📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
চাণক্য নীতি - সপ্তদশোঽধ্যাযঃ
Chanakya Niti - Saptadasho'dhyayah
Chanakya Bengali
পুস্তকপ্রত্যযাধীতং নাধীতং গুরুসন্নিধৌ ।
সভামধ্যে ন শোভন্তে জারগর্ভা ইব স্ত্রিযঃ ॥ 01 ॥
কৃতে প্রতিকৃতিং কুর্যাদ্ধিংসনে প্রতিহিংসনম্ ।
তত্র দোষো ন পততি দুষ্টে দুষ্টং সমাচরেত্ ॥ 02 ॥
যদ্দূরং যদ্দুরারাধ্যং যচ্চ দূরে ব্যবস্থিতম্ ।
তত্সর্বং তপসা সাধ্যং তপো হি দুরতিক্রমম্ ॥ 03 ॥
লোভশ্চেদগুণেন কিং পিশুনতা যদ্যস্তি কিং পাতকৈঃ
সত্যং চেত্তপসা চ কিং শুচি মনো যদ্যস্তি তীর্থেন কিম্ ।
সৌজন্যং যদি কিং গুণৈঃ সুমহিমা যদ্যস্তি কিং মণ্ডনৈঃ
সদ্বিদ্যা যদি কিং ধনৈরপযশো যদ্যস্তি কিং মৃত্যুনা ॥ 04 ॥
পিতা রত্নাকরো যস্য লক্ষ্মীর্যস্য সহোদরা ।
শঙ্খো ভিক্ষাটনং কুর্যান্ন দত্তমুপতিষ্ঠতে ॥ 05 ॥
অশক্তস্তু ভবেত্সাধু-র্ব্রহ্মচারী বা নির্ধনঃ ।
ব্যাধিতো দেবভক্তশ্চ বৃদ্ধা নারী পতিব্রতা ॥ 06 ॥
নাঽন্নোদকসমং দানং ন তিথির্দ্বাদশী সমা ।
ন গাযত্র্যাঃ পরো মন্ত্রো ন মাতুর্দৈবতং পরম্ ॥ 07 ॥
তক্ষকস্য বিষং দন্তে মক্ষিকাযাস্তু মস্তকে ।
বৃশ্চিকস্য বিষং পুচ্ছে সর্বাঙ্গে দুর্জনে বিষম্ ॥ 08 ॥
পত্যুরাজ্ঞাং বিনা নারী হ্যুপোষ্য ব্রতচারিণী ।
আযুষ্যং হরতে ভর্তুঃ সা নারী নরকং ব্রজেত্ ॥ 09 ॥
ন দানৈঃ শুধ্যতে নারী নোপবাসশতৈরপি ।
ন তীর্থসেবযা তদ্বদ্ভর্তুঃ পদোদকৈর্যথা ॥ 10 ॥
পাদশেষং পীতশেষং সন্ধ্যাশেষং তথৈব চ ।
শ্বানমূত্রসমং তোযং পীত্বা চান্দ্রাযণং চরেত্ ॥ 11 ॥
দানেন পাণির্ন তু কঙ্কণেন
স্নানেন শুদ্ধির্ন তু চন্দনেন ।
মানেন তৃপ্তির্ন তু ভোজনেন
জ্ঞানেন মুক্তির্ন তু মুণ্ডনেন ॥ 12 ॥
নাপিতস্য গৃহে ক্ষৌরং পাষাণে গন্ধলেপনম্ ।
আত্মরূপং জলে পশ্যন্ শক্রস্যাপি শ্রিযং হরেত্ ॥ 13 ॥
সদ্যঃ প্রজ্ঞাহরা তুণ্ডী সদ্যঃ প্রজ্ঞাকরী বচা ।
সদ্যঃ শক্তিহরা নারী সদ্যঃ শক্তিকরং পযঃ ॥ 14 ॥
পরোপকরণং যেষাং জাগর্তি হৃদযে সতাম্ ।
নশ্যন্তি বিপদস্তেষাং সম্পদঃ স্যুঃ পদে পদে ॥ 15 ॥
যদি রামা যদি চ রমা যদি তনযো বিনযগুণোপেতঃ ।
তনযে তনযোত্পত্তিঃ সুরবরনগরে কিমাধিক্যম্ ॥ 16 ॥
আহারনিদ্রাভযমৈথুনানি
সমানি চৈতানি নৃণাং পশূনাম্ ।
জ্ঞানং নরাণামধিকো বিশেষো
জ্ঞানেন হীনাঃ পশুভিঃ সমানাঃ ॥ 17 ॥
দানার্থিনো মধুকরা যদি কর্ণতালৈর্দূরীকৃতাঃ
দূরীকৃতাঃ করিবরেণ মদান্ধবুদ্ধ্যা ।
তস্যৈব গণ্ডযুগ্মমণ্ডনহানিরেষা
ভৃঙ্গাঃ পুনর্বিকচপদ্মবনে বসন্তি ॥ 18 ॥
রাজা বেশ্যা যমশ্চাগ্নিস্তস্করো বালযাচকৌ ।
পরদুঃখং ন জানন্তি অষ্টমো গ্রামকণ্টকঃ ॥ 19 ॥
অধঃ পশ্যসি কিং বালে পতিতং তব কিং ভুবি ।
রে রে মূর্খ ন জানাসি গতং তারুণ্যমৌক্তিকম্ ॥ 20 ॥
ব্যালাশ্রযাপি বিকলাপি সকণ্টকাপি
বক্রাপি পঙ্কিলভবাপি দুরাসদাপি ।
গন্ধেন বন্ধুরসি কেতকি সর্বজন্তা
রেকো গুণঃ খলু নিহন্তি সমস্তদোষান্ ॥ 21 ॥
Roman (IAST) Transliteration
pustakapratyayādhītaṃ nādhītaṃ gurusannidhau |
