ত্বা-ঽদি॑ত্যা॒স্ত্বগ্বে॒ত্ত্বিত্যা॑হ সয॒ত্বায॑ ॥
অ॒গ্নেস্ত॒নূ-র॒সীত্যা॑হ । অ॒গ্নের্বা এ॒ষা ত॒নূঃ ।
যদোষ॑ধযঃ । বা॒চো বি॒সর্জ॑ন॒মিত্যা॑হ ।
য॒দা হি প্র॒জা ওষ॑ধীনা-ম॒শ্নন্তি॑ । অথ॒ বাচং॒-বিঁসৃ॑জন্তে । দে॒ববী॑তযে ত্বা গৃহ্ণা॒মীত্যা॑হ ॥ 41 ॥
দে॒বতা॑ভিরে॒বৈন॒-থ্সম॑র্ধযতি ॥
অদ্রি॑রসি বানস্প॒ত্য ইত্যা॑হ । গ্রাবা॑ণ-মে॒বৈন॑-ত্করোতি ।
স ই॒দ-ন্দে॒বেভ্যো॑ হ॒ব্যগ্ং সু॒শমি॑ শমি॒ষ্বেত্যা॑হ॒ শান্ত্যৈ᳚ ॥ হবি॑ষ্কৃ॒দেহীত্যা॑হ ।
য এ॒ব দে॒বানাগ্ং॑ হবি॒ষ্কৃতঃ॑ । তান্. হ্ব॑যতি ।
ত্রির্​হ্ব॑যতি । ত্রিষ॑ত্যা॒ হি দে॒বাঃ ॥ ইষ॒মা ব॒দোর্জ॒মা ব॒দেত্যা॑হ ॥ 42 ॥
ইষ॑মে॒বোর্জং॒-যঁজ॑মানে দধাতি ।
দ্যু॒মদ্ব॑দত ব॒যগ্ং স॑ঘা॒ন্ত-ঞ্জে॒ষ্মেত্যা॑হ॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাভিভূত্যৈ ॥ মনো᳚-শ্শ্র॒দ্ধাদে॑বস্য॒ যজ॑মানস্যাসুর॒ঘ্নী বাক্ । য॒জ্ঞা॒যু॒ধেষু॒ প্রবি॑ষ্টা-ঽঽসীত্ । তে-ঽসু॑রা॒ যাব॑ন্তো যজ্ঞাযু॒ধানা॑মু॒দ্বদ॑তা-মু॒পাশৃ॑ণ্বন্ন্ ।
তে পরা॑-ঽভবন্ন্ । তস্মা॒-থ্স্বানা॒-ম্মদ্ধ্যে॑-ঽব॒সায॑ যজেত । যাব॑ন্তো-ঽস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যা যজ্ঞাযু॒ধানা॑-মু॒দ্বদ॑তা-মুপশৃ॒ণ্বন্তি॑ । তে পরা॑ ভবন্তি ।
উ॒চ্চৈ-স্স॒মাহ॑ন্ত॒বা আ॑হ॒ বিজি॑ত্যৈ ॥ 43 ॥
বৃ॒ঙ্ক্ত এ॑ষামিন্দ্রি॒যং-বীঁ॒র্য᳚ম্ । শ্রেষ্ঠ॑ এষা-ম্ভবতি ॥ ব॒র্॒ষ বৃ॑দ্ধমসি॒ প্রতি॑ ত্বা ব॒র্॒ষবৃ॑দ্ধং-বেঁ॒ত্ত্বিত্যা॑হ ।
ব॒র্॒ষবৃ॑দ্ধা॒ বা ওষ॑ধযঃ ।
ব॒র্॒ষবৃ॑দ্ধা ই॒ষীকা॒-স্সমৃ॑দ্ধ্যৈ ।
য॒জ্ঞগ্ং রক্ষা॒গ্॒স্যনু॒ প্রাবি॑শন্ন্ ।
তান্য॒স্না প॒শুভ্যো॑ নি॒রবা॑দযন্ত ।
তুষৈ॒রোষ॑ধীভ্যঃ ॥ পরা॑পূত॒গ্ং॒ রক্ষঃ॒ পরা॑পূতা॒ অরা॑তয॒ ইত্যা॑হ ।
রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ ॥ 44 ॥
রক্ষ॑সা-ম্ভা॒গো॑-ঽসীত্যা॑হ । তুষৈ॑রে॒ব রক্ষাগ্ং॑সি নি॒রব॑দযতে । অ॒প উপ॑স্পৃশতি মেদ্ধ্য॒ত্বায॑ । বা॒যুর্বো॒ বি বি॑ন॒ক্ত্বিত্যা॑হ । প॒বিত্রং॒-বৈঁ বা॒যুঃ । পু॒নাত্যে॒বৈনান্॑ । অ॒ন্তরি॑ক্ষাদিব॒ বা এ॒তে প্রস্ক॑ন্দন্তি । যে শূর্পা᳚ত্ । দে॒বো বঃ॑ সবি॒তা হির॑ণ্যপাণিঃ॒ প্রতি॑গৃহ্ণা॒ত্বিত্যা॑হ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ।
হ॒বিষো-ঽস্ক॑ন্দায । ত্রিষ্ফ॒লীক॑র্ত॒বা আ॑হ । ত্র্যা॑বৃ॒দ্ধি য॒জ্ঞঃ । অথো॑ মেদ্ধ্য॒ত্বায॑ ॥ 45 ॥
(দ্বাভ্যা॒মু-ত্পু॑নাতি - র॒শ্মযো॑ - নয॒ন্ত্যগ্রে॑ য॒জ্ঞপ॑তিং - ঁয॒জ্ঞো - ঽদি॑তি॒ - রস্ক॑ন্দায - গৃহ্ণা॒মীত্যা॑হ - ব॒দেত্যা॑হ॒ - বিজি॑ত্যা॒ - অপ॑হত্যা॒ - অস্ক॑ন্দায॒ ত্রীণি॑ চ) (অ. 5)
অনুবাকং 6 - তণ্ডুলপেষণম্
অব॑ধূত॒গ্ং॒ রক্ষো-ঽব॑ধূতা॒ অরা॑তয॒ ইত্যা॑হ । রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ । অদি॑ত্যা॒স্ত্বগ॒সীত্যা॑হ । ই॒যং-বাঁ অদি॑তিঃ । অ॒স্যা এ॒বৈন॒-ত্ত্বচ॑-ঙ্করোতি । প্রতি॑ ত্বা পৃথি॒বী বে॒ত্ত্বিত্যা॑হ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ।
পু॒রস্তা᳚-ত্প্রতী॒চীন॑গ্রীব॒-মুত্ত॑রলো॒মোপ॑স্তৃণাতি মেদ্ধ্য॒ত্বায॑ । তস্মা᳚-ত্পু॒রস্তা᳚-ত্প্র॒ত্যঞ্চঃ॑ প॒শবো॒ মেধ॒মুপ॑তিষ্ঠন্তে । তস্মা᳚-ত্প্র॒জা মৃ॒গ-ঙ্গ্রাহু॑কাঃ । য॒জ্ঞো দে॒বেভ্যো॒ নিলা॑যত ॥ 46 ॥
কৃষ্ণো॑ রূ॒প-ঙ্কৃ॒ত্বা । য-ত্কৃ॑ষ্ণাজি॒নে হ॒বির॑ধিপি॒নষ্টি॑ । য॒জ্ঞাদে॒ব ত-দ্য॒জ্ঞ-ম্প্রযু॑ঙ্ক্তে । হ॒বিষো-ঽস্ক॑ন্দায ॥ দ্যাবা॑পৃথি॒বী স॒হাস্তা᳚ম্ । তে শ॑ম্যামা॒ত্রমেক॒মহ॒র্ব্যৈতাগ্ং॑ শম্যামা॒ত্রমেক॒মহঃ॑ ॥ দি॒ব-স্স্ক॑ম্ভ॒নির॑সি॒ প্রতি॒ ত্বা ঽদি॑ত্যা॒স্ত্বগ্বে॒ত্ত্বিত্যা॑হ ।
দ্যাবা॑পৃথি॒ব্যো-র্বীত্যৈ᳚ । ধি॒ষণা॑-ঽসি পর্ব॒ত্যা
প্রতি॑ ত্বা দি॒ব-স্স্ক॑ম্ভ॒নির্বে॒ত্ত্বিত্যা॑হ ।
দ্যাবা॑পৃথি॒ব্যো-র্বিধৃ॑ত্যৈ ॥ 47 ॥
ধি॒ষণা॑-ঽসি পার্বতে॒যী প্রতি॑ ত্বা পর্ব॒তির্বে॒ত্ত্বিত্যা॑হ । দ্যাবা॑পৃথি॒ব্যোর্ধৃত্যৈ᳚ ॥ দে॒বস্য॑ ত্বা সবি॒তুঃ প্র॑স॒ব ইত্যা॑হ॒ প্রসূ᳚ত্যৈ । অ॒শ্বিনো᳚-র্বা॒হুভ্যা॒মিত্যা॑হ । অ॒শ্বিনৌ॒ হি দে॒বানা॑মদ্ধ্ব॒র্যূ আস্তা᳚ম্ । পূ॒ষ্ণো হস্তা᳚ভ্যা॒মিত্যা॑হ॒ যত্যৈ᳚ ।
অধি॑বপা॒মীত্যা॑হ । য॒থা॒দে॒ব॒ত-মে॒বৈনা॒নধি॑ বপতি ॥ ধা॒ন্য॑মসি ধিনু॒হি দে॒বানিত্যা॑হ । এ॒তস্য॒ যজু॑ষো বী॒র্যে॑ণ ॥ 48 ॥
যাব॒দেকা॑ দে॒বতা॑ কা॒ময॑তে॒ যাব॒দেকা᳚ । তাব॒দাহু॑তিঃ প্রথতে । ন হি তদস্তি॑ । যত্তাব॑দে॒ব স্যাত্ । যাব॑জ্জু॒হোতি॑ ॥ প্রা॒ণায॑ ত্বা-ঽপা॒নায॒ ত্বেত্যা॑হ । প্রা॒ণানে॒ব যজ॑মানে দধাতি । দী॒র্ঘামনু॒ প্রসি॑তি॒মাযু॑ষে ধা॒মিত্যা॑হ । আযু॑রে॒বাস্মি॑-ন্দধাতি ।
অ॒ন্তরি॑ক্ষাদিব॒ বা এ॒তানি॒ প্রস্ক॑ন্দন্তি । যানি॑ দৃ॒ষদঃ॑ । দে॒বো বঃ॑ সবি॒তা হির॑ণ্যপাণিঃ॒ প্রতি॑ গৃহ্ণা॒ত্বিত্যা॑হ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ । হ॒বিষো-ঽস্ক॑ন্দায ॥
অসং॑​বঁপন্তী পিগ্ং॑ষা॒ণূনি॑ কুরুতা॒দিত্যা॑হ মেদ্ধ্য॒ত্বায॑ ॥ 49 ॥
(নিলা॑যত॒ - বিধৃ॑ত্যৈ - বী॒র্যে॑ণ - স্কন্দন্তি চ॒ত্বারি॑ চ ) (অ. 6)
অনুবাকং 7 - কপালোপধানম্
ধৃষ্টি॑রসি॒ ব্রহ্ম॑ য॒চ্ছেত্যা॑হ॒ ধৃত্যৈ᳚ ॥
অপা᳚গ্নে॒ ঽগ্নিমা॒মাদ॑-ঞ্জহি॒ নিষ্ক্র॒ব্যাদগ্ং॑
সে॒ধা দে॑ব॒যজং॑-বঁ॒হেত্যা॑হ ।
য এ॒বামাত্ক্র॒ব্যাত্ । তম॑প॒হত্য॑ । মেদ্ধ্যে॒-ঽগ্নৌ ক॒পাল॒মুপ॑দধাতি ॥ নির্দ॑গ্ধ॒গ্ং॒ রক্ষো॒ নির্দ॑গ্ধা॒ অরা॑তয॒ ইত্যা॑হ । রক্ষাগ্॑স্যে॒ব
নির্দ॑হতি । অ॒গ্নি॒বত্যুপ॑দধাতি । অ॒স্মিন্নে॒ব লো॒কে জ্যোতি॑র্ধত্তে । অঙ্গা॑র॒মধি॑-বর্তযতি ॥ 50 ॥
অ॒ন্তরি॑ক্ষ এ॒ব জ্যোতি॑র্ধত্তে ।
আ॒দি॒ত্যমে॒বামুষ্মি॑ন্ ঁলো॒কে জ্যোতি॑র্ধত্তে ।
জ্যোতি॑ষ্মন্তো-ঽস্মা ই॒মে লো॒কা ভ॑বন্তি ।
য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ ধ্রু॒বম॑সি পৃথি॒বী-ন্দৃ॒গ্ং॒হেত্যা॑হ । পৃ॒থি॒বীমে॒বৈতেন॑ দৃগ্ংহতি ।
ধ॒র্ত্রম॑স্য॒ন্তরি॑ক্ষ-ন্দৃ॒গ্ং॒হেত্যা॑হ । অ॒ন্তরি॑ক্ষমে॒বৈতেন॑ দৃগ্ংহতি ।
ধ॒রুণ॑মসি॒ দিব॑-ন্দৃ॒গ্ং॒হেত্যা॑হ । দিব॑মে॒বৈতেন॑ দৃগ্ংহতি ॥ 51 ॥
ধর্মা॑সি॒ দিশো॑ দৃ॒গ্ং॒হেত্যা॑হ ।
দিশ॑ এ॒বৈতেন॑ দৃগ্ংহতি । ই॒মানে॒বৈতৈ-র্লো॒কা-ন্দৃগ্ং॑হতি । দৃগ্ং হ॑ন্তে-ঽস্মা ই॒মে লো॒কাঃ প্র॒জযা॑ প॒শুভিঃ॑ । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ ত্রীণ্যগ্রে॑ ক॒পালা॒ন্যুপ॑দধাতি । ত্রয॑ ই॒মে লো॒কাঃ ।
এ॒ষাং-লোঁ॒কানা॒মাপ্ত্যৈ᳚ ।
এক॒মগ্রে॑ ক॒পাল॒মুপ॑দধাতি ।
একং॒-বাঁ অগ্রে॑ ক॒পাল॒-ম্পুরু॑ষস্য স॒ভং​বঁ॑তি ॥ 52 ॥
অথ॒ দ্বে । অথ॒ ত্রীণি॑ । অথ॑ চ॒ত্বারি॑ । অথা॒ষ্টৌ ।
তস্মা॑দ॒ষ্টাক॑পাল॒-ম্পুরু॑ষস্য॒ শিরঃ॑ ।
যদে॒ব-ঙ্ক॒পালা᳚ন্যুপ॒ দধা॑তি । য॒জ্ঞো বৈ প্র॒জাপ॑তিঃ । য॒জ্ঞমে॒ব প্র॒জাপ॑তি॒গ্ং॒ সগ্গ্​স্ক॑রোতি ।
আ॒ত্মান॑মে॒ব ত-থ্সগ্গ্​স্ক॑রোতি । তগ্ং সগ্গ্​স্কৃ॑তমা॒ত্মান᳚ম্ ॥ 53 ॥
অ॒মুষ্মি॑ন্ ঁলো॒কে-ঽনু॒পরৈ॑তি ॥ যদ॒ষ্টাবু॑প॒ দধা॑তি । গা॒য॒ত্রি॒যা ত-থ্সম্মি॑তম্ । যন্নব॑ । ত্রি॒বৃতা॒ তত্ । য-দ্দশ॑ । বি॒রাজা॒ তত্ । যদেকা॑দশ । ত্রি॒ষ্টুভা॒ তত্ । যদ্দ্বাদ॑শ ॥ 54 ॥
জগ॑ত্যা॒ তত্ । ছন্দঃ॑ সম্মিতানি॒ স উ॑প॒দধ॑-ত্ক॒পালা॑নি । ই॒মান্ ঁলো॒কান॑নুপূ॒র্ব-ন্দিশো॒ বিধৃ॑ত্যৈ দৃগ্ংহতি । অথাযুঃ॑ প্রা॒ণা-ন্প্র॒জা-ম্প॒শূন্. যজ॑মানে দধাতি । স॒জা॒তান॑স্মা অ॒ভিতো॑ বহু॒লান্ ক॑রোতি ॥
চিত॒-স্স্থেত্যা॑হ । য॒থা॒ য॒জুরে॒বৈতত্ ॥
ভৃগূ॑ণা॒মঙ্গি॑রসা॒-ন্তপ॑সা তপ্যদ্ধ্ব॒মিত্যা॑হ ।
দে॒বতা॑না-মে॒বৈনা॑নি॒ তপ॑সা তপতি । তানি॒ তত॒-স্সগ্গ্​স্থি॑তে । যানি॑ ঘ॒র্মে ক॒পালা᳚ন্ যুপচি॒ন্বন্তি॑ বে॒ধস॒ ইতি॒ চতু॑ষ্পদয॒র্চা বিমু॑ঞ্চতি । চতু॑ষ্পাদঃ প॒শবঃ॑ । প॒শুষ্বে॒বোপরি॑ষ্টা॒-ত্প্রতি॑তিষ্ঠতি ॥ 55 ॥
(ব॒র্ত॒য॒তি॒ - দিব॑মে॒বৈতেন॑ দৃগ্ংহতি - স॒ম্ভব॑তি॒ - তগ্ং সগ্গ্​স্কৃ॑তমা॒ত্মানং॒ - দ্বাদ॑শ॒ - সগ্গ্​স্থি॑তে॒ ত্রীণি॑ চ) (অ. 7)
অনুবাকং 8 - পুরোডাশানিষ্পাদনম্
দে॒বস্য॑ ত্বা সবি॒তুঃ প্র॑স॒ব ইত্যা॑হ॒ প্রসূ᳚ত্যৈ । অ॒শ্বিনো᳚-র্বা॒হুভ্যা॒মিত্যা॑হ ।
অ॒শ্বিনৌ॒ হি দে॒বানা॑মদ্ধ্ব॒র্যূ আস্তা᳚ম্ ।
পূ॒ষ্ণো হস্তা᳚ভ্যা॒মিত্যা॑হ॒ যত্যৈ᳚ ।
সং​বঁ॑পা॒মীত্যা॑হ । য॒থা॒ দে॒ব॒তমে॒বৈনা॑নি॒ সং​বঁ॑পতি ॥ সমাপো॑ অ॒দ্ভির॑গ্মত॒ সমোষ॑ধযো॒ রসে॒নেত্যা॑হ । আপো॒ বা ওষ॑ধী-র্জিন্বন্তি । ওষ॑ধযো॒-ঽপো জি॑ন্বন্তি ।
অ॒ন্যা বা এ॒তাসা॑ম॒ন্যা জি॑ন্বন্তি ॥ 56 ॥
তস্মা॑দে॒বমা॑হ । সগ্ং রে॒বতী॒-র্জগ॑তীভি॒-র্মধু॑মতী॒-র্মধু॑মতীভি-স্সৃজ্যদ্ধ্ব॒মিত্যা॑হ ।
