📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
চাণক্য নীতি - চতুর্থোঽধ্যাযঃ
Chanakya Niti - Chaturtho'dhyayah
Chanakya Bengali
আযুঃ কর্ম চ বিত্তং চ বিদ্যা নিধনমেব চ ।
পঞ্চৈতানি হি সৃজ্যন্তে গর্ভস্থস্যৈব দেহিনঃ ॥ 01 ॥
সাধুভ্যস্তে নিবর্তন্তে পুত্রমিত্রাণি বান্ধবাঃ ।
যে চ তৈঃ সহ গন্তারস্তদ্ধর্মাত্সুকৃতং কুলম্ ॥ 02 ॥
দর্শনধ্যানসংস্পর্শৈর্মত্সী কূর্মী চ পক্ষিণী ।
শিশুং পালযতে নিত্যং তথা সজ্জন-সঙ্গতিঃ ॥ 03 ॥
যাবত্স্বস্থো হ্যযং দেহো যাবন্মৃত্যুশ্চ দূরতঃ ।
তাবদাত্মহিতং কুর্যাত্প্রাণান্তে কিং করিষ্যতি ॥ 04 ॥
কামধেনুগুণা বিদ্যা হ্যকালে ফলদাযিনী ।
প্রবাসে মাতৃসদৃশী বিদ্যা গুপ্তং ধনং স্মৃতম্ ॥ 05 ॥
একোঽপি গুণবান্পুত্রো নির্গুণেন শতেন কিম্ ।
একশ্চন্দ্রস্তমো হন্তি ন চ তারাঃ সহস্রশঃ ॥ 06 ॥
মূর্খশ্চিরাযুর্জাতোঽপি তস্মাজ্জাতমৃতো বরঃ ।
মৃতঃ স চাল্পদুঃখায যাবজ্জীবং জডো দহেত্ ॥ 07 ॥
কুগ্রামবাসঃ কুলহীনসেবা
কুভোজনং ক্রোধমুখী চ ভার্যা ।
পুত্রশ্চ মূর্খো বিধবা চ কন্যা
বিনাগ্নিনা ষট্প্রদহন্তি কাযম্ ॥ 08 ॥
কিং তযা ক্রিযতে ধেন্বা যা ন দোগ্ধ্রী ন গর্ভিণী ।
কোঽর্থঃ পুত্রেণ জাতেন যো ন বিদ্বান্ ন ভক্তিমান্ ॥ 09 ॥
সংসারতাপদগ্ধানাং ত্রযো বিশ্রান্তিহেতবঃ ।
অপত্যং চ কলত্রং চ সতাং সঙ্গতিরেব চ ॥ 10 ॥
সকৃজ্জল্পন্তি রাজানঃ সকৃজ্জল্পন্তি পণ্ডিতাঃ ।
সকৃত্কন্যাঃ প্রদীযন্তে ত্রীণ্যেতানি সকৃত্সকৃত্ ॥ 11 ॥
একাকিনা তপো দ্বাভ্যাং পঠনং গাযনং ত্রিভিঃ ।
চতুর্ভির্গমনং ক্ষেত্রং পঞ্চভির্বহুভী রণঃ ॥ 12 ॥
সা ভার্যা যা শুচির্দক্ষা সা ভার্যা যা পতিব্রতা ।
সা ভার্যা যা পতিপ্রীতা সা ভার্যা সত্যবাদিনী ॥ 13 ॥
অপুত্রস্য গৃহং শূন্যং দিশঃ শূন্যাস্ত্ববান্ধবাঃ ।
মূর্খস্য হৃদযং শূন্যং সর্বশূন্যা দরিদ্রতা ॥ 14 ॥
অনভ্যাসে বিষং শাস্ত্রমজীর্ণে ভোজনং বিষম্ ।
দরিদ্রস্য বিষং গোষ্ঠী বৃদ্ধস্য তরুণী বিষম্ ॥ 15 ॥
ত্যজেদ্ধর্মং দযাহীনং বিদ্যাহীনং গুরুং ত্যজেত্ ।
ত্যজেত্ক্রোধমুখীং ভার্যাং নিঃস্নেহান্বান্ধবাংস্ত্যজেত্ ॥ 16 ॥
অধ্বা জরা দেহবতাং পর্বতানাং জলং জরা ।
অমৈথুনং জরা স্ত্রীণাং বস্ত্রাণামাতপো জরা ॥ 17 ॥
কঃ কালঃ কানি মিত্রাণি কো দেশঃ কৌ ব্যযাগমৌ ।
কশ্চাহং কা চ মে শক্তিরিতি চিন্ত্যং মুহুর্মুহুঃ ॥ 18 ॥
অগ্নির্দেবো দ্বিজাতীনাং মুনীনাং হৃদি দৈবতম্ ।
প্রতিমা স্বল্পবুদ্ধীনাং সর্বত্র সমদর্শিনঃ ॥ 19 ॥
Roman (IAST) Transliteration
āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca |
pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ || 01 ||
sādhubhyaste nivartante putramitrāṇi bāndhavāḥ |
ye ca taiḥ saha gantārastaddharmātsukṛtaṃ kulam || 02 ||
darśanadhyānasaṃsparśairmatsī kūrmī ca pakṣiṇī |
śiśuṃ pālayate nityaṃ tathā sajjana-saṅgatiḥ || 03 ||
yāvatsvastho hyayaṃ deho yāvanmṛtyuśca dūrataḥ |
tāvadātmahitaṃ kuryātprāṇānte kiṃ kariṣyati || 04 ||
kāmadhenuguṇā vidyā hyakāle phaladāyinī |
pravāse mātṛsadṛśī vidyā guptaṃ dhanaṃ smṛtam || 05 ||
eko'pi guṇavānputro nirguṇena śatena kim |
ekaścandrastamo hanti na ca tārāḥ sahasraśaḥ || 06 ||
mūrkhaścirāyurjāto'pi tasmājjātamṛto varaḥ |
mṛtaḥ sa cālpaduḥkhāya yāvajjīvaṃ jaḍo dahet || 07 ||
kugrāmavāsaḥ kulahīnasevā
kubhojanaṃ krodhamukhī ca bhāryā |
putraśca mūrkho vidhavā ca kanyā
vināgninā ṣaṭpradahanti kāyam || 08 ||
kiṃ tayā kriyate dhenvā yā na dogdhrī na garbhiṇī |
ko'rthaḥ putreṇa jātena yo na vidvān na bhaktimān || 09 ||
saṃsāratāpadagdhānāṃ trayo viśrāntihetavaḥ |
apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saṅgatireva ca || 10 ||
sakṛjjalpanti rājānaḥ sakṛjjalpanti paṇḍitāḥ |
sakṛtkanyāḥ pradīyante trīṇyetāni sakṛtsakṛt || 11 ||
ekākinā tapo dvābhyāṃ paṭhanaṃ gāyanaṃ tribhiḥ |
caturbhirgamanaṃ kṣetraṃ pañcabhirbahubhī raṇaḥ || 12 ||
sā bhāryā yā śucirdakṣā sā bhāryā yā pativratā |
sā bhāryā yā patiprītā sā bhāryā satyavādinī || 13 ||
aputrasya gṛhaṃ śūnyaṃ diśaḥ śūnyāstvabāndhavāḥ |
mūrkhasya hṛdayaṃ śūnyaṃ sarvaśūnyā daridratā || 14 ||
anabhyāse viṣaṃ śāstramajīrṇe bhojanaṃ viṣam |
daridrasya viṣaṃ goṣṭhī vṛddhasya taruṇī viṣam || 15 ||
tyajeddharmaṃ dayāhīnaṃ vidyāhīnaṃ guruṃ tyajet |
tyajetkrodhamukhīṃ bhāryāṃ niḥsnehānbāndhavāṃstyajet || 16 ||
adhvā jarā dehavatāṃ parvatānāṃ jalaṃ jarā |
amaithunaṃ jarā strīṇāṃ vastrāṇāmātapo jarā || 17 ||
kaḥ kālaḥ kāni mitrāṇi ko deśaḥ kau vyayāgamau |
kaścāhaṃ kā ca me śaktiriti cintyaṃ muhurmuhuḥ || 18 ||
agnirdevo dvijātīnāṃ munīnāṃ hṛdi daivatam |
pratimā svalpabuddhīnāṃ sarvatra samadarśinaḥ || 19 ||