sabhāmadhye na śobhante jāragarbhā iva striyaḥ || 01 ||
kṛte pratikṛtiṃ kuryāddhiṃsane pratihiṃsanam |
tatra doṣo na patati duṣṭe duṣṭaṃ samācaret || 02 ||
yaddūraṃ yaddurārādhyaṃ yacca dūre vyavasthitam |
tatsarvaṃ tapasā sādhyaṃ tapo hi duratikramam || 03 ||
lobhaścedaguṇena kiṃ piśunatā yadyasti kiṃ pātakaiḥ
satyaṃ cettapasā ca kiṃ śuci mano yadyasti tīrthena kim |
saujanyaṃ yadi kiṃ guṇaiḥ sumahimā yadyasti kiṃ maṇḍanaiḥ
sadvidyā yadi kiṃ dhanairapayaśo yadyasti kiṃ mṛtyunā || 04 ||
pitā ratnākaro yasya lakṣmīryasya sahodarā |
śaṅkho bhikṣāṭanaṃ kuryānna dattamupatiṣṭhate || 05 ||
aśaktastu bhavetsādhu-rbrahmacārī vā nirdhanaḥ |
vyādhito devabhaktaśca vṛddhā nārī pativratā || 06 ||
nā'nnodakasamaṃ dānaṃ na tithirdvādaśī samā |
na gāyatryāḥ paro mantro na māturdaivataṃ param || 07 ||
takṣakasya viṣaṃ dante makṣikāyāstu mastake |
vṛścikasya viṣaṃ pucche sarvāṅge durjane viṣam || 08 ||
patyurājñāṃ vinā nārī hyupoṣya vratacāriṇī |
āyuṣyaṃ harate bhartuḥ sā nārī narakaṃ vrajet || 09 ||
na dānaiḥ śudhyate nārī nopavāsaśatairapi |
na tīrthasevayā tadvadbhartuḥ padodakairyathā || 10 ||
pādaśeṣaṃ pītaśeṣaṃ sandhyāśeṣaṃ tathaiva ca |
śvānamūtrasamaṃ toyaṃ pītvā cāndrāyaṇaṃ caret || 11 ||
dānena pāṇirna tu kaṅkaṇena
snānena śuddhirna tu candanena |
mānena tṛptirna tu bhojanena
jñānena muktirna tu muṇḍanena || 12 ||
nāpitasya gṛhe kṣauraṃ pāṣāṇe gandhalepanam |
ātmarūpaṃ jale paśyan śakrasyāpi śriyaṃ haret || 13 ||
sadyaḥ prajñāharā tuṇḍī sadyaḥ prajñākarī vacā |
sadyaḥ śaktiharā nārī sadyaḥ śaktikaraṃ payaḥ || 14 ||
paropakaraṇaṃ yeṣāṃ jāgarti hṛdaye satām |
naśyanti vipadasteṣāṃ sampadaḥ syuḥ pade pade || 15 ||
yadi rāmā yadi ca ramā yadi tanayo vinayaguṇopetaḥ |
tanaye tanayotpattiḥ suravaranagare kimādhikyam || 16 ||
āhāranidrābhayamaithunāni
samāni caitāni nṛṇāṃ paśūnām |
jñānaṃ narāṇāmadhiko viśeṣo
jñānena hīnāḥ paśubhiḥ samānāḥ || 17 ||
dānārthino madhukarā yadi karṇatālairdūrīkṛtāḥ
dūrīkṛtāḥ karivareṇa madāndhabuddhyā |
tasyaiva gaṇḍayugmamaṇḍanahānireṣā
bhṛṅgāḥ punarvikacapadmavane vasanti || 18 ||
rājā veśyā yamaścāgnistaskaro bālayācakau |
paraduḥkhaṃ na jānanti aṣṭamo grāmakaṇṭakaḥ || 19 ||
adhaḥ paśyasi kiṃ bāle patitaṃ tava kiṃ bhuvi |
re re mūrkha na jānāsi gataṃ tāruṇyamauktikam || 20 ||
vyālāśrayāpi vikalāpi sakaṇṭakāpi
vakrāpi paṅkilabhavāpi durāsadāpi |
gandhena bandhurasi ketaki sarvajantā
reko guṇaḥ khalu nihanti samastadoṣān || 21 ||