আপো॒ বৈ রে॒বতীঃ᳚ । প॒শবো॒ জগ॑তীঃ । ওষ॑ধযো॒ মধু॑মতীঃ । আপ॒ ওষ॑ধীঃ প॒শূন্ । তানে॒বাস্মা॑ এক॒ধা স॒গ্ং॒সৃজ্য॑ । মধু॑মতঃ করোতি ।
অ॒দ্ভ্যঃ পরি॒ প্রজা॑তা-স্স্থ॒ সম॒দ্ভিঃ পৃ॑চ্যদ্ধ্ব॒মিতি॑ প॒র্যাপ্লা॑বযতি ।
যথা॒ সুবৃ॑ষ্ট ই॒মাম॑নু বি॒সৃত্য॑ ॥ 57 ॥
আপ॒ ওষ॑ধীর্ম॒হয॑ন্তি । তা॒দৃগে॒ব তত্ ॥
জন॑যত্যৈ ত্বা॒ সং​যৌঁ॒মীত্যা॑হ । প্র॒জা এ॒বৈতেন॑ দাধার । অ॒গ্নযে᳚ ত্বা॒-ঽগ্নীষোমা᳚ভ্যা॒মিত্যা॑হ॒ ব্যাবৃ॑ত্ত্যৈ । ম॒খস্য॒ শিরো॒-ঽসীত্যা॑হ ।
য॒জ্ঞো বৈ ম॒খঃ । তস্যৈ॒তচ্ছিরঃ॑ । য-ত্পু॑রো॒ডাশঃ॑ । তস্মা॑দে॒বমা॑হ ॥ 58 ॥
ঘ॒র্মো॑-ঽসি বি॒শ্বাযু॒রিত্যা॑হ । বিশ্ব॑মে॒বাযু॒-র্যজ॑মানে দধাতি । উ॒রু প্র॑থস্বো॒রু তে॑ য॒জ্ঞপ॑তিঃ প্রথতা॒মিত্যা॑হ । যজ॑মানমে॒ব প্র॒জযা॑ প॒শুভিঃ॑ প্রথযতি । ত্বচ॑-ঙ্গৃহ্ণী॒ষ্বেত্যা॑হ ।
সর্ব॑মে॒বৈন॒গ্ং॒ সত॑নু-ঙ্করোতি । অথা॒প আ॒নীয॒ পরি॑ মার্​ষ্টি । মা॒গ্ং॒স এ॒ব ত-ত্ত্বচ॑-ন্দধাতি । তস্মা᳚-ত্ত্ব॒চা মা॒গ্ং॒স-ঞ্ছ॒ন্নম্ ॥
ঘ॒র্মো বা এ॒ষো-ঽশা᳚ন্তঃ ॥ 59 ॥
অ॒র্ধ॒মা॒সে᳚-ঽর্ধমাসে॒ প্রবৃ॑জ্যতে । য-ত্পু॑রো॒ডাশঃ॑ । স ঈ᳚শ্ব॒রো যজ॑মানগ্ং শু॒চা প্র॒দহঃ॑ । পর্য॑গ্নি করোতি । প॒শুমে॒বৈন॑মকঃ । শান্ত্যা॒ অপ্র॑দাহায । ত্রিঃ পর্য॑গ্নি করোতি ।
ত্র্যা॑বৃ॒দ্ধি য॒জ্ঞঃ । অথো॒ রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ ॥
অ॒ন্তরি॑ত॒গ্ং॒ রক্ষো॒-ঽন্তরি॑তা॒ অরা॑তয॒ ইত্যা॑হ ॥ 60 ॥
রক্ষ॑সা-ম॒ন্তর্​হি॑ত্যৈ । পু॒রো॒ডাশং॒-বাঁ অধি॑শ্রিত॒গ্ং॒ রক্ষাগ্॑স্যজিঘাগ্ংসন্ন্ ।
দি॒বি নাকো॒ নামা॒গ্নী র॑ক্ষো॒হা । স এ॒বাস্মা॒-দ্রক্ষা॒গ্॒স্যপা॑হন্ন্ । দে॒বস্ত্বা॑ সবি॒তা শ্র॑পয॒ত্বিত্যা॑হ । স॒বি॒তৃপ্র॑সূত এ॒বৈনগ্গ্॑ শ্রপযতি । বর্​ষি॑ষ্ঠে॒ অধি॒ নাক॒ ইত্যা॑হ । রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ । অ॒গ্নিস্তে॑ ত॒নুব॒-ম্মা-ঽতি॑ ধা॒গিত্যা॒হান॑তিদাহায । অগ্নে॑ হ॒ব্যগ্ং র॑ক্ষ॒স্বেত্যা॑হ॒ গুপ্ত্যৈ᳚ ॥ 61 ॥
অবি॑দহন্ত-শ্শ্রপয॒তেতি॒ বাচং॒-বিঁসৃ॑জতে ।
য॒জ্ঞমে॒ব হ॒বীগ্​ষ্য॑ভি-ব্যা॒হৃত্য॒ প্রত॑নুতে ।
পু॒রো॒রুচ॒মবি॑দাহায॒ শৃত্যৈ॑ করোতি ॥ ম॒স্তিষ্কো॒ বৈ পু॑রো॒ডাশঃ॑ । তং-যঁন্নাভি॑বা॒সযে᳚ত্ । আ॒বির্ম॒স্তিষ্কঃ॑ স্যাত্ । অ॒ভিবা॑সযতি ।
তস্মা॒-দ্গুহা॑ ম॒স্তিষ্কঃ॑ । ভস্ম॑না॒-ঽভি বা॑সযতি ।
তস্মা᳚-ন্মা॒গ্ং॒সেনাস্থি॑ ছ॒ন্নম্ ॥ 62 ॥
বে॒দেনা॒ভি বা॑সযতি । তস্মা॒-ত্কেশৈ॒-শ্শিরঃ॑ ছ॒ন্নম্ ।
অখ॑লতিভাবুকো ভবতি । য এ॒বং-বেঁদ॑ ॥ প॒শোর্বৈ প্র॑তি॒মা পু॑রো॒ডাশঃ॑ । স নায॒জুষ্ক॑-মভি॒বাস্যঃ॑ । বৃথে॑ব স্যাত্ । ঈ॒শ্ব॒রা যজ॑মানস্য প॒শবঃ॒ প্রমে॑তোঃ ॥ স-ম্ব্রহ্ম॑ণা পৃচ্য॒স্বেত্যা॑হ । প্রা॒ণা বৈ ব্রহ্ম॑ ॥ 63 ॥
প্রা॒ণাঃ প॒শবঃ॑ । প্রা॒ণৈরে॒ব প॒শূন্থ্
সম্পৃ॑ণক্তি । ন প্র॒মাযু॑কা ভবন্তি । যজ॑মানো॒ বৈ পু॑রো॒ডাশঃ॑ । প্র॒জা প॒শবঃ॒ পুরী॑ষম্ ।
যদে॒বম॑ভি বা॒সয॑তি । যজ॑মানমে॒ব প্র॒জযা॑ প॒শুভি॒-স্সম॑র্ধযতি ॥ দে॒বা বৈ হ॒বি-র্ভৃ॒ত্বা-ঽব্রু॑বন্ন্ । কস্মি॑ন্নি॒দ-ম্ম্র॑ক্ষ্যামহ॒ ইতি॑ ।
সো᳚-ঽগ্নির॑ব্রবীত্ ॥ 64 ॥
মযি॑ ত॒নূ-স্সন্নিধ॑দ্ধ্বম্ । অ॒হং-বঁ॒স্ত-ঞ্জ॑নযিষ্যামি । যস্মি॑-ন্ম্র॒ক্ষ্যদ্ধ্ব॒ ইতি॑ । তে দে॒বা অ॒গ্নৌ ত॒নূ-স্স-ন্ন্য॑দধত । তস্মা॑দাহুঃ ।
অ॒গ্নি-স্সর্বা॑ দে॒বতা॒ ইতি॑ । সো-ঽঙ্গা॑রেণা॒পঃ ।
অ॒ভ্য॑পাতযত্ । তত॑ এক॒তো॑-ঽজাযত ।
স দ্বি॒তীয॑ম॒ভ্য॑পাতযত্ ॥ 65 ॥
ততো᳚ দ্বি॒তো॑-ঽজাযত । স তৃ॒তীয॑-ম॒ভ্য॑পাতযত্ ।
তত॑-স্ত্রি॒তো॑-ঽজাযত । যদ॒দ্ভ্যো-ঽজা॑যন্ত । তদা॒প্যানা॑মাপ্য॒ত্বম্ । যদা॒ত্মভ্যো ঽজা॑যন্ত ।
তদা॒ত্ম্যানা॑-মাত্ম্য॒ত্বম্ ॥ তে দে॒বা আ॒প্যেষ্ব॑মৃজত । আ॒প্যা অ॑মৃজত॒ সূর্যা᳚ভ্যুদিতে । সূর্যা᳚ভ্যুদিত॒-স্সূর্যা॑ভিনিম্রুক্তে ॥ 66 ॥
সূর্যা॑ভিনিম্রুক্তঃ কুন॒খিনি॑ । কু॒ন॒খী শ্যা॒বদ॑তি । শ্যা॒বদ॑ন্নগ্রদিধি॒ষৌ । অ॒গ্র॒দি॒ধি॒ষুঃ প॑রিবি॒ত্তে । প॒রি॒বি॒ত্তো বী॑র॒হণি॑ । বী॒র॒হা ব্র॑হ্ম॒হণি॑ ।
তদ্ব্র॑হ্ম॒হণ॒-ন্নাত্য॑চ্যবত । অ॒ন্ত॒র্বে॒দি নিন॑য॒ত্যব॑রুদ্ধ্যৈ । উল্মু॑কেনা॒ভি গৃ॑হ্ণাতি শৃত॒ত্বায॑ । শৃ॒তকা॑মা ইব॒ হি দে॒বাঃ ॥ 67 ॥
(অ॒ন্যা জি॑ন্বন্-ত্যনুবি॒সৃত্যৈ॒-বমা॒-হাশা᳚ন্ত-আহ॒-গুপ্ত্যৈ॑-ছ॒ন্নং - ব্রহ্মা᳚-ব্রবী-দ্দ্বি॒তীয॑ম॒ভ্য॑পাতয॒-থ্সূর্যা॑ভিনিম্রুক্তে-দে॒বাঃ) (অ. 8)
অনুবাকং 9 - বেদিকরণম্
দে॒বস্য॑ ত্বা সবি॒তুঃ প্র॑স॒ব ইতি॒ স্ফ্যমাদ॑ত্তে॒ প্রসূ᳚ত্যৈ । অ॒শ্বিনো᳚-র্বা॒হুভ্যা॒মিত্যা॑হ । অ॒শ্বিনৌ॒ হি দে॒বানা॑মদ্ধ্ব॒র্যূ আস্তা᳚ম্ । পূ॒ষ্ণো হস্তা᳚ভ্যা॒মিত্যা॑হ॒ যত্যৈ᳚ ॥ আদ॑দ॒ ইন্দ্র॑স্য বা॒হুর॑সি॒ দক্ষি॑ণ॒ ইত্যা॑হ । ই॒ন্দ্রি॒যমে॒ব যজ॑মানে দধাতি । স॒হস্র॑ভৃষ্টি-শ্শ॒ততে॑জা॒ ইত্যা॑হ ।
রূ॒পমে॒বাস্যৈ॒ত-ন্ম॑হি॒মানং॒-ব্যাঁচ॑ষ্টে ॥
বা॒যুর॑সি তি॒গ্মতে॑জা॒ ইত্যা॑হ । তেজো॒ বৈ বা॒যুঃ ॥ 68 ॥
তেজ॑ এ॒বাস্মি॑-ন্দধাতি ॥ বি॒ষাদ্বৈ নামা॑সু॒র আ॑সীত্ । সো॑-ঽবিভেত্ । য॒জ্ঞেন॑ মা দে॒বা অ॒ভিভ॑বিষ্য॒ন্তীতি॑ । স পৃ॑থি॒বীম॒ভ্য॑বমীত্ । সা ঽমে॒দ্ধ্যা ঽভ॑বত্ । অথো॒ যদিন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রমহন্ন্॑ । তস্য॒ লোহি॑ত-ম্পৃথি॒বীমনু॒ ব্য॑ধাবত্ । সা ঽমে॒দ্ধ্যা ঽভ॑বত্ ।
পৃথি॑বি দেবযজ॒নীত্যা॑হ ॥ 69 ॥
মেদ্ধ্যা॑মে॒বৈনা᳚-ন্দেব॒যজ॑নী-ঙ্করোতি ।
ওষ॑দ্ধ্যাস্তে॒ মূল॒-ম্মা হিগ্ং॑সিষ॒মিত্যা॑হ । ওষ॑ধীনা॒-মহিগ্ং॑সাযৈ ॥ ব্র॒জ-ঙ্গ॑চ্ছ গো॒স্থান॒মিত্যা॑হ । ছন্দাগ্ং॑সি॒ বৈ ব্র॒জো গো॒স্থানঃ॑ । ছন্দাগ্॑স্যে॒বাস্মৈ᳚ ব্র॒জ-ঙ্গো॒স্থান॑-ঙ্করোতি ॥ বর্​ষ॑তু তে॒ দ্যৌরিত্যা॑হ ।
বৃষ্টি॒র্বৈ দ্যৌঃ । বৃষ্টি॑মে॒বাব॑রুন্ধে ॥
ব॒ধা॒ন দে॑ব সবিতঃ পর॒মস্যা᳚-ম্পরা॒বতীত্যা॑হ ॥ 70 ॥
দ্বৌ বাব পুরু॑ষৌ । য-ঞ্চৈ॒ব দ্বেষ্টি॑ । যশ্চৈ॑ন॒-ন্দ্বেষ্টি॑ । তাবু॒ভৌ ব॑দ্ধ্নাতি পর॒মস্যা᳚-ম্পরা॒বতি॑ শ॒তেন॒ পাশৈঃ᳚ । যো᳚-ঽস্মা-ন্দ্বেষ্টি॒ য-ঞ্চ॑ ব॒য-ন্দ্বি॒ষ্মস্তমতো॒ মা মৌ॒গিত্যা॒হানি॑ম্রুক্ত্যৈ ॥
অ॒ররু॒র্বৈ নামা॑সু॒র আ॑সীত্ ।
স পৃ॑থি॒ব্যামুপ॑ম্লুপ্তো-ঽশযত্ ।
ত-ন্দে॒বা অপ॑হতো॒-ঽররুঃ॑ পৃথি॒ব্যা ইতি॑ পৃথি॒ব্যা অপা᳚ঘ্নন্ন্ । ভ্রাতৃ॑ব্যো॒ বা অ॒ররুঃ॑ । অপ॑হতো॒-ঽররুঃ॑ পৃথি॒ব্যা ইতি॒ যদাহ॑ ॥ 71 ॥
ভ্রাতৃ॑ব্যমে॒ব পৃ॑থি॒ব্যা অপ॑হন্তি । তে॑-ঽমন্যন্ত ।
দিবং॒-বাঁ অ॒যমি॒তঃ প॑তিষ্য॒তীতি॑ ।
তম॒ররু॑স্তে॒ দিব॒-ম্মা স্কা॒নিতি॑ দি॒বঃ পর্য॑বাধন্ত । ভ্রাতৃ॑ব্যো॒ বা অ॒ররুঃ॑ । অ॒ররু॑স্তে॒ দিব॒-ম্মা স্কা॒নিতি॒ যদাহ॑ । ভ্রাতৃ॑ব্যমে॒ব দি॒বঃ পরি॑বাধতে ।
স্ত॒ম্ব॒ য॒জুর্-হ॑রতি । পৃ॒থি॒ব্যা এ॒ব ভ্রাতৃ॑ব্য॒-মপ॑হন্তি । দ্বি॒তীযগ্ং॑ হরতি ॥ 72 ॥
অ॒ন্তরি॑ক্ষাদে॒বৈন॒-মপ॑হন্তি । তৃ॒তীযগ্ং॑ হরতি । দি॒ব এ॒বৈন॒-মপ॑হন্তি । তূ॒ষ্ণী-ঞ্চ॑তু॒র্থগ্ং হ॑রতি । অপ॑রিমিতাদে॒বৈন॒-মপ॑হন্তি ॥ অসু॑রাণাং॒-বাঁ ই॒যমগ্র॑ আসীত্ । যাব॒দাসী॑নঃ পরা॒ পশ্য॑তি ।
তাব॑-দ্দে॒বানা᳚ম্ । তে দে॒বা অ॑ব্রুবন্ন্ ।
অস্ত্বে॒ব নো॒-ঽস্যামপীতি॑ ॥ 73 ॥
ক্য॑ন্নো দাস্য॒থেতি॑ । যাব॑থ্স্ব॒য-ম্প॑রিগৃহ্ণী॒থেতি॑ ।
তে বস॑ব॒স্ত্বেতি॑ দক্ষিণ॒তঃ পর্য॑গৃহ্ণন্ন্ । রু॒দ্রাস্ত্বেতি॑ প॒শ্চাত্ । আ॒দি॒ত্যা-স্ত্বেত্যু॑ত্তর॒তঃ । তে᳚-ঽগ্নিনা॒ প্রাঞ্চো॑-ঽজযন্ন্ । বসু॑ভি-র্দক্ষি॒ণা ।
রু॒দ্রৈঃ প্র॒ত্যঞ্চঃ॑ । আ॒দি॒ত্যৈরুদ॑ঞ্চঃ ।
যস্যৈ॒বং-বিঁ॒দুষো॒ বেদি॑-ম্পরি গৃ॒হ্ণন্তি॑ ॥ 74 ॥
ভব॑ত্যা॒ত্মনা᳚ । পরা᳚-ঽস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যো ভবতি ॥
দে॒বস্য॑ সবি॒তু-স্স॒ব ইত্যা॑হ॒ প্রসূ᳚ত্যৈ ।
কর্ম॑ কৃণ্বন্তি বে॒ধস॒ ইত্যা॑হ । ই॒ষি॒তগ্ং হি কর্ম॑ ক্রি॒যতে᳚ । পৃ॒থি॒ব্যৈ মেদ্ধ্য॑-ঞ্চামে॒দ্ধ্য-ঞ্চ॒ ব্যুদ॑ক্রামতাম্ । প্রা॒চীন॑-মুদী॒চীন॒-ম্মেদ্ধ্য᳚ম্ । প্র॒তী॒চীন॑-ন্দক্ষি॒ণা ঽমে॒দ্ধ্যম্ ।
প্রাচী॒মুদী॑চী-ম্প্রব॒ণা-ঙ্ক॑রোতি ।
মেদ্ধ্যা॑মে॒বৈনা᳚-ন্দেব॒যজ॑নী-ঙ্করোতি ॥ 75 ॥
প্রাঞ্চৌ॑ বেদ্য॒গ্ং॒ সাবুন্ন॑যতি । আ॒হ॒ব॒নীয॑স্য॒ পরি॑গৃহীত্যৈ । প্র॒তীচী॒ শ্রোণী᳚ । গার্​হ॑পত্যস্য॒ পরি॑গৃহীত্যৈ । অথো॑ মিথুন॒ত্বায॑ । উদ্ধ॑ন্তি । যদে॒বাস্যা॑ অমে॒দ্ধ্যম্ । তদপ॑হন্তি । উদ্ধ॑ন্তি ।
তস্মা॒দোষ॑ধযঃ॒ পরা॑ভবন্তি ॥ 76 ॥
মূল॑-ঞ্ছিনত্তি । ভ্রাতৃ॑ব্যস্যৈ॒ব মূল॑-ঞ্ছিনত্তি ।
মূলং॒-বাঁ অ॑তি॒তিষ্ঠ॒-দ্রক্ষা॒গ্॒স্যনূ-ত্পি॑পতে । যদ্ধস্তে॑ন ছি॒ন্দ্যাত্ । কু॒ন॒খিনীঃ᳚ প্র॒জা-স্স্যুঃ॑ । স্ফ্যেন॑ ছিনত্তি । বজ্রো॒ বৈ স্ফ্যঃ ।
বজ্রে॑ণৈ॒ব য॒জ্ঞা-দ্রক্ষা॒গ্॒স্যপ॑হন্তি । পি॒তৃ॒দে॒ব॒ত্যা ঽতি॑খাতা । ইয॑তী-ঙ্খনতি ॥ 77 ॥
প্র॒জাপ॑তিনা যজ্ঞমু॒খেন॒ সম্মি॑তাম্ ॥ বেদি॑র্দে॒বেভ্যো॒ নিলা॑যত । তা-ঞ্চ॑তুরঙ্গু॒লে ঽন্ব॑বিন্দন্ন্ । তস্মা᳚চ্চতুরঙ্গু॒ল-ঙ্খেযা᳚ ।
চ॒তু॒রঙ্গু॒ল-ঙ্খ॑নতি । চ॒তু॒র॒ঙ্গু॒লে হ্যোষ॑ধযঃ প্রতি॒তিষ্ঠ॑ন্তি ।
আপ্র॑তি॒ষ্ঠাযৈ॑ খনতি । যজ॑মানমে॒ব প্র॑তি॒ষ্ঠা-ঙ্গ॑মযতি । দ॒ক্ষি॒ণ॒তো বর্​ষী॑যসী-ঙ্করোতি ।
দে॒ব॒যজ॑নস্যৈ॒ব রূ॒পম॑কঃ ॥ 78 ॥
পুরী॑ষবতী-ঙ্করোতি । প্র॒জা বৈ প॒শবঃ॒ পুরী॑ষম্ ।
প্র॒জযৈ॒বৈন॑-ম্প॒শুভিঃ॒ পুরী॑ষবন্ত-ঙ্করোতি । উত্ত॑র-ম্পরিগ্রা॒হ-ম্পরি॑গৃহ্ণাতি । এ॒তাব॑তী॒ বৈ পৃ॑থি॒বী । যাব॑তী॒ বেদিঃ॑ । তস্যা॑ এ॒তাব॑ত এ॒ব ভ্রাতৃ॑ব্য-ন্নি॒র্ভজ্য॑ । আ॒ত্মন॒ উত্ত॑র-ম্পরিগ্রা॒হ-ম্পরি॑গৃহ্ণাতি ।
ঋ॒ত-ম॑স্যৃত॒সদ॑ন-মস্যৃত॒শ্রীর॒সীত্যা॑হ । য॒থা॒ য॒জুরে॒বৈ তত্ ॥ 79 ॥
ক্রূ॒রমি॑ব॒ বা এ॒ত-ত্ক॑রোতি । যদ্বেদি॑-ঙ্ক॒রোতি॑ ।
ধা অ॑সি স্ব॒ধা অ॒সীতি॑ যোযুপ্যতে॒ শান্ত্যৈ᳚ ।
উ॒র্বী চাসি॒ বস্বী॑ চা॒সীত্যা॑হ ।
উ॒র্বীমে॒বৈনাং॒-বঁস্বী᳚-ঙ্করোতি ।
পু॒রা ক্রূ॒রস্য॑ বি॒সৃপো॑ বিরফ্শি॒ন্নিত্যা॑হ মেদ্ধ্য॒ত্বায॑ । উ॒দা॒দায॑ পৃথি॒বী-ঞ্জী॒রদা॑নু॒র্যামৈর॑য-ঞ্চ॒ন্দ্রম॑সি স্ব॒ধাভি॒রিত্যা॑হ ।
যদে॒বাস্যা॑ অমে॒দ্ধ্যম্ । তদ॑প॒হত্য॑ ।
মেদ্ধ্যা᳚-ন্দেব॒যজ॑নী-ঙ্কৃ॒ত্বা ॥ 80 ॥
যদ॒দশ্চ॒ন্দ্রম॑সি॒ মেদ্ধ্য᳚ম্ । তদ॒স্যামের॑যতি ।
তা-ন্ধীরা॑সো অনু॒দৃশ্য॑ যজন্ত॒ ইত্যা॒হানু॑খ্যাত্যৈ ॥ প্রোক্ষ॑ণী॒রাসা॑দয । ই॒দ্ধ্মাব॒র্॒হি-রুপ॑সাদয । স্রু॒ব-ঞ্চ॒ স্রুচ॑শ্চ॒ সম্মৃ॑ড্ঢি । পত্নী॒গ্ং॒ সন্ন॑হ্য । আজ্যে॑নো॒দেহীত্যা॑হানুপূ॒র্বতা॑যৈ । প্রোক্ষ॑ণী॒রাসা॑দযতি । আপো॒ বৈ র॑ক্ষো॒ঘ্নীঃ ॥ 81 ॥
রক্ষ॑সা॒মপ॑হত্যৈ । স্ফ্যস্য॒ বর্ত্মন্᳚-থ্সাদযতি । য॒জ্ঞস্য॒ সন্ত॑ত্যৈ । উ॒বাচ॒ হাসি॑তো দৈব॒লঃ । এ॒তাব॑তী॒র্বা অ॒মুষ্মি॑ন্ ঁলো॒ক আপ॑ আসন্ন্ ।
যাব॑তীঃ॒ প্রোক্ষ॑ণী॒রিতি॑ । তস্মা᳚-দ্ব॒হ্বীরা॒সাদ্যাঃ᳚ । স্ফ্যমু॒দস্যন্ন্॑ । য-ন্দ্বি॒ষ্যাত্ত-ন্ধ্যা॑যেত্ । শু॒চৈবৈন॑-মর্পযতি ॥ 82 ॥
(বৈ বা॒যু - রা॑হ - পরা॒বতীত্যা॒হা - হ॑ - দ্বি॒তীযগ্ং॑ হর॒ - তীতি॑ - পরিগৃ॒হ্ণন্তি॑ - দেব॒যজ॑নী-ঙ্করোতি - ভবন্তি - খনত্য - ক - রে॒তত্ - কৃ॒ত্বা - র॑ক্ষো॒ঘ্নী - র॑র্পযতি) (অ. 9)
অনুবাকং 10 - ইধ্মাবর্​হি-স্সাদনম্
বজ্রো॒ বৈ স্ফ্যঃ । যদ॒ন্বঞ্চ॑-ন্ধা॒রযে᳚ত্ । বজ্রে᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যুঃ, ক্ষ॑ণ্বীত । পু॒রস্তা᳚-ত্তি॒র্যঞ্চ॑-ন্ধারযতি । বজ্রো॒ বৈ স্ফ্যঃ । বজ্রে॑ণৈ॒ব য॒জ্ঞস্য॑ দক্ষিণ॒তো রক্ষা॒গ্॒স্যপ॑হন্তি ।
অ॒গ্নিভ্যা॒-ম্প্রাচ॑শ্চ প্র॒তীচ॑শ্চ । স্ফ্যেনোদী॑চশ্চা-ধ॒রাচ॑শ্চ । স্ফ্যেন॒ বা এ॒ষ বজ্রে॑ণা॒স্যৈ পা॒প্মান॒-ম্ভ্রাতৃ॑ব্য-মপ॒হত্য॑ ।
উ॒ত্ক॒রে-ঽধি॒ প্রবৃ॑শ্চতি ॥ 83 ॥
যথো॑প॒ধায॑ বৃ॒শ্চন্ত্য॒বম্ । হস্তা॒বব॑ নেনিক্তে । আ॒ত্মান॑মে॒ব প॑বযতে । স্ফ্য-ম্প্রক্ষা॑লযতি মেদ্ধ্য॒ত্বায॑ । অথো॑ পা॒প্মন॑ এ॒ব ভ্রাতৃ॑ব্যস্য ন্য॒ঙ্গ-ঞ্ছি॑নত্তি ॥ ই॒দ্ধ্মা-ব॒র্॒হি-রুপ॑সাদযতি॒ যুক্ত্যৈ᳚ । য॒জ্ঞস্য॑ মিথুন॒ত্বায॑ ।
অথো॑ পুরো॒রুচ॑মে॒বৈতা-ন্দ॑ধাতি ।
উত্ত॑রস্য॒ কর্ম॒ণো-ঽনু॑খ্যাত্যৈ ।
ন পু॒রস্তা᳚-ত্প্র॒ত্যগুপ॑সাদযেত্ ॥ 84 ॥
য-ত্পু॒রস্তা᳚-ত্প্র॒ত্য-গু॑পসা॒দযে᳚ত্ ।
অ॒ন্যত্রা॑হুতিপ॒থাদি॒দ্ধ্ম-ম্প্রতি॑পাদযেত্ । প্র॒জা বৈ ব॒র্॒হিঃ । অপ॑রাদ্ধ্নুযা-দ্ব॒র্॒হিষা᳚ প্র॒জানা᳚-ম্প্র॒জন॑নম্ । প॒শ্চাত্-প্রাগুপ॑সাদযতি । আ॒হু॒তি॒প॒থেনে॒দ্ধ্ম-ম্প্রতি॑পাদযতি ।
স॒প্র॒ন্ত্যে॑ব ব॒র্॒হিষা᳚ প্র॒জানা᳚-ম্প্র॒জন॑ন॒মুপৈ॑তি । দক্ষি॑ণমি॒দ্ধ্মম্ ।
উত্ত॑র-ম্ব॒র॒ঃইঃ । আ॒ত্মা বা ই॒দ্ধ্মঃ ।
প্র॒জা ব॒র্॒হিঃ । প্র॒জা হ্যা᳚ত্মন॒ উত্ত॑রতরা তী॒র্থে ।
ততো॒ মেধ॑মুপ॒নীয॑ । য॒থা॒ দে॒ব॒তমে॒বৈন॒ত্-প্রতি॑ষ্ঠাপযতি । প্রতি॑তিষ্ঠতি প্র॒জযা॑ প॒শুভি॒-র্যজ॑মানঃ ॥ 85 ॥
(বৃ॒শ্চ॒তি॒ - সা॒দ॒যে॒ - দি॒দ্ধ্মঃ পঞ্চ॑ চ) (অ. 10)
(তৃতীয॑স্যাং - দে॒বস্যা᳚শ্বপ॒র্॒শুং-যোঁ বৈ - পূ᳚র্বে॒দ্যুঃ - কর্ম॑ণে বা॒ - মিন্দ্রো॑ বৃ॒ত্রম॑হ॒ন্-থ্সো॑-ঽপো - ঽব॑ধূতং॒ - ধৃষ্টি॑--র্ দে॒বস্যেত্যা॑হ॒ সং​বঁ॑পামি - দে॒বস্য॒ স্ফ্যমাদ॑দে॒ - বজ্রো॒ বৈ স্ফ্যো দশ॑)
(তৃ॒তীয॑স্যাং - ঁয॒জ্ঞস্যান॑তিরেকায - প॒বিত্র॑বত্য - ধ্ব॒র্যু-ঞ্চা॑ - ধি॒ষব॑ণমস্য॒ - ন্তরি॑ক্ষ এ॒ব - রক্ষ॑সাম॒ন্তর্​হি॑ত্যৈ॒ - দ্বৌ বাব পুরু॑ষো॒ - যদ॒দশ্চ॒ন্দ্রম॑সি॒ মেদ্ধ্য॒-ম্পঞ্চাশী॑তিঃ)
(তৃ॒তীয॑স্যাং॒ - ঁযজ॑মানঃ)
॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয ব্রাহ্মণে তৃতীযাষ্টকে দ্বিতীযঃ প্রপাঠক-স্সমাপ্তঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - daśapūrṇamāseṣṭibrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - vathsāpākaraṇam
tṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma̭ āsīt | ta-ṅgā̭ya॒tryāha̭rat |
tasya̭ pa॒rṇama̭cchidyata | ta-tpa॒rṇo̭-'bhavat | ta-tpa॒rṇasya̭ parṇa॒tvam | brahma॒ vai pa॒rṇaḥ | ya-tpa̭rṇaśā॒khayā̭ va॒thsāna̭pāka॒roti̭ |
brahma̭ṇai॒vainā̭na॒pāka̭roti || gā॒ya॒tro vai pa॒rṇaḥ | gā॒ya॒trāḥ pa॒śavaḥ̭ || 1 ||
tasmā॒-ttrīṇi̭trīṇi pa॒rṇasya̭ palā॒śāni̭ | tri॒padā̭ gāya॒trī | ya-tpa̭rṇaśa॒khayā॒ gāḥ prā॒rpaya̭ti | svayai॒vainā̭ de॒vata̭yā॒ prārpa̭yati | ya-ṅkā॒mayḙtā pa॒śu-ssyā॒diti̭ | a॒pa॒rṇā-ntasmai॒ śuṣkā᳚grā॒māha̭ret |
a॒pa॒śure॒va bha̭vati | ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ | ba॒hu॒pa॒rṇā-ntasmai̭ bahuśā॒khāmāha̭ret | pa॒śu॒manta̭-me॒vaina̭-ṅkaroti || 2 ||
ya-tprācī̭mā॒hare᳚t | de॒va॒lo॒ka-ma॒bhija̭yet | yadudī̭cī-mmanuṣyalo॒kam | prācī॒mudī̭cī॒māha̭rati | u॒bhayo᳚-rlo॒kayo̭-ra॒bhiji̭tyai || i॒ṣe tvo॒rje tvetyā̭ha | iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti ||
vā॒yava॒-ssthetyā̭ha | vā॒yurvā a॒ntari̭kṣa॒-syāddhya̭kṣāḥ |
a॒nta॒ri॒kṣa॒de॒va॒tyāḥ᳚ khalu॒ vai pa॒śavaḥ̭ || 3 ||
vā॒yava̭ e॒vainā॒-npari̭ dadāti | pra vā ḙnāne॒tadā-ka̭roti | yadāha̭ | vā॒yava॒-ssthetyṷpā॒yavaḥ॒
sthetyā̭ha | yaja̭mānāyai॒va pa॒śūnupa̭hvayate ||
de॒vo vaḥ̭ savi॒tā prārpa̭ya॒tvityā̭ha॒ prasū᳚tyai || śreṣṭha̭tamāya॒ karma̭ṇa॒ ityā̭ha |
ya॒jño hi śreṣṭha̭tama॒-ṅkarma̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha ||
āpyā̭yaddhvamaghniyā devabhā॒gamityā̭ha || 4 ||
va॒thsebhya̭śca॒ vā e॒tāḥ pu॒rā ma̭nu॒ṣye᳚bhya॒-ścāpyā̭yanta | de॒vebhya̭ e॒vainā॒ indrā॒yāpyā̭yati || ūrja̭svatīḥ॒ paya̭svatī॒rityā̭ha | ūrja॒gṃ ॒hi payaḥ̭ sa॒mbhara̭nti || pra॒jāva̭tī-ranamī॒vā a̭ya॒kṣmā ityā̭ha॒ prajā᳚tyai | māvaḥ̭ ste॒na ī̭śata॒ mā-'ghaśagṃ̭sa॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ || ru॒drasya̭ he॒tiḥ pari̭ vo vṛṇa॒ktvityā̭ha | ru॒drā de॒vainā᳚-strāyate ||
dhru॒vā a॒smi-ngopa̭tau syāta ba॒hvīrityā̭ha |
dhru॒vā e॒vāsmi̭-nba॒hvīḥ ka̭roti || 5 ||
yaja̭mānasya pa॒śū-npā॒hītyā̭ha | pa॒śu॒nā-ṅgo̭pī॒thāya̭ | tasmā᳚thsā॒ya-mpa॒śava॒ upa̭ sa॒māva̭rtante || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ |
u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 6 ||
(pa॒śavaḥ̭ - karoti - pa॒śavo̭ - devabhā॒gamityā̭ha - karoti॒ - +nava̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - bar​hirāharaṇam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va itya̭śvapa॒r॒śumāda̭tte॒ prasū᳚tyai |
a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || yo vā oṣa̭dhīḥ parva॒śo veda̭ | nainā॒-ssa hi̭nasti | pra॒jāpa̭ti॒rvā oṣa̭dhīḥ parva॒śo vḙda | sa ḙnā॒ na hi̭nasti | a॒śva॒pa॒r​śvā ba॒r॒hiracchai̭ti |
prā॒jā॒pa॒tyo vā aśvaḥ̭ sayoni॒tvāya̭ || 7 ||
oṣa̭dhīnā॒mahigṃ̭sāyai ||
ya॒jñasya̭ gho॒ṣada॒sītyā̭ha |
yaja̭māna e॒va ra॒yi-nda̭dhāti | pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || preyama̭gāddhi॒ṣaṇā̭ ba॒r॒hiracchetyā̭ha | vi॒dyā vai dhi॒ṣaṇā᳚ | vi॒dyayai॒vaina॒dacchai̭ti || manṷnā kṛ॒tā sva॒dhayā॒ vita॒ṣṭetyā̭ha | mā॒na॒vī hi par​śuḥ̭ sva॒dhākṛ̭tā || 8 ||
ta āva̭hanti ka॒vayaḥ̭ pu॒rastā॒dityā̭ha | śu॒śru॒vāgṃso॒ vai ka॒vayaḥ̭ | ya॒jñaḥ pu॒rastā᳚t | mu॒kha॒ta e॒va ya॒jñamāra̭bhate | atho॒ yade॒tadu॒ktvā yataḥ॒ kuta̭ścā॒hara̭ti | ta-tprācyā̭ e॒va di॒śo bha̭vati ||
de॒vebhyo॒ juṣṭa̭mi॒ha ba॒r॒hirā॒sada॒ ityā̭ha | ba॒r॒hiṣa॒-ssamṛ̭ddhyai | karma॒ṇo-'na̭parādhāya || de॒vānā᳚-mpariṣū॒tama॒sītyā̭ha || 9 ||
yadvā i॒da-ṅki-ñca̭ | ta-dde॒vānā᳚-mpariṣū॒tam |
atho॒ yathā॒ vasya̭se prati॒ procyāhe॒da-ṅka̭riṣyā॒mīti̭ | e॒vame॒va tada̭ddhva॒ryu-rde॒vebhyaḥ̭ prati॒ procya̭ ba॒r॒hirdā̭ti | ā॒tmano-'higṃ̭sāyai || yāva̭ta-ssta॒mbā-npa̭ri di॒śet | yatteṣā̭-mucchi॒gg॒ṣyāt | ati॒ ta-dya॒jñasya̭ recayet | ekagg̭ sta॒mba-mpari̭diśet |
tagṃ sarva̭-ndāyāt || 10 ||
ya॒jñasyāna̭tirekāya || va॒r॒ṣavṛ̭ddha-ma॒sītyā̭ha |
va॒r॒ṣa vṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ ||
deva̭ bar​hi॒rityā̭ha | de॒vebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti |
mā tvā॒-'nvammā ti॒ryagityā॒hā higṃ̭sāyai |
parva̭ te rāddhyāsa॒mityā॒-hardhyai᳚ ||
ā॒cche॒ttā te॒ mā ri̭ṣa॒mityā̭ha | nāsyā॒tmano̭ mīyate |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 11 ||
deva̭bar​hi-śśa॒tava̭l​śaṃ॒-vi~ro॒hetyā̭ha | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya || sa॒hasra̭val​śā॒ vi va॒yagṃ rṷhe॒metyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || pṛ॒thi॒vyā-ssa॒pṛñcaḥ̭ pā॒hītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai ||
ayṷṅgāyuṅgā-nmu॒ṣṭīn ~lṷnoti | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai || su॒sa॒bhṛntā᳚ tvā॒ sambha̭rā॒mītyā̭ha | brahma̭ṇai॒vaina॒th- sambha̭rati || 12 ||
adi̭tyai॒ rāsnā॒-'sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ |
a॒syā e॒vaina॒-drāsnā᳚-ṅkaroti || i॒ndrā॒ṇyai sa॒naṃha̭na॒mityā̭ha | i॒ndrā॒ṇī vā agrḙ de॒vatā̭nā॒gṃ॒ sama̭nahyata | sā ''rdhno᳚t |
ṛddhyai॒ sanna̭hyati | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ |
pra॒jānā॒mapa̭rāvāpāya |
tasmā॒-thsnāva̭santatāḥ pra॒jā jā̭yante || 13 ||
pū॒ṣā te᳚ gra॒nthi-ṅgra̭thnā॒tvityā̭ha |
puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || sa te॒ mā-'' sthā॒dityā॒hāhigṃ̭sāyai || pa॒ścā-tprāñca॒mupa̭gūhati |
pa॒ścā-dvai prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate |
pa॒ścāde॒vāsmai᳚ prā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dadhāti ||
indra̭sya tvā bā॒hubhyā॒-mudya̭ccha॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti ||
bṛha॒spate᳚rmū॒rdhnā ha̭rā॒mītyā̭ha |
brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spatiḥ̭ || 14 ||
brahma̭ṇai॒vaina̭ddharati || u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ || de॒va॒ga॒mmama॒sītyā̭ha | de॒vāne॒vaina̭dgamayati || ana̭dha-ssādayati |
garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya | tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒mapra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 15 ||
(sa॒yo॒ni॒tvāya̭ - sva॒dhākṛ̭tā॒ - 'sītyā̭ha - dāyā॒-d- veda̭ - bharati - jāyante॒ - bṛha॒spatiḥ॒ - sama̭ṣṭyai) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - dohanam
pū॒rve॒dyuri॒ddhmā ba॒r॒hiḥ ka̭roti | ya॒jñame॒vārabhya̭ gṛhī॒tvopa̭vasati || pra॒jāpa̭ti-rya॒jñama̭sṛjata | tasyo॒khe a̭sragṃsetām | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ |
ya-thsā᳚nnāyyo॒khe bhava̭taḥ |
ya॒jñasyai॒va tadu॒khe upa̭dadhā॒tya-pra̭sragṃsāya ||
śundha̭ddhva॒-ndaivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha | de॒va॒ya॒jyāyā̭ e॒vainā̭ni śundhati || mā॒ta॒riśva̭no gha॒rmo̭-'sītyā̭ha || 16 ||
a॒ntari̭kṣaṃ॒-vai~ mā̭ta॒riśva̭no gha॒rmaḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyai ||
dyaura̭si pṛthi॒vya̭sītyā̭ha | di॒vaśca॒ hyḙṣā pṛ̭thi॒vyāśca॒ sambhṛ̭tā | yadu॒khā |
tasmā̭de॒vamā̭ha || vi॒śvadhā̭yā asi para॒meṇa॒ dhāmnetyā̭ha | vṛṣṭi॒rvai vi॒śvadhā̭yāḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe | dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ || 17 ||
vasṷ̄nā-mpa॒vitra̭ma॒sītyā̭ha | prā॒ṇā vai vasa̭vaḥ |
teṣāṃ॒-vā~ e॒ta-dbhā̭ga॒dheya᳚m | ya-tpa॒vitra᳚m | tebhya̭ e॒vaina̭-tkaroti || śa॒tadhā̭ragṃ sa॒hasra̭dhāra॒mityā̭ha | prā॒ṇeṣve॒vāyṷ-rdadhāti sarva॒tvāya̭ || tri॒vṛ-tpa̭lāśaśā॒khāyā᳚-ndarbha॒maya̭-mbhavati | tri॒vṛdvai prā॒ṇaḥ | tri॒vṛta̭me॒va prā॒ṇa-mma̭ddhya॒to yaja̭māne dadhāti || 18 ||
sau॒myaḥ pa॒rṇa-ssa̭yoni॒tvāya̭ | sā॒kṣā-tpa॒vitra̭-nda॒rbhāḥ | prākhsā॒yamadhi॒ nida̭dhāti | ta-tprā̭ṇāpā॒nayo̭ rū॒pam | ti॒ryakprā॒taḥ | ta-ddar​śa̭sya rū॒pam | dā॒r​śyagg​ hyḙtadahaḥ̭ | annaṃ॒-vai~ ca॒ndramāḥ᳚ |
anna̭-mprā॒ṇāḥ | u॒bhaya̭me॒vopai॒tyajā̭mitvāya || 19 ||
tasmā̭da॒yagṃ sa॒rvataḥ̭ pavate || hu॒ta-ssto॒ko hu॒to dra॒phsa ityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya |
na hi hu॒tagg​ svāhā̭kṛta॒gg॒ skanda̭ti |
di॒vi nāko॒ nāmā॒gniḥ | tasya̭ vi॒pruṣo̭ bhāga॒dheya᳚m |
a॒gnayḙ bṛha॒te nākā॒yetyā̭ha |
nāka̭me॒vāgni-mbhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati |
svāhā॒ dyāvā̭pṛthi॒vībhyā॒mityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyore॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati || 20 ||
pa॒vitra̭va॒tyāna̭yati | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati | atho॒ oṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati || a॒nvā॒rabhya॒ vācaṃ̭-ya~cchati |
ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | dhā॒raya̭nnāste | dhā॒raya̭nta iva॒ hi du॒hanti̭ | kāma̭dhukṣa॒ ityā॒hātṛ॒tīya̭syai | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | i॒māne॒va lo॒kān. yaja̭māno duhe || 21 ||
a॒mūmiti॒ nāma̭ gṛhṇāti | bha॒drame॒vāsā॒-ṅkarmā॒viṣka̭roti || sā vi॒śvāyu॒-ssā vi॒śvavya̭cā॒-ssā vi॒śvaka॒rmetyā̭ha | i॒yaṃ-vai~ vi॒śvāyuḥ̭ |
a॒ntari̭kṣaṃ-vi~॒śvavya̭cāḥ | a॒sau vi॒śvaka̭rmā |
i॒māne॒vaitābhi̭rlo॒kān. ya̭thāpū॒rva-ndṷhe |
atho॒ yathā᳚ pradā॒tre puṇya̭mā॒śāste᳚ | e॒vame॒vainā̭ e॒tadupa̭stauti | tasmā॒t-prādā॒dityu॒nnīya॒ vanda̭mānā upastu॒vantaḥ̭ pa॒śū-ndṷhanti || 22 ||
ba॒hu du॒gdhīndrā̭ya de॒vebhyo̭ ha॒viriti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒va prasaṷti |
daivya̭sya ca mānu॒ṣasya̭ ca॒ vyāvṛ̭ttyai |
trirā̭ha | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ | avā̭caṃ-ya~॒mo-'na̭nvā-ra॒bhyotta̭rāḥ | apa̭rimitame॒vāva̭rundhe ||
na dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt | a॒gni॒vadvai dā̭rupā॒tram |
ya-ddā̭rupā॒treṇa̭ du॒hyāt || 23 ||
yā॒tayā᳚mnā ha॒viṣā̭ yajeta | atho॒ khalvā̭huḥ |
pu॒ro॒ḍāśa̭mukhāni॒ vai ha॒vīgṃṣi̭ | neta i̭taḥ puro॒ḍāśagṃ̭ ha॒viṣo॒ yāmo॒-'stīti̭ |
kāma̭me॒va dā̭rupā॒treṇa̭ duhyāt || śū॒dra e॒va na dṷhyāt | asa̭to॒ vā e॒ṣa sambhṷ̄taḥ | yacchū॒draḥ | aha̭vire॒va tadityā̭huḥ | yacchū॒dro dogdhīti̭ || 24 ||
a॒gni॒ho॒trame॒vana dṷhyācchū॒draḥ | taddhi not-pu॒nanti̭ | ya॒dā khalu॒ vai pa॒vitra̭ma॒tyeti̭ | atha॒ taddha॒viriti̭ ||
sampṛ̭cyaddhva-mṛtāvarī॒rityā̭ha | a॒pā-ñcai॒vauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒gṃ॒ sagṃsṛ̭jati |
tasmā̭da॒pā-ñcauṣa̭dhīnā-ñca॒ rasa॒mupa̭ jīvāmaḥ |
ma॒ndrā dhana̭sya sā॒taya॒ ityā̭ha | puṣṭi̭me॒va yaja̭māne dadhāti || somḙna॒ tvā-''ta̭na॒cmīndrā̭ya॒ dadhītyā̭ha || 25 ||
soma̭me॒vaina̭-tkaroti | yo vai soma̭-mbhakṣayi॒tvā |
saṃ॒​va~॒thsa॒ragṃ soma॒-nna piba̭ti | pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati ||
somaḥ॒ khalu॒ vai sā᳚nāṃ॒yyam | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsā᳚nāṃ॒yya-mpiba̭ti | a॒pu॒na॒rbhakṣyo᳚-'sya somapī॒tho bha̭vati | na mṛ॒nmaye॒nāpi̭daddhyāt |
ya-nmṛ॒nmayḙnāpida॒ddhyāt |
pi॒tṛ॒de॒va॒tyagg̭ syāt || 26 ||
a॒ya॒spā॒treṇa̭ vā dārupā॒treṇa॒ vā-'pi̭dadhāti |
taddhi sadḙvam || u॒da॒nvad- bha̭vati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai ||
ada̭stamasi॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ |
ya॒jñāyai॒vaina॒dada̭sta-ṅkaroti | viṣṇo̭ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā॒-ndhṛtyā॒ apra̭pādāya |
tasmā॒-dgarbhāḥ᳚ pra॒jānā॒ma pra̭pādukāḥ | u॒parī̭va॒ nida̭dhāti | u॒parī̭va॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || 27 ||
(a॒sītyā̭ha॒ - dhṛtyai॒ - yaja̭māne dadhā॒ - tyajā̭mitvāya - sthāpayati - duhe - duhanti - du॒hyā-d- dogdhīti॒ - dadhītyā̭ha - syāth - sādayati॒ pañca̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - havirnirvāpaḥ
karma̭ṇe vā-nde॒vebhyaḥ̭ śakeya॒mityā̭ha॒ śaktyai᳚ |
ya॒jñasya॒ vai santa̭ti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ santā̭yante | ya॒jñasya॒ vicchi̭tti॒manṷ pra॒jāḥ pa॒śavo॒ yaja̭mānasya॒ vicchi̭dyante |
ya॒jñasya॒ santa̭tirasi ya॒jñasya̭ tvā॒ santa̭tyai stṛṇāmi॒ santa̭tyai tvā ya॒jñasyetyāha̭va॒nīyā॒-thsanta̭noti | yaja̭mānasya pra॒jāyai̭ paśū॒nāgṃ santa̭tyai || a॒paḥ praṇa̭yati | śra॒ddhā vā āpaḥ̭ | śra॒ddhāme॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati | ya॒jño vā āpaḥ̭ || 28 ||
ya॒jñame॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati | vajro॒ vā āpaḥ̭ | vajra̭me॒va bhrātṛ̭vyebhyaḥ pra॒hṛtya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati | a॒paḥ praṇa̭yati |
āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai de॒vānā᳚-mpri॒ya-ndhāma̭ |
de॒vānā̭me॒va pri॒ya-ndhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || 29 ||
a॒paḥ praṇa̭yati | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ᳚ |
de॒vatā̭ e॒vārabhya̭ pra॒ṇīya॒ praca̭rati || veṣā̭ya॒ tvetyā̭ha | veṣā̭ya॒ hyḙnadāda॒tte || pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai || dhūra॒sītyā̭ha | e॒ṣa vai dhuryo॒-'gniḥ | taṃ-ya~danṷpaspṛśyātī॒yāt || 30 ||
a॒ddhva॒ryu-ñca॒ yaja̭māna-ñca॒ prada̭het | u॒pa॒spṛśyātyḙti | a॒ddhva॒ryośca॒ yaja̭mānasya॒ cāpra̭dāhāya || dhūrva॒ taṃ​yo~᳚-'smā-ndhūrva̭ti॒ ta-ndhū᳚rva॒ yaṃ-va~॒ya-ndhūrvā̭ma॒ ityā̭ha |
dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dhūrva̭ti | yaścai̭na॒-ndhūrva̭ti | tāvu॒bhau śu॒cā-'rpa̭yati || tva-nde॒vānā̭masi॒ sasni̭tama॒-mpapri̭tama॒-ñjuṣṭa̭tamaṃ॒-va~hni̭tama-ndeva॒hūta̭ma॒mityā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 31 ||
ahrṷtamasi havi॒rdhāna॒-mityā॒hānā᳚rtyai |
dṛgṃha̭sva॒ mā hvā॒rityā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||
mi॒trasya̭ tvā॒ cakṣṷṣā॒ prekṣa॒ ityā̭ha mitra॒tvāya̭ |
mā bhermā saṃ​vi~̭kthā॒ mā tvā̭ higṃsiṣa॒-mityā॒hāhigṃ̭sāyai | yadvai ki-ñca॒ vāto॒ nābhi॒vāti̭ |
ta-thsarvaṃ̭-va~ruṇadeva॒tya᳚m || u॒ru vātā॒yetyā̭ha | avā̭ruṇame॒vaina̭-tkaroti || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ
pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |
a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha || 32 ||
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ | a॒gnaye॒ juṣṭa॒-nnirva̭pā॒mītyā̭ha | a॒gnaya̭ e॒vainā॒ñjuṣṭaṃ॒
nirva̭pati | triryajṷṣā | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rtham |
apa̭rimitame॒vāva̭rundhe | sa e॒vame॒vānṷpū॒rvagṃ ha॒vīgṃṣi॒ nirva̭pati || 33 ||
i॒da-nde॒vānā̭mi॒damṷ na-ssa॒hetyā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai ||
sphā॒tyai tvā॒ nārā᳚tyā॒ ityā̭ha॒ guptyai᳚ | tama̭sīva॒ vā e॒ṣo᳚-'ntaśca̭rati | yaḥ pa̭rī॒ṇahi̭ || suva̭ra॒bhi vikhyḙṣaṃ-vai~śvāna॒ra-ñjyoti॒rityā̭ha |
suva̭re॒vābhi vi pa̭śyati vaiśvāna॒ra-ñjyotiḥ̭ |
dyāvā̭pṛthi॒vī ha॒viṣi̭ gṛhī॒ta uda̭vepetām ||
dṛgṃha̭ntā॒-nduryā॒ dyāvā̭pṛthi॒vyorityā̭ha |
gṛ॒hāṇā॒-ndyāvā̭pṛthi॒vyo-rdhṛtyai᳚ ||
u॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ gatyai᳚ ||
adi̭tyāstvo॒pasthḙ sādayā॒mītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina̭du॒pasthḙ sādayati ||
agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 34 ||
(ya॒jño vā āpo॒ - dhāma̭ pra॒ṇīya॒ praca̭ra - tyatī॒yā - de॒ta-d- bā॒hubhyā॒mityā̭ha - ha॒vigṃṣi॒ nirva̭pati॒ - gatyai̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - vrīhyavaghātaḥ
indro̭ vṛ॒trama̭hann | so̭-'paḥ | a॒bhya̭mriyata |
tāsāṃ॒-ya~nmeddhyaṃ̭-ya~॒jñiya॒gṃ॒ sadḙva॒māsī᳚t | tadapoda̭krāmat | te da॒rbhā a̭bhavann | ya-dda॒rbhaira॒pa ṷtpu॒nāti̭ | yā e॒va meddhyā̭ ya॒jñiyā॒-ssadḙvā॒ āpaḥ̭ | tābhi̭re॒vainā॒ utpṷnāti | dvābhyā॒mutpṷnāti || 35 ||
dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai || de॒vo vaḥ̭ savi॒tot-pṷnā॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainā॒ utpṷnāti | acchi̭dreṇa pa॒vitre॒ṇetyā̭ha | a॒sau vā ā̭di॒tyo-'cchi̭dra-mpa॒vitra᳚m | tenai॒vainā॒ utpṷnāti | vaso॒-ssūrya̭sya ra॒śmibhi॒rityā̭ha | prā॒ṇā vā āpaḥ̭ | prā॒ṇā vasa̭vaḥ | prā॒ṇā ra॒śmayaḥ̭ || 36 ||
prā॒ṇaire॒va prā॒ṇān-thsampṛ̭ṇakti | sā॒vi॒tri॒yarcā |
sa॒vi॒tṛpra̭sūta-mme॒ karmā̭sa॒diti̭ |
sa॒vi॒tṛpra̭sūtame॒vāsya॒ karma̭ bhavati |
pa॒ccho gā̭yatri॒yā tri̭ṣṣamṛddha॒tvāya̭ ||
āpo̭ devīragrepuvo agreguva॒ ityā̭ha |
rū॒pa-me॒vāsā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |
agra̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nna̭ya॒tāgrḙ
ya॒jñapa̭ti॒mityā̭ha | agrḙ e॒va ya॒jña-nna̭yanti |
agrḙ ya॒jñapa̭tim || 37 ||
yu॒ṣmānindro̭ 'vṛṇīta vṛtra॒tūyḙ yū॒yamindra̭mavṛṇīddhvaṃ-vṛ~tra॒tūrya॒ ityā̭ha |
vṛ॒tragṃ ha̭ hani॒ṣyannindra॒ āpo̭ vavre |
āpo॒ hendraṃ̭-va~vrire | sa॒jñāṃ-me॒vāsā̭me॒ta-thsāmā̭naṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe || prokṣi̭tā॒-ssthetyā̭ha | tenāpaḥ॒ prokṣi̭tāḥ || a॒gnayḙ vo॒ juṣṭa॒-mprokṣā᳚-mya॒gnīṣomā᳚bhyā॒-mityā̭ha |
ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā॒-nprokṣa̭ti | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ || 38 ||
atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | śundha̭ddhvaṃ॒
daivyā̭ya॒ karma̭ṇe devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha |
de॒va॒ya॒jyāyā̭ e॒vainā̭ni śundhati | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ | ava̭dhūta॒gṃ॒ rakṣo-'va̭dhūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | adi̭tyā॒stvaga॒sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ || 39 ||
a॒syā e॒vaina॒-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthi॒vī ve॒ttvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai || pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ |
tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata |
kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭ddhyava॒hanti̭ | ya॒jñāde॒va-ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || 40 ||
a॒dhi॒ṣava̭ṇamasi vānaspa॒tyamityā̭ha | a॒dhi॒ṣava̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti | prati॒ tvā-'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha saya॒tvāya̭ ||
a॒gnesta॒nū-ra॒sītyā̭ha | a॒gnervā e॒ṣā ta॒nūḥ |
yadoṣa̭dhayaḥ | vā॒co vi॒sarja̭na॒mityā̭ha |
ya॒dā hi pra॒jā oṣa̭dhīnā-ma॒śnanti̭ | atha॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jante | de॒vavī̭taye tvā gṛhṇā॒mītyā̭ha || 41 ||
de॒vatā̭bhire॒vaina॒-thsama̭rdhayati ||
adri̭rasi vānaspa॒tya ityā̭ha | grāvā̭ṇa-me॒vaina̭-tkaroti |
sa i॒da-nde॒vebhyo̭ ha॒vyagṃ su॒śami̭ śami॒ṣvetyā̭ha॒ śāntyai᳚ || havi̭ṣkṛ॒dehītyā̭ha |
ya e॒va de॒vānāgṃ̭ havi॒ṣkṛtaḥ̭ | tān. hva̭yati |
trir​hva̭yati | triṣa̭tyā॒ hi de॒vāḥ || iṣa॒mā va॒dorja॒mā va॒detyā̭ha || 42 ||
iṣa̭me॒vorjaṃ॒-ya~ja̭māne dadhāti |
dyu॒madva̭data va॒yagṃ sa̭ghā॒nta-ñje॒ṣmetyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai || mano᳚-śśra॒ddhādḙvasya॒ yaja̭mānasyāsura॒ghnī vāk | ya॒jñā॒yu॒dheṣu॒ pravi̭ṣṭā-''sīt | te-'sṷrā॒ yāva̭nto yajñāyu॒dhānā̭mu॒dvada̭tā-mu॒pāśṛ̭ṇvann |
te parā̭-'bhavann | tasmā॒-thsvānā॒-mmaddhyḙ-'va॒sāya̭ yajeta | yāva̭nto-'sya॒ bhrātṛ̭vyā yajñāyu॒dhānā̭-mu॒dvada̭tā-mupaśṛ॒ṇvanti̭ | te parā̭ bhavanti |
u॒ccai-ssa॒māha̭nta॒vā ā̭ha॒ viji̭tyai || 43 ||
vṛ॒ṅkta ḙṣāmindri॒yaṃ-vī~॒rya᳚m | śreṣṭha̭ eṣā-mbhavati || va॒r॒ṣa vṛ̭ddhamasi॒ prati̭ tvā va॒r॒ṣavṛ̭ddhaṃ-ve~॒ttvityā̭ha |
va॒r॒ṣavṛ̭ddhā॒ vā oṣa̭dhayaḥ |
va॒r॒ṣavṛ̭ddhā i॒ṣīkā॒-ssamṛ̭ddhyai |
ya॒jñagṃ rakṣā॒g॒syanu॒ prāvi̭śann |
tānya॒snā pa॒śubhyo̭ ni॒ravā̭dayanta |
tuṣai॒roṣa̭dhībhyaḥ || parā̭pūta॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ parā̭pūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha |
rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai || 44 ||
rakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'sītyā̭ha | tuṣai̭re॒va rakṣāgṃ̭si ni॒rava̭dayate | a॒pa upa̭spṛśati meddhya॒tvāya̭ | vā॒yurvo॒ vi vi̭na॒ktvityā̭ha | pa॒vitraṃ॒-vai~ vā॒yuḥ | pu॒nātye॒vaināṋ | a॒ntari̭kṣādiva॒ vā e॒te praska̭ndanti | ye śūrpā᳚t | de॒vo vaḥ̭ savi॒tā hira̭ṇyapāṇiḥ॒ prati̭gṛhṇā॒tvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai |
ha॒viṣo-'ska̭ndāya | triṣpha॒līka̭rta॒vā ā̭ha | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ || 45 ||
(dvābhyā॒mu-tpṷnāti - ra॒śmayo̭ - naya॒ntyagrḙ ya॒jñapa̭tiṃ - ~ya॒jño - 'di̭ti॒ - raska̭ndāya - gṛhṇā॒mītyā̭ha - va॒detyā̭ha॒ - viji̭tyā॒ - apa̭hatyā॒ - aska̭ndāya॒ trīṇi̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - taṇḍulapeṣaṇam
ava̭dhūta॒gṃ॒ rakṣo-'va̭dhūtā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | adi̭tyā॒stvaga॒sītyā̭ha | i॒yaṃ-vā~ adi̭tiḥ | a॒syā e॒vaina॒-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthi॒vī ve॒ttvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai |
pu॒rastā᳚-tpratī॒cīna̭grīva॒-mutta̭ralo॒mopa̭stṛṇāti meddhya॒tvāya̭ | tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ pa॒śavo॒ medha॒mupa̭tiṣṭhante | tasmā᳚-tpra॒jā mṛ॒ga-ṅgrāhṷkāḥ | ya॒jño de॒vebhyo॒ nilā̭yata || 46 ||
kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | ya-tkṛ̭ṣṇāji॒ne ha॒vira̭dhipi॒naṣṭi̭ | ya॒jñāde॒va ta-dya॒jña-mprayṷṅkte | ha॒viṣo-'ska̭ndāya || dyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hāstā᳚m | te śa̭myāmā॒trameka॒maha॒rvyaitāgṃ̭ śamyāmā॒trameka॒mahaḥ̭ || di॒va-sska̭mbha॒nira̭si॒ prati॒ tvā 'di̭tyā॒stvagve॒ttvityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvītyai᳚ | dhi॒ṣaṇā̭-'si parva॒tyā
prati̭ tvā di॒va-sska̭mbha॒nirve॒ttvityā̭ha |
dyāvā̭pṛthi॒vyo-rvidhṛ̭tyai || 47 ||
dhi॒ṣaṇā̭-'si pārvate॒yī prati̭ tvā parva॒tirve॒ttvityā̭ha | dyāvā̭pṛthi॒vyordhṛtyai᳚ || de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |
adhi̭vapā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒de॒va॒ta-me॒vainā॒nadhi̭ vapati || dhā॒nya̭masi dhinu॒hi de॒vānityā̭ha | e॒tasya॒ yajṷṣo vī॒ryḙṇa || 48 ||
yāva॒dekā̭ de॒vatā̭ kā॒maya̭te॒ yāva॒dekā᳚ | tāva॒dāhṷtiḥ prathate | na hi tadasti̭ | yattāva̭de॒va syāt | yāva̭jju॒hoti̭ || prā॒ṇāya̭ tvā-'pā॒nāya॒ tvetyā̭ha | prā॒ṇāne॒va yaja̭māne dadhāti | dī॒rghāmanu॒ prasi̭ti॒māyṷṣe dhā॒mityā̭ha | āyṷre॒vāsmi̭-ndadhāti |
a॒ntari̭kṣādiva॒ vā e॒tāni॒ praska̭ndanti | yāni̭ dṛ॒ṣadaḥ̭ | de॒vo vaḥ̭ savi॒tā hira̭ṇyapāṇiḥ॒ prati̭ gṛhṇā॒tvityā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai | ha॒viṣo-'ska̭ndāya ||
asaṃ̭​va~pantī pigṃ̭ṣā॒ṇūni̭ kurutā॒dityā̭ha meddhya॒tvāya̭ || 49 ||
(nilā̭yata॒ - vidhṛ̭tyai - vī॒ryḙṇa - skandanti ca॒tvāri̭ ca ) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - kapālopadhānam
dhṛṣṭi̭rasi॒ brahma̭ ya॒cchetyā̭ha॒ dhṛtyai᳚ ||
apā᳚gne॒ 'gnimā॒māda̭-ñjahi॒ niṣkra॒vyādagṃ̭
se॒dhā dḙva॒yajaṃ̭-va~॒hetyā̭ha |
ya e॒vāmātkra॒vyāt | tama̭pa॒hatya̭ | meddhye॒-'gnau ka॒pāla॒mupa̭dadhāti || nirda̭gdha॒gṃ॒ rakṣo॒ nirda̭gdhā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣāg̭sye॒va
nirda̭hati | a॒gni॒vatyupa̭dadhāti | a॒sminne॒va lo॒ke jyoti̭rdhatte | aṅgā̭ra॒madhi̭-vartayati || 50 ||
a॒ntari̭kṣa e॒va jyoti̭rdhatte |
ā॒di॒tyame॒vāmuṣmi̭n ~lo॒ke jyoti̭rdhatte |
jyoti̭ṣmanto-'smā i॒me lo॒kā bha̭vanti |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || dhru॒vama̭si pṛthi॒vī-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | pṛ॒thi॒vīme॒vaitena̭ dṛgṃhati |
dha॒rtrama̭sya॒ntari̭kṣa-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | a॒ntari̭kṣame॒vaitena̭ dṛgṃhati |
dha॒ruṇa̭masi॒ diva̭-ndṛ॒gṃ॒hetyā̭ha | diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati || 51 ||
dharmā̭si॒ diśo̭ dṛ॒gṃ॒hetyā̭ha |
diśa̭ e॒vaitena̭ dṛgṃhati | i॒māne॒vaitai-rlo॒kā-ndṛgṃ̭hati | dṛgṃ ha̭nte-'smā i॒me lo॒kāḥ pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || trīṇyagrḙ ka॒pālā॒nyupa̭dadhāti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ |
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ |
eka॒magrḙ ka॒pāla॒mupa̭dadhāti |
ekaṃ॒-vā~ agrḙ ka॒pāla॒-mpurṷṣasya sa॒bhaṃ​va~̭ti || 52 ||
atha॒ dve | atha॒ trīṇi̭ | atha̭ ca॒tvāri̭ | athā॒ṣṭau |
tasmā̭da॒ṣṭāka̭pāla॒-mpurṷṣasya॒ śiraḥ̭ |
yade॒va-ṅka॒pālā᳚nyupa॒ dadhā̭ti | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ | ya॒jñame॒va pra॒jāpa̭ti॒gṃ॒ sagg​ska̭roti |
ā॒tmāna̭me॒va ta-thsagg​ska̭roti | tagṃ sagg​skṛ̭tamā॒tmāna᳚m || 53 ||
a॒muṣmi̭n ~lo॒ke-'nu॒parai̭ti || yada॒ṣṭāvṷpa॒ dadhā̭ti | gā॒ya॒tri॒yā ta-thsammi̭tam | yannava̭ | tri॒vṛtā॒ tat | ya-ddaśa̭ | vi॒rājā॒ tat | yadekā̭daśa | tri॒ṣṭubhā॒ tat | yaddvāda̭śa || 54 ||
jaga̭tyā॒ tat | chandaḥ̭ sammitāni॒ sa ṷpa॒dadha̭-tka॒pālā̭ni | i॒mān ~lo॒kāna̭nupū॒rva-ndiśo॒ vidhṛ̭tyai dṛgṃhati | athāyuḥ̭ prā॒ṇā-npra॒jā-mpa॒śūn. yaja̭māne dadhāti | sa॒jā॒tāna̭smā a॒bhito̭ bahu॒lān ka̭roti ||
cita॒-ssthetyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat ||
bhṛgṷ̄ṇā॒maṅgi̭rasā॒-ntapa̭sā tapyaddhva॒mityā̭ha |
de॒vatā̭nā-me॒vainā̭ni॒ tapa̭sā tapati | tāni॒ tata॒-ssagg​sthi̭te | yāni̭ gha॒rme ka॒pālā᳚n yupaci॒nvanti̭ ve॒dhasa॒ iti॒ catṷṣpadaya॒rcā vimṷñcati | catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śuṣve॒vopari̭ṣṭā॒-tprati̭tiṣṭhati || 55 ||
(va॒rta॒ya॒ti॒ - diva̭me॒vaitena̭ dṛgṃhati - sa॒mbhava̭ti॒ - tagṃ sagg​skṛ̭tamā॒tmānaṃ॒ - dvāda̭śa॒ - sagg​sthi̭te॒ trīṇi̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - puroḍāśāniṣpādanam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha |
a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m |
pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ |
saṃ​va~̭pā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vainā̭ni॒ saṃ​va~̭pati || samāpo̭ a॒dbhira̭gmata॒ samoṣa̭dhayo॒ rase॒netyā̭ha | āpo॒ vā oṣa̭dhī-rjinvanti | oṣa̭dhayo॒-'po ji̭nvanti |
a॒nyā vā e॒tāsā̭ma॒nyā ji̭nvanti || 56 ||
tasmā̭de॒vamā̭ha | sagṃ re॒vatī॒-rjaga̭tībhi॒-rmadhṷmatī॒-rmadhṷmatībhi-ssṛjyaddhva॒mityā̭ha |
āpo॒ vai re॒vatīḥ᳚ | pa॒śavo॒ jaga̭tīḥ | oṣa̭dhayo॒ madhṷmatīḥ | āpa॒ oṣa̭dhīḥ pa॒śūn | tāne॒vāsmā̭ eka॒dhā sa॒gṃ॒sṛjya̭ | madhṷmataḥ karoti |
a॒dbhyaḥ pari॒ prajā̭tā-sstha॒ sama॒dbhiḥ pṛ̭cyaddhva॒miti̭ pa॒ryāplā̭vayati |
yathā॒ suvṛ̭ṣṭa i॒māma̭nu vi॒sṛtya̭ || 57 ||
āpa॒ oṣa̭dhīrma॒haya̭nti | tā॒dṛge॒va tat ||
jana̭yatyai tvā॒ saṃ​yau~॒mītyā̭ha | pra॒jā e॒vaitena̭ dādhāra | a॒gnaye᳚ tvā॒-'gnīṣomā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ vyāvṛ̭ttyai | ma॒khasya॒ śiro॒-'sītyā̭ha |
ya॒jño vai ma॒khaḥ | tasyai॒tacchiraḥ̭ | ya-tpṷro॒ḍāśaḥ̭ | tasmā̭de॒vamā̭ha || 58 ||
gha॒rmo̭-'si vi॒śvāyu॒rityā̭ha | viśva̭me॒vāyu॒-ryaja̭māne dadhāti | u॒ru pra̭thasvo॒ru tḙ ya॒jñapa̭tiḥ prathatā॒mityā̭ha | yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ prathayati | tvaca̭-ṅgṛhṇī॒ṣvetyā̭ha |
sarva̭me॒vaina॒gṃ॒ sata̭nu-ṅkaroti | athā॒pa ā॒nīya॒ pari̭ mār​ṣṭi | mā॒gṃ॒sa e॒va ta-ttvaca̭-ndadhāti | tasmā᳚-ttva॒cā mā॒gṃ॒sa-ñcha॒nnam ||
gha॒rmo vā e॒ṣo-'śā᳚ntaḥ || 59 ||
a॒rdha॒mā॒se᳚-'rdhamāse॒ pravṛ̭jyate | ya-tpṷro॒ḍāśaḥ̭ | sa ī᳚śva॒ro yaja̭mānagṃ śu॒cā pra॒dahaḥ̭ | parya̭gni karoti | pa॒śume॒vaina̭makaḥ | śāntyā॒ apra̭dāhāya | triḥ parya̭gni karoti |
tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai ||
a॒ntari̭ta॒gṃ॒ rakṣo॒-'ntari̭tā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha || 60 ||
rakṣa̭sā-ma॒ntar​hi̭tyai | pu॒ro॒ḍāśaṃ॒-vā~ adhi̭śrita॒gṃ॒ rakṣāg̭syajighāgṃsann |
di॒vi nāko॒ nāmā॒gnī ra̭kṣo॒hā | sa e॒vāsmā॒-drakṣā॒g॒syapā̭hann | de॒vastvā̭ savi॒tā śra̭paya॒tvityā̭ha | sa॒vi॒tṛpra̭sūta e॒vainagg̭ śrapayati | var​ṣi̭ṣṭhe॒ adhi॒ nāka॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | a॒gnistḙ ta॒nuva॒-mmā-'ti̭ dhā॒gityā॒hāna̭tidāhāya | agnḙ ha॒vyagṃ ra̭kṣa॒svetyā̭ha॒ guptyai᳚ || 61 ||
avi̭dahanta-śśrapaya॒teti॒ vācaṃ॒-vi~sṛ̭jate |
ya॒jñame॒va ha॒vīg​ṣya̭bhi-vyā॒hṛtya॒ prata̭nute |
pu॒ro॒ruca॒mavi̭dāhāya॒ śṛtyai̭ karoti || ma॒stiṣko॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | taṃ-ya~nnābhi̭vā॒saye᳚t | ā॒virma॒stiṣkaḥ̭ syāt | a॒bhivā̭sayati |
tasmā॒-dguhā̭ ma॒stiṣkaḥ̭ | bhasma̭nā॒-'bhi vā̭sayati |
tasmā᳚-nmā॒gṃ॒senāsthi̭ cha॒nnam || 62 ||
ve॒denā॒bhi vā̭sayati | tasmā॒-tkeśai॒-śśiraḥ̭ cha॒nnam |
akha̭latibhāvuko bhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || pa॒śorvai pra̭ti॒mā pṷro॒ḍāśaḥ̭ | sa nāya॒juṣka̭-mabhi॒vāsyaḥ̭ | vṛthḙva syāt | ī॒śva॒rā yaja̭mānasya pa॒śavaḥ॒ pramḙtoḥ || sa-mbrahma̭ṇā pṛcya॒svetyā̭ha | prā॒ṇā vai brahma̭ || 63 ||
prā॒ṇāḥ pa॒śavaḥ̭ | prā॒ṇaire॒va pa॒śūnth
sampṛ̭ṇakti | na pra॒māyṷkā bhavanti | yaja̭māno॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | pra॒jā pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |
yade॒vama̭bhi vā॒saya̭ti | yaja̭māname॒va pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ssama̭rdhayati || de॒vā vai ha॒vi-rbhṛ॒tvā-'brṷvann | kasmi̭nni॒da-mmra̭kṣyāmaha॒ iti̭ |
so᳚-'gnira̭bravīt || 64 ||
mayi̭ ta॒nū-ssannidha̭ddhvam | a॒haṃ-va~॒sta-ñja̭nayiṣyāmi | yasmi̭-nmra॒kṣyaddhva॒ iti̭ | te de॒vā a॒gnau ta॒nū-ssa-nnya̭dadhata | tasmā̭dāhuḥ |
a॒gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ iti̭ | so-'ṅgā̭reṇā॒paḥ |
a॒bhya̭pātayat | tata̭ eka॒to̭-'jāyata |
sa dvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātayat || 65 ||
tato᳚ dvi॒to̭-'jāyata | sa tṛ॒tīya̭-ma॒bhya̭pātayat |
tata̭-stri॒to̭-'jāyata | yada॒dbhyo-'jā̭yanta | tadā॒pyānā̭māpya॒tvam | yadā॒tmabhyo 'jā̭yanta |
tadā॒tmyānā̭-mātmya॒tvam || te de॒vā ā॒pyeṣva̭mṛjata | ā॒pyā a̭mṛjata॒ sūryā᳚bhyudite | sūryā᳚bhyudita॒-ssūryā̭bhinimrukte || 66 ||
sūryā̭bhinimruktaḥ kuna॒khini̭ | ku॒na॒khī śyā॒vada̭ti | śyā॒vada̭nnagradidhi॒ṣau | a॒gra॒di॒dhi॒ṣuḥ pa̭rivi॒tte | pa॒ri॒vi॒tto vī̭ra॒haṇi̭ | vī॒ra॒hā bra̭hma॒haṇi̭ |
tadbra̭hma॒haṇa॒-nnātya̭cyavata | a॒nta॒rve॒di nina̭ya॒tyava̭ruddhyai | ulmṷkenā॒bhi gṛ̭hṇāti śṛta॒tvāya̭ | śṛ॒takā̭mā iva॒ hi de॒vāḥ || 67 ||
(a॒nyā ji̭nvan-tyanuvi॒sṛtyai॒-vamā॒-hāśā᳚nta-āha॒-guptyai̭-cha॒nnaṃ - brahmā᳚-bravī-ddvi॒tīya̭ma॒bhya̭pātaya॒-thsūryā̭bhinimrukte-de॒vāḥ) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - vedikaraṇam
de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti॒ sphyamāda̭tte॒ prasū᳚tyai | a॒śvino᳚-rbā॒hubhyā॒mityā̭ha | a॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚m | pū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyai᳚ || āda̭da॒ indra̭sya bā॒hura̭si॒ dakṣi̭ṇa॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | sa॒hasra̭bhṛṣṭi-śśa॒tatḙjā॒ ityā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe ||
vā॒yura̭si ti॒gmatḙjā॒ ityā̭ha | tejo॒ vai vā॒yuḥ || 68 ||
teja̭ e॒vāsmi̭-ndadhāti || vi॒ṣādvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt | so̭-'bibhet | ya॒jñena̭ mā de॒vā a॒bhibha̭viṣya॒ntīti̭ | sa pṛ̭thi॒vīma॒bhya̭vamīt | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat | atho॒ yadindro̭ vṛ॒tramahanṋ | tasya॒ lohi̭ta-mpṛthi॒vīmanu॒ vya̭dhāvat | sā 'me॒ddhyā 'bha̭vat |
pṛthi̭vi devayaja॒nītyā̭ha || 69 ||
meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti |
oṣa̭ddhyāste॒ mūla॒-mmā higṃ̭siṣa॒mityā̭ha | oṣa̭dhīnā॒-mahigṃ̭sāyai || vra॒ja-ṅga̭ccha go॒sthāna॒mityā̭ha | chandāgṃ̭si॒ vai vra॒jo go॒sthānaḥ̭ | chandāg̭sye॒vāsmai᳚ vra॒ja-ṅgo॒sthāna̭-ṅkaroti || var​ṣa̭tu te॒ dyaurityā̭ha |
vṛṣṭi॒rvai dyauḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe ||
ba॒dhā॒na dḙva savitaḥ para॒masyā᳚-mparā॒vatītyā̭ha || 70 ||
dvau vāva purṷṣau | ya-ñcai॒va dveṣṭi̭ | yaścai̭na॒-ndveṣṭi̭ | tāvu॒bhau ba̭ddhnāti para॒masyā᳚-mparā॒vati̭ śa॒tena॒ pāśaiḥ᳚ | yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ ya-ñca̭ va॒ya-ndvi॒ṣmastamato॒ mā mau॒gityā॒hāni̭mruktyai ||
a॒raru॒rvai nāmā̭su॒ra ā̭sīt |
sa pṛ̭thi॒vyāmupa̭mlupto-'śayat |
ta-nde॒vā apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti̭ pṛthi॒vyā apā᳚ghnann | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | apa̭hato॒-'raruḥ̭ pṛthi॒vyā iti॒ yadāha̭ || 71 ||
bhrātṛ̭vyame॒va pṛ̭thi॒vyā apa̭hanti | tḙ-'manyanta |
divaṃ॒-vā~ a॒yami॒taḥ pa̭tiṣya॒tīti̭ |
tama॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti̭ di॒vaḥ parya̭bādhanta | bhrātṛ̭vyo॒ vā a॒raruḥ̭ | a॒rarṷste॒ diva॒-mmā skā॒niti॒ yadāha̭ | bhrātṛ̭vyame॒va di॒vaḥ pari̭bādhate |
sta॒mba॒ ya॒jur-ha̭rati | pṛ॒thi॒vyā e॒va bhrātṛ̭vya॒-mapa̭hanti | dvi॒tīyagṃ̭ harati || 72 ||
a॒ntari̭kṣāde॒vaina॒-mapa̭hanti | tṛ॒tīyagṃ̭ harati | di॒va e॒vaina॒-mapa̭hanti | tū॒ṣṇī-ñca̭tu॒rthagṃ ha̭rati | apa̭rimitāde॒vaina॒-mapa̭hanti || asṷrāṇāṃ॒-vā~ i॒yamagra̭ āsīt | yāva॒dāsī̭naḥ parā॒ paśya̭ti |
tāva̭-dde॒vānā᳚m | te de॒vā a̭bruvann |
astve॒va no॒-'syāmapīti̭ || 73 ||
kya̭nno dāsya॒theti̭ | yāva̭thsva॒ya-mpa̭rigṛhṇī॒theti̭ |
te vasa̭va॒stveti̭ dakṣiṇa॒taḥ parya̭gṛhṇann | ru॒drāstveti̭ pa॒ścāt | ā॒di॒tyā-stvetyṷttara॒taḥ | te᳚-'gninā॒ prāñco̭-'jayann | vasṷbhi-rdakṣi॒ṇā |
ru॒draiḥ pra॒tyañcaḥ̭ | ā॒di॒tyairuda̭ñcaḥ |
yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo॒ vedi̭-mpari gṛ॒hṇanti̭ || 74 ||
bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati ||
de॒vasya̭ savi॒tu-ssa॒va ityā̭ha॒ prasū᳚tyai |
karma̭ kṛṇvanti ve॒dhasa॒ ityā̭ha | i॒ṣi॒tagṃ hi karma̭ kri॒yate᳚ | pṛ॒thi॒vyai meddhya̭-ñcāme॒ddhya-ñca॒ vyuda̭krāmatām | prā॒cīna̭-mudī॒cīna॒-mmeddhya᳚m | pra॒tī॒cīna̭-ndakṣi॒ṇā 'me॒ddhyam |
prācī॒mudī̭cī-mprava॒ṇā-ṅka̭roti |
meddhyā̭me॒vainā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkaroti || 75 ||
prāñcaṷ vedya॒gṃ॒ sāvunna̭yati | ā॒ha॒va॒nīya̭sya॒ pari̭gṛhītyai | pra॒tīcī॒ śroṇī᳚ | gār​ha̭patyasya॒ pari̭gṛhītyai | atho̭ mithuna॒tvāya̭ | uddha̭nti | yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tadapa̭hanti | uddha̭nti |
tasmā॒doṣa̭dhayaḥ॒ parā̭bhavanti || 76 ||
mūla̭-ñchinatti | bhrātṛ̭vyasyai॒va mūla̭-ñchinatti |
mūlaṃ॒-vā~ a̭ti॒tiṣṭha॒-drakṣā॒g॒syanū-tpi̭pate | yaddhastḙna chi॒ndyāt | ku॒na॒khinīḥ᳚ pra॒jā-ssyuḥ̭ | sphyena̭ chinatti | vajro॒ vai sphyaḥ |
vajrḙṇai॒va ya॒jñā-drakṣā॒g॒syapa̭hanti | pi॒tṛ॒de॒va॒tyā 'ti̭khātā | iya̭tī-ṅkhanati || 77 ||
pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tām || vedi̭rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | tā-ñca̭turaṅgu॒le 'nva̭vindann | tasmā᳚ccaturaṅgu॒la-ṅkheyā᳚ |
ca॒tu॒raṅgu॒la-ṅkha̭nati | ca॒tu॒ra॒ṅgu॒le hyoṣa̭dhayaḥ prati॒tiṣṭha̭nti |
āpra̭ti॒ṣṭhāyai̭ khanati | yaja̭māname॒va pra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati | da॒kṣi॒ṇa॒to var​ṣī̭yasī-ṅkaroti |
de॒va॒yaja̭nasyai॒va rū॒pama̭kaḥ || 78 ||
purī̭ṣavatī-ṅkaroti | pra॒jā vai pa॒śavaḥ॒ purī̭ṣam |
pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhiḥ॒ purī̭ṣavanta-ṅkaroti | utta̭ra-mparigrā॒ha-mpari̭gṛhṇāti | e॒tāva̭tī॒ vai pṛ̭thi॒vī | yāva̭tī॒ vediḥ̭ | tasyā̭ e॒tāva̭ta e॒va bhrātṛ̭vya-nni॒rbhajya̭ | ā॒tmana॒ utta̭ra-mparigrā॒ha-mpari̭gṛhṇāti |
ṛ॒ta-ma̭syṛta॒sada̭na-masyṛta॒śrīra॒sītyā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vai tat || 79 ||
krū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti | yadvedi̭-ṅka॒roti̭ |
dhā a̭si sva॒dhā a॒sīti̭ yoyupyate॒ śāntyai᳚ |
u॒rvī cāsi॒ vasvī̭ cā॒sītyā̭ha |
u॒rvīme॒vaināṃ॒-va~svī᳚-ṅkaroti |
pu॒rā krū॒rasya̭ vi॒sṛpo̭ viraphśi॒nnityā̭ha meddhya॒tvāya̭ | u॒dā॒dāya̭ pṛthi॒vī-ñjī॒radā̭nu॒ryāmaira̭ya-ñca॒ndrama̭si sva॒dhābhi॒rityā̭ha |
yade॒vāsyā̭ ame॒ddhyam | tada̭pa॒hatya̭ |
meddhyā᳚-ndeva॒yaja̭nī-ṅkṛ॒tvā || 80 ||
yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya᳚m | tada॒syāmera̭yati |
tā-ndhīrā̭so anu॒dṛśya̭ yajanta॒ ityā॒hānṷkhyātyai || prokṣa̭ṇī॒rāsā̭daya | i॒ddhmāba॒r॒hi-rupa̭sādaya | sru॒va-ñca॒ sruca̭śca॒ sammṛ̭ḍḍhi | patnī॒gṃ॒ sanna̭hya | ājyḙno॒dehītyā̭hānupū॒rvatā̭yai | prokṣa̭ṇī॒rāsā̭dayati | āpo॒ vai ra̭kṣo॒ghnīḥ || 81 ||
rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | sphyasya॒ vartman᳚-thsādayati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | u॒vāca॒ hāsi̭to daiva॒laḥ | e॒tāva̭tī॒rvā a॒muṣmi̭n ~lo॒ka āpa̭ āsann |
yāva̭tīḥ॒ prokṣa̭ṇī॒riti̭ | tasmā᳚-dba॒hvīrā॒sādyāḥ᳚ | sphyamu॒dasyanṋ | ya-ndvi॒ṣyātta-ndhyā̭yet | śu॒caivaina̭-marpayati || 82 ||
(vai vā॒yu - rā̭ha - parā॒vatītyā॒hā - ha̭ - dvi॒tīyagṃ̭ hara॒ - tīti̭ - parigṛ॒hṇanti̭ - deva॒yaja̭nī-ṅkaroti - bhavanti - khanatya - ka - re॒tat - kṛ॒tvā - ra̭kṣo॒ghnī - ra̭rpayati) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - idhmābar​hi-ssādanam
vajro॒ vai sphyaḥ | yada॒nvañca̭-ndhā॒raye᳚t | vajre᳚-'ddhva॒ryuḥ, kṣa̭ṇvīta | pu॒rastā᳚-tti॒ryañca̭-ndhārayati | vajro॒ vai sphyaḥ | vajrḙṇai॒va ya॒jñasya̭ dakṣiṇa॒to rakṣā॒g॒syapa̭hanti |
a॒gnibhyā॒-mprāca̭śca pra॒tīca̭śca | sphyenodī̭caścā-dha॒rāca̭śca | sphyena॒ vā e॒ṣa vajrḙṇā॒syai pā॒pmāna॒-mbhrātṛ̭vya-mapa॒hatya̭ |
u॒tka॒re-'dhi॒ pravṛ̭ścati || 83 ||
yatho̭pa॒dhāya̭ vṛ॒ścantya॒vam | hastā॒vava̭ nenikte | ā॒tmāna̭me॒va pa̭vayate | sphya-mprakṣā̭layati meddhya॒tvāya̭ | atho̭ pā॒pmana̭ e॒va bhrātṛ̭vyasya nya॒ṅga-ñchi̭natti || i॒ddhmā-ba॒r॒hi-rupa̭sādayati॒ yuktyai᳚ | ya॒jñasya̭ mithuna॒tvāya̭ |
atho̭ puro॒ruca̭me॒vaitā-nda̭dhāti |
utta̭rasya॒ karma॒ṇo-'nṷkhyātyai |
na pu॒rastā᳚-tpra॒tyagupa̭sādayet || 84 ||
ya-tpu॒rastā᳚-tpra॒tya-gṷpasā॒daye᳚t |
a॒nyatrā̭hutipa॒thādi॒ddhma-mprati̭pādayet | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | apa̭rāddhnuyā-dba॒r॒hiṣā᳚ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nam | pa॒ścāt-prāgupa̭sādayati | ā॒hu॒ti॒pa॒thene॒ddhma-mprati̭pādayati |
sa॒pra॒ntyḙva ba॒r॒hiṣā᳚ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭na॒mupai̭ti | dakṣi̭ṇami॒ddhmam |
utta̭ra-mba॒ra॒ḥiḥ | ā॒tmā vā i॒ddhmaḥ |
pra॒jā ba॒r॒hiḥ | pra॒jā hyā᳚tmana॒ utta̭ratarā tī॒rthe |
tato॒ medha̭mupa॒nīya̭ | ya॒thā॒ de॒va॒tame॒vaina॒t-prati̭ṣṭhāpayati | prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 85 ||
(vṛ॒śca॒ti॒ - sā॒da॒ye॒ - di॒ddhmaḥ pañca̭ ca) (a. 10)
(tṛtīya̭syāṃ - de॒vasyā᳚śvapa॒r॒śuṃ-yo~ vai - pū᳚rve॒dyuḥ - karma̭ṇe vā॒ - mindro̭ vṛ॒trama̭ha॒n-thso̭-'po - 'va̭dhūtaṃ॒ - dhṛṣṭi̭--r de॒vasyetyā̭ha॒ saṃ​va~̭pāmi - de॒vasya॒ sphyamāda̭de॒ - vajro॒ vai sphyo daśa̭)
(tṛ॒tīya̭syāṃ - ~ya॒jñasyāna̭tirekāya - pa॒vitra̭vatya - dhva॒ryu-ñcā̭ - dhi॒ṣava̭ṇamasya॒ - ntari̭kṣa e॒va - rakṣa̭sāma॒ntar​hi̭tyai॒ - dvau vāva purṷṣo॒ - yada॒daśca॒ndrama̭si॒ meddhya॒-mpañcāśī̭tiḥ)
(tṛ॒tīya̭syāṃ॒ - ~yaja̭mānaḥ)